Yayınevi Kitabı Bastı Ama Yazara Satış Payı Ödemedi: Hesap Nasıl İstenir?

Yazarın bedeli kitap satış miktarına bağlanmışsa, yayınevi satış hesaplarını tutmak, çıkarmak ve uygun ispat belgelerini hazırlamakla yükümlüdür. Türk Borçlar Kanunu’nun 497. maddesi bu konuda açık düzenleme içerir. Ancak kaç kitap basıldığı, kaçının dağıtıcıya gönderildiği ve kaçının satıldığı aynı sayı değildir. Ödenmeyen payın hesabı, sözleşmedeki bedel sistemi ve gerçek satış kayıtları üzerinden kurulmalıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Sözleşmedeki bedel nasıl tanımlanmış: Taraflar sabit bedel, baskı başına ödeme veya satış üzerinden yüzde kararlaştırmış olabilir.
• Hangi hesap ve belgeler istenebilir: İlgili dönem için basılan, depoda bulunan, dağıtıcıya gönderilen, iade alınan ve satılan nüsha sayıları ayrı sorulur.
• Bandrol bilgisi satış adedini kanıtlar mı: Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre eser sahibi, eseri için alınan bandrol bilgilerini ilgili başvuru yoluyla öğrenebilir.
• Ödeme talebi nasıl hazırlanır: Önce sözleşmedeki ödeme tarihi ve hesap dönemi belirlenir.
• Örnek: dağıtıma gönderilen kitaplar geri geldi: Varsayımsal olarak bin kitap basılmış, altı yüzü dağıtıcıya gönderilmiş ve iki yüzü iade edilmiştir.

Sözleşmedeki bedel nasıl tanımlanmış?

Taraflar sabit bedel, baskı başına ödeme veya satış üzerinden yüzde kararlaştırmış olabilir. Yüzdenin kapak fiyatına mı, yayınevinin tahsil ettiği net bedele mi, başka bir değere mi uygulanacağı önemlidir. İndirim, iade, ücretsiz nüsha ve avansın nasıl ele alınacağı sözleşmeden anlaşılmalıdır. Yalnız “yüzde on telif” yazılması, hesap tabanını açıklamadığında uyuşmazlık yaratabilir.

Yayım sözleşmesi yazılı şekle tabidir; devredilen veya kullanımına izin verilen mali haklar da ayrı gösterilmelidir. Süre, baskı adedi, basım sayısı ve ülke kapsamı kontrol edilir. Basılı kitap izni ile elektronik kitap veya sesli kitap geliri her durumda aynı anlaşmaya dâhil olmayabilir. Yazarın talep ettiği hesap, gerçekten verilmiş hakların kapsamıyla ve yapılan kullanımla ilişkilendirilmelidir.

Hangi hesap ve belgeler istenebilir?

İlgili dönem için basılan, depoda bulunan, dağıtıcıya gönderilen, iade alınan ve satılan nüsha sayıları ayrı sorulur. Satış fiyatları, uygulanan indirimler, yazar payı oranı ve önceki ödemeler gösterilmelidir. Yayınevinin yalnız “henüz kâr etmedik” demesi, sözleşmede satış üzerinden pay öngörülmüşse tek başına bedelin doğmadığını açıklamaz. Kâr payı ile satış payı farklı kavramlardır.

Hesap talebi belirli bir tarih aralığı ve eser adıyla yapılmalıdır. Birden fazla baskı veya eser varsa her biri ayrı sıralanır. Dağıtıcıdan henüz tahsilat yapılmadığı savunuluyorsa sözleşmenin ödemeyi satışa mı tahsilata mı bağladığı incelenir. Yayınevinin ticari kayıtlarının sınırsız ve ilgisiz biçimde paylaşılması yerine, alacağın hesaplanmasına yarayan ilgili kayıtlar talep edilir; uyuşmazlıkta mahkemenin belge incelemesi gündeme gelebilir.

Bandrol bilgisi satış adedini kanıtlar mı?

Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre eser sahibi, eseri için alınan bandrol bilgilerini ilgili başvuru yoluyla öğrenebilir. Bu bilgi basım ve kullanımın araştırılmasına yardımcı olabilir; fakat alınan her bandrolün satılmış bir kitaba karşılık geldiği varsayılamaz. Depoda kalan, iade edilen veya başka şekilde kullanılan nüshalar bulunabilir. Bandrol sayısı diğer kayıtlarla karşılaştırılacak bir veridir.

Kitabın internet mağazalarında görünmesi de satış hacmini tek başına kanıtlamaz. Buna karşılık sözleşmede izin verilenden fazla baskı yapıldığını düşündüren yeni baskı bilgileri ve fiziksel nüshalar ayrı önem taşıyabilir. Ödeme borcunun yerine getirilmemesi ile verilen iznin aşılması farklı ihlallerdir. Her sözleşme alacağını doğrudan izinsiz çoğaltma saymak doğru değildir.

Ödeme talebi nasıl hazırlanır?

Önce sözleşmedeki ödeme tarihi ve hesap dönemi belirlenir. Mevcut bilgilerle çıkarılan alacak tablosunda oran, hesap tabanı, miktar ve yapılan ödemeler açık gösterilir. Eksik veriler için hesap ve belge talebi eklenir. Temerrüt, faiz, sözleşmenin sona erdirilmesi ve dava yolu bakımından ilgili koşullar ayrıca değerlendirilir. Yazarın ödeme alamadığı için eseri hemen başka yayınevine vermesi, mevcut münhasır hak ve süre hükümleri incelenmeden güvenli bir çözüm sayılmaz.

Örnek: dağıtıma gönderilen kitaplar geri geldi

Varsayımsal olarak bin kitap basılmış, altı yüzü dağıtıcıya gönderilmiş ve iki yüzü iade edilmiştir. Yazarın payı sözleşmede satışa bağlıysa bütün bin nüsha üzerinden otomatik hesap yapılmaz. Gerçek satış, iade ve kalan stok birlikte incelenir. Buna karşılık yayınevinin iadeleri belgelemeksizin bütün gönderimleri satış dışı sayması da açıklama gerektirir. Hesap, her aşamanın kaydıyla denetlenebilir hâle getirilir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili açıklamalar

• Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat
• Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat

Hukuki kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu: Yayım sözleşmesi — m.487-497: yazılı sözleşme, kapsam, bedel ve satış hesabı
• Telif Hakları Genel Müdürlüğü: Genel sorular — Yazar-yayınevi sözleşmesi, mali hakların ayrı gösterilmesi ve eser bandrol bilgisini isteme