Satış Sözleşmesi Kurulmazsa Aracı Yaptığı Masrafı İsteyebilir mi?

Satış sözleşmesi kurulmadığında aracının başarı komisyonuna hak kazanmasıyla yaptığı giderlerin karşılanması aynı soru değildir. Türk Borçlar Kanunu’nun 521. maddesine göre simsarlık sözleşmesinde giderlerin ödeneceği kararlaştırılmışsa, aracının faaliyeti sözleşmeyle sonuçlanmasa bile bu giderler ödenir. Ancak her aracı, satış gerçekleşmediği için yaptığı bütün harcamaları otomatik olarak iş sahibine yükleyemez. Gider anlaşması ve somut harcamalar incelenmelidir.

Bu yazı hangi aracılığı ele alıyor?

Taşınmaz dışındaki bir satış için alıcı bulma veya tarafları sözleşme yapabilecekleri noktaya getirme işi üstlenilmiş olabilir. Makine veya ticari ürün satışı buna örnek olabilir. Aracının yalnız taraflar arasında sözleşme kurulmasına yardımcı olmasıyla kendi adına alım satım yapması farklıdır. Sözleşmenin gerçek niteliği belirlenmeden komisyonculuk ve simsarlık kuralları birbirine taşınmamalıdır.

Taşınmaz aracılığında yazılı geçerlilik ve ilgili sektörel ücret düzenlemeleri ayrıca bulunur. Sadece emlakçı yer gösterme belgesinden çıkarılmış bir sonuç, bütün taşınır satış aracılığına uygulanamaz. Burada 521. maddenin genel gider anlaşması sorusu ele alınmaktadır. Her somut işte özel düzenleme varsa onun kapsamı da incelenmelidir. Aracı belgesinin başlığı değil üstlenilen iş önem taşır.

Giderlerin ödeneceği kararlaştırılmış mı?

521. madde, sonuçsuz işte gider hakkını böyle bir anlaşmanın varlığına bağlar. Aracılık sözleşmesindeki masraf maddesi, ayrı teklif veya yazışmalar okunmalıdır. “Satış olursa komisyon ödenecek” cümlesi tek başına her giderin sonuçtan bağımsız ödeneceğini göstermez. Masrafın hangi türü, hangi sınırda ve kimin onayıyla yapılacağı belirlenmiş olabilir. İddia bu düzenlemenin gerçek içeriğine dayanmalıdır.

Örneğin iş sahibi, belirli ürün için ilan ve ulaşım giderlerini belgeli biçimde karşılamayı kabul etmiş olabilir. Satış görüşmesi sonuçsuz kaldığında anlaşma bu kalemler için önem taşır. Buna karşılık aracı kendi genel işyeri giderlerini aynı örnek üzerinden sınırsızca ekleyemez. Anlaşmanın kapsadığı harcamayla aracının kendi işletme masrafı ayrılır. Önceden konulmuş üst sınır da değerlendirilir.

Harcamanın yapılması ve bağlantısı gösterilmeli

Giderin anlaşmada bulunması kadar gerçekten yapıldığı ve ilgili işe ait olduğu da açıklanmalıdır. Fatura, bilet, ilan ödeme kaydı veya hizmet belgesi hangi işlemle bağlantılıysa gösterilir. Bir gider birden fazla müşteriye hizmet ediyorsa belirli işe yüklenen kısmın hesabı önemlidir. Toplu bir rakam, anlaşmaya giren her kalemi otomatik kanıtlamaz.

Aracı daha önce masraf avansı almışsa bu ödeme hesaptan düşülmelidir. İş sahibinin doğrudan üçüncü kişiye ödediği bedel de yeniden talep edilmemelidir. İptal veya geri ödeme nedeniyle azalan harcamalar görünür tutulur. Başarı komisyonu doğmadığı hâlde masrafın komisyonla aynı isim altında istenmesi, talebin niteliğini bulanıklaştırabilir. Her kalem kendi dayanağıyla yazılmalıdır.

Sonuçsuzluk her koşulu ortadan kaldırmaz

Kanun, anlaşılmış giderin sırf satış kurulmadığı için yok sayılmasını engeller. Bununla birlikte aracının diğer sözleşme borçları devam eder. Borca aykırı davranış veya TBK 523’teki dürüstlük ihlali nedeniyle ücret ve gider haklarının kaybı gibi ayrı sorunlar bulunabilir. Gider maddesi, bütün davranışları önemsiz kılan sınırsız ödeme güvencesi değildir. Bu iddialar kendi şartlarıyla değerlendirilir.

Uyuşmazlıkta aracı anlaşması, masraf kapsamı, ön onaylar, yapılan faaliyet ve ödeme belgeleri bir araya getirilir. İş sahibinin cevabı, hangi kalemin anlaşılmadığı veya daha önce ödendiği üzerinden somutlaştırılır. Aracının talebi de satış bedelinden tahminî bir yüzde yerine gerçekleşmiş gider hesabına dayanmalıdır. 521. madde, sonuç komisyonundan bağımsız gider hakkını açık anlaşma koşuluyla korur.

Bağlantılı konular

Evi Emlakçıdan Görüp Doğrudan Sahibinden Aldım: Komisyon Ödemek Gerekir mi?; Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: m.520–521,523. Kontrol tarihi: 2026-10-02.