Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat

Kısa cevap: Sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat için geçerli bir sözleşme, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi, zarar ve aykırılıkla zarar arasında uygun bağ aranır. Borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür. Alacaklı aynen ifa, gecikme tazminatı, sözleşmeden dönme veya fesih ve olumlu ya da olumsuz zarar seçeneklerini sözleşmenin türü ile temerrüt koşullarına göre kullanır. Genel zamanaşımı çoğu alacakta on yıl olmakla birlikte beş yıllık ve özel süreler mutlaka kontrol edilmelidir.

sözleşmeye aykırılık tazminat: Bu rehber, Türk hukukundaki temel kuralları, belgeleri, süreleri ve başvuru yolunu açıklar.

Sözleşmeye aykırılık nedir?

Sözleşmede kararlaştırılan borcun hiç yerine getirilmemesi, geç yerine getirilmesi, eksik veya ayıplı ifa edilmesi ya da yan yükümlülüklerin ihlali sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Teslim edilmeyen mal, tamamlanmayan eser, geciken hizmet, gizlilik ihlali ve özen borcuna aykırı işlem örnektir.

Önce geçerli ve bağlayıcı sözleşmenin içeriği belirlenir. Yazılı metin yanında ekler, teknik şartname, teklif, sipariş, e-posta, teamül ve kanunun tamamlayıcı hükümleri borcun kapsamını gösterebilir. Sözleşme yorumlanırken tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır.

Sözleşmesel tazminatın şartları

Alacaklı borç ilişkisini, borcun kapsamını, aykırılığı, zararı ve illiyet bağını ispatlar. Borçlu ise aykırılıkta kendisine yüklenebilecek kusur bulunmadığını kanıtlamadıkça TBK 112 gereği zarardan sorumludur. Haksız fiilden farklı olarak kusursuzluğun ispatı borçluya düşer.

Zarar, sözleşme gereği gibi ifa edilseydi malvarlığının bulunacağı durum ile aykırılık sonrası gerçek durum arasındaki farktır. Sözleşmeye aykırılıkla ilgisiz piyasa kaybı veya alacaklının kendi tercihiyle büyüttüğü gider istenemez.

Kusur ve ifa yardımcısından sorumluluk

Borçlu kastı veya ihmali bulunmadığını ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Mesleki ve ticari faaliyette beklenen özen daha yüksektir. Ekonomik güçlük, personel eksikliği veya tedarikçinin gecikmesi her zaman kusursuzluk oluşturmaz.

Borçlu yardımcı kişi kullanmışsa, borcun ifası sırasında yardımcının verdiği zarardan kural olarak kendi davranışı gibi sorumlu olur. Taşeron, çalışan, kargo veya teknoloji sağlayıcısının konumu sözleşme ve TBK 116 kapsamında incelenir.

İfa yardımcısından sorumluluğu kaldıran kayıtlar, uzmanlık gerektiren hizmet, tüketici işlemi, ağır kusur ve emredici hükümler nedeniyle geçersiz olabilir.

Hiç ifa etmeme, eksik ve ayıplı ifa

İfa mümkün olduğu hâlde borçlu edimini yerine getirmiyorsa aynen ifa ve gecikme tazminatı talep edilebilir. İfa kesin olarak imkânsızlaşmışsa imkânsızlığın kimin risk alanında doğduğu ve kusur araştırılır.

Eksik ifada teslim edilen miktar veya iş kapsamı sözleşmeden azdır. Ayıplı ifada edim teslim edilmiş ancak kararlaştırılan veya objektif nitelikleri taşımamaktadır. Satış, eser ve tüketici sözleşmelerinde ihbar, inceleme ve seçimlik haklar için özel süreler vardır.

Yan yükümlülük ihlali de tazminat doğurabilir. Bilgilendirme, koruma, sadakat, sır saklama veya veri güvenliği borcu ana edim yerine getirilse bile ihlal edilmiş olabilir.

Borçlu temerrüdü ne zaman oluşur?

Muaccel borcun alacaklı ihtarıyla istenmesine rağmen ifa edilmemesi borçlu temerrüdüdür. Vade sözleşmede kesin gün olarak belirlenmişse, haksız fiil veya borçlunun ifa etmeyeceğini açık bildirmesi gibi hâllerde ayrıca ihtar gerekmeyebilir.

İhtar borcun ne olduğunu, ifa talebini ve uygun süreyi açık göstermelidir. E-posta, KEP, noter veya sözleşmedeki bildirim yöntemi kullanılabilir. Bildirimin karşı tarafa ulaştığı ispatlanmalıdır.

Para borcunda temerrüt faizi, aşkın zarar ve takip giderleri gündeme gelir. Ticari işte faiz türü, tarafların tacir sıfatı ve sözleşme kaydı ayrıca belirlenir.

Ek süre verilmesi gereken durumlar

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmede borçlu temerrüde düşünce alacaklı kural olarak uygun ek süre verir veya hâkimden süre ister. Sürede ifa olmazsa aynen ifadan vazgeçip olumlu zararı ya da sözleşmeden dönerek olumsuz zararı talep edebilir.

Süre verilmesi etkisiz olacaksa, borçlunun davranışından ifa etmeyeceği açıkça anlaşılıyorsa veya ifanın belirli zamanda yapılması sözleşme için esaslıysa ek süre gerekmez. Bu istisna somut yazışma ve sözleşme amacıyla ispatlanmalıdır.

Alacaklının seçimlik hakları

Alacaklı aynen ifa ve gecikme zararını, aynen ifadan vazgeçip ifa edilmemesinden doğan olumlu zararı veya sözleşmeden dönüp olumsuz zararı isteyebilir. Seçim açık ve zamanında karşı tarafa bildirilmelidir.

Satış, eser, kira ve tüketici sözleşmelerinde onarım, bedel indirimi, ücretsiz yeniden ifa, ayıpsız misliyle değişim veya sözleşmeden dönme gibi özel haklar bulunur. Genel TBK temerrüt seçenekleri özel hükümlerle birlikte uygulanır.

Aynı anda hem sözleşme ayakta tutulup beklenen kârın tamamını hem de sözleşme hiç kurulmamış gibi tüm giderleri istemek çifte tazminata yol açabilir.

Olumlu zarar ile olumsuz zarar farkı

Olumlu zarar, sözleşme gereği gibi ifa edilseydi alacaklının sahip olacağı durumun sağlanmasıdır. İkame işlem farkı, kâr kaybı ve gecikme gideri bu kapsamda olabilir.

Olumsuz zarar, sözleşmenin geçerli şekilde kurulacağına ve ifa edileceğine güvenilmesinden doğan kayıptır. Sözleşme yapılmasaydı katlanılmayacak görüşme, hazırlık ve kaçırılan fırsat giderleri örnek olabilir.

Kaçırılan fırsat varsayımsal değil ciddi ve ispatlanabilir olmalıdır. Kâr kaybı geçmiş performans, sözleşmeler, kapasite ve piyasa verileriyle hesaplanır.

Ceza koşulu, cayma ve dönme parası

Ceza koşulu, borca aykırılık hâlinde önceden belirlenen edimdir. Alacaklı zararı olmasa bile koşulları varsa ceza isteyebilir; cezayı aşan zarar için borçlunun kusuru ve fark ayrıca ispatlanır. Hâkim aşırı cezayı indirebilir; tacirin indirim talebi daha sınırlıdır.

İfaya eklenen ceza ile ifa yerine geçen ceza ayrılır. Sözleşmede “geciken her gün” cezası varsa aynen ifayla birlikte istenebilir; ancak çekince koymadan ifanın kabulü cezadan vazgeçme sonucu doğurabilir.

Cayma parası taraflara sözleşmeden dönme imkânı sağlayabilir; bağlanma parası ise sözleşmenin kurulduğuna kanıt ve ödeme mahiyetindedir. Kullanılan başlık değil hükmün içeriği belirleyicidir.

Sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan kayıtlar

Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin hükümsüzdür. Hafif kusur bakımından da uzmanlık gerektiren ve izinle yürütülen hizmetler, tüketici işlemleri veya eşitsiz pazarlık gücü kaydı geçersiz kılabilir.

Sorumluluk limiti, dolaylı zarar istisnası, garanti süresi ve münhasır çözüm kayıtları açık ve müzakere edilmiş olmalıdır. Genel işlem koşulu karşı tarafa bildirilmemiş, şaşırtıcı veya dürüstlük kuralına aykırıysa uygulanmayabilir.

Zarar hesabı, denkleştirme ve zarar azaltma

Tazminat gerçek zararı aşamaz. Alacaklının aykırılık nedeniyle tasarruf ettiği gider, elde ettiği sigorta/ikame faydası veya sattığı mal bedeli uygun ölçüde mahsup edilebilir. Sigorta ödemesinde sigortacının halefiyeti ayrıca korunur.

Alacaklı makul önlemlerle zararı azaltmalıdır. Bozulan malı korumamak, uygun ikameyi reddetmek veya gereksiz pahalı çözüm seçmek tazminattan indirim doğurabilir. Zarar azaltma borcu zarar vereni sorumluluktan tamamen kurtarmaz.

Kur farkı, enflasyon ve geç ödeme nedeniyle aşkın zarar somut finansal verilerle ileri sürülür. Her enflasyon farkı otomatik aşkın zarar değildir; olayın güncel içtihadı incelenir.

Sözleşmesel tazminatta zamanaşımı

TBK 146'da genel süre on yıldır. Kira, ücret, vekâlet, eser sözleşmesindeki bazı alacaklar ve dönemsel edimler için TBK 147 veya özel kanunlarda beş yıl ve başka süreler bulunabilir. Ayıp sorumluluğunda teslimden başlayan daha kısa süreler uygulanabilir.

Süre kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihte başlar. Zararın tam miktarının sonradan hesaplanması başlangıcı otomatik ertelemez. Borç ikrarı, kısmi ödeme, dava ve icra zamanaşımını kesebilir.

Sürekli sözleşmelerde fesih ve tasfiye

Kira, hizmet, distribütörlük, franchise veya uzun süreli tedarik sözleşmelerinde geçmişe etkili dönme yerine ileriye etkili fesih uygulanabilir. Feshe kadar doğmuş edimler, stok, yatırım, müşteri portföyü ve tasfiye borçları ayrıca hesaplanır.

Haklı sebep derhâl feshi mümkün kılabilir. Sebep öğrenildikten sonra uzun süre sessiz kalmak hakkın kötüye kullanılması veya fesih hakkından vazgeçme tartışması doğurur. Bildirim şekli ve ihbar süresi sözleşmeden kontrol edilir.

Tüketici ve ticari sözleşmelerde özel kurallar

Tüketici işlemlerinde ayıplı mal/hizmet, haksız şart, garanti ve seçimlik haklar 6502 sayılı Kanuna tabidir. Uyuşmazlık değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi görevli olabilir; dava öncesi arabuluculuk koşulları kontrol edilir.

Tacirler arasında ihbarların şekli, ticari defterler, basiretli iş insanı ölçüsü, fatura ve teyit mektubu önemlidir. Her şirketler arası sözleşme otomatik ticari dava değildir; ticari işletmeyle bağlantı ve mutlak ticari dava hükümleri incelenir.

Sözleşme ihlalinde deliller

• İmzalı sözleşme, ekler ve teknik şartname,
• Teklif, sipariş, e-posta, KEP ve mesajlar,
• Teslim/iş bitirme/ayıp tespit tutanakları,
• Fatura, irsaliye, banka ve ticari defterler,
• İhtar, ek süre, fesih ve cevap belgeleri,
• Fotoğraf, numune, keşif ve delil tespiti,
• İkame işlem, onarım ve zarar azaltma giderleri,
• Uzman veya bilirkişi raporu.

Delil yok edilmeden veya ayıplı iş düzeltilmeden önce tespit yapılmalıdır. Tek taraflı hazırlanmış rapor karşı tarafça tartışılabilir; dayanak veri ve yöntem açıklanmalıdır.

Görev, yetki, arabuluculuk ve faiz

Görev temel sözleşmeye göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici, iş veya başka özel mahkemeye ait olabilir. Davalının yerleşim yeri yanında sözleşmenin ifa yeri yetkili olabilir; geçerli yetki şartı kontrol edilir.

Ticari para alacağı, işçi alacağı ve tüketici uyuşmazlığında dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. Talep, taraf ve miktar son tutanakla uyumlu olmalıdır.

Faiz sözleşme, temerrüt ve tarafların sıfatına göre yasal, ticari temerrüt veya sözleşmesel faiz olabilir. Ceza koşulu ve yabancı para alacağı ayrıca değerlendirilir.

Sözleşmeye aykırılık tazminatında sık hatalar

• Ek süre gereken hâlde doğrudan dönme veya fesih,
• Olumlu ve olumsuz zararı birlikte istemek,
• Ayıp ihbarı ve özel zamanaşımını kaçırmak,
• Kâr kaybını varsayımsal rakamla hesaplamak,
• Tek taraflı faturayı ifanın kesin kanıtı sanmak,
• Genel işlem koşulundaki sorumsuzluk kaydını otomatik geçerli kabul etmek,
• Zararı azaltma yükümlülüğünü ihmal etmek,
• Yanlış görevli mahkeme ve eksik arabuluculuk başvurusu.

Teslim edilmeyen mal veya hizmet

Satıcı ya da yüklenici edimi hiç teslim etmemişse önce vade, teslim şartı ve alacaklının kendi edimini yerine getirip getirmediği belirlenir. Kesin vadeli işte ayrıca ihtar gerekmeyebilir; diğer hâllerde temerrüt için uygun bildirim gerekir. Alacaklı aynen ifa ve gecikme zararını isteyebilir veya koşulları varsa sözleşmeden dönüp olumsuz zararını talep edebilir. Piyasadan pahalı ikame alım yapılmışsa bunun makul zamanda ve makul bedelle gerçekleştiği belgelenmelidir.

Ayıplı iş ve onarım gideri

Yapılan iş sözleşmeye uygun görünse bile teknik ayıp taşıyabilir. Ayıp ihbarı, inceleme ve seçimlik haklar sözleşme türüne göre değişir. Onarım bedeli istenirken ayıbın kapsamı, uygun gider ve onarımın sözleşmedeki sonucu sağlayıp sağlamayacağı uzman raporuyla gösterilir. Tam söküm yerine ölçülü onarım mümkünse aşırı masraf talebi indirilebilir. Acil onarım zorunluysa fotoğraf, numune, servis raporu veya delil tespitiyle durum önceden korunmalıdır.

Gecikme nedeniyle kâr kaybı

Makine veya ticari mekânın geç teslimi üretim ve satış kaybı doğurabilir. Kâr kaybı ciro değildir; gerçekleşmeyen gelirden tasarruf edilen maliyetler düşülür. Önceki dönem satışları, kesin siparişler, kapasite, sezon ve piyasa koşulları kullanılır. Tamamen varsayımsal büyüme hedefi yeterli değildir. Borçlunun sözleşme kurulurken bu zararı öngörebilecek durumda olup olmadığı da sorumluluğun kapsamını etkileyebilir.

Fesih, dönme ve tasfiye

Ani edimli sözleşmede dönme geçmişe etkili tasfiye; sürekli borç ilişkisinde fesih çoğunlukla ileriye etkili sonuç doğurur. Kullanılmış hizmetlerin iadesi mümkün değilse değer iadesi ve karşılıklı alacaklar hesaplanır. Sözleşmeyi sona erdiren bildirimin sebebi ve etkisi açık olmalıdır. “Sözleşmeyi iptal ediyorum” ifadesi hangi seçimlik hakkın kullanıldığını her zaman göstermez. Yanlış tasfiye talebi zarar hesabını ve faizi değiştirebilir.

Dövizli sözleşme ve kur farkı

Bedel yabancı para kararlaştırılmışsa ödeme para birimi, vade, seçim hakkı ve temerrüt hükümleri incelenir. Kur artışı her durumda bağımsız zarar sayılmaz; borcun yabancı para üzerinden ifası ve faiz TBK kurallarıyla belirlenir. Sonradan yapılan kur sabitleme, uyarlama veya ödeme protokolü varsa asıl sözleşmeyle birlikte okunmalıdır. Kanuni döviz sınırlamaları ve kambiyo düzenlemeleri işlem tarihine göre kontrol edilir.

Mücbir sebep ve aşırı ifa güçlüğü

Deprem, salgın, idari yasak veya tedarik krizi otomatik olarak bütün borçları sona erdirmez. Olayın öngörülemezliği, kaçınılmazlığı, borçlunun faaliyet alanı ve edime somut etkisi araştırılır. İfa imkânsızlaşmışsa imkânsızlık; ifa mümkün fakat dürüstlük kuralına aykırı derecede ağırlaşmışsa uyarlama gündeme gelebilir. Borçlunun olağan ticari riskine giren fiyat artışı mücbir sebep sayılmayabilir. Bildirim ve zarar azaltma yükümlülüğü devam eder.

Sorumluluk sınırı ve genel işlem koşulu

Taraflar bazı zararları veya tavanı sözleşmeyle sınırlayabilir; fakat ağır kusurdan sorumsuzluk kaydı geçersizdir. Uzmanlık gerektiren hizmette hafif kusur sorumsuzluğu da kanundaki şartlarla sınırlanabilir. Tüketici ve genel işlem koşullarında açık olmayan, karşı taraf aleyhine şaşırtıcı kayıtlar ayrıca denetlenir. “Hiçbir zarardan sorumlu değiliz” cümlesi emredici hükümleri ve temel özen borcunu bertaraf etmez.

İfa yardımcısı ve alt yüklenici

Borçlu, borcun ifasını çalışanına veya alt yükleniciye bırakabilir; ancak TBK 116 kapsamında yardımcının işi yürütürken verdiği zarardan şartları varsa sorumludur. Alacaklıyla doğrudan sözleşmesi olmayan alt yüklenicinin haksız fiil sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir. Ana sözleşme, alt sözleşme ve sorumluluk kayıtları birlikte incelenmelidir. İşin devredilmiş olması asıl borçlunun edim yükümlülüğünü her zaman sona erdirmez.

Elektronik yazışma ve sözleşme değişikliği

E-posta, mesajlaşma ve sipariş sistemi kayıtları teklif, kabul, teslim tarihi veya değişiklik iradesini gösterebilir. Sözleşmede değişiklik için yazılı şekil öngörülmüşse elektronik mesajın bu şartı karşılayıp karşılamadığı ve sonraki fiilî uygulama incelenir. Mesajlar seçilerek değil konuşmanın bütünüyle sunulmalı; kullanıcı hesabı, tarih ve ek dosyanın aslı korunmalıdır. Ticari defter ve e-fatura da yazışmayla eşleştirilir.

Dava öncesi hesap tablosu

Her dosyada vade, teslim, ödeme, ihtar, ek süre, fesih ve ikame işlem tarihleri kronolojik tabloya konur. Talep; bedel iadesi, tamamlama gideri, gecikme zararı, kâr kaybı, ceza koşulu ve faiz olarak ayrılır. Aynı ekonomik kaybın hem ceza koşulu hem tazminat olarak istenip istenemeyeceği sözleşmeden kontrol edilir. Karşı tarafın mahsup veya takas alacağı da dava öncesinde hesaba katılmalıdır.

Sözlü anlaşma ve ispat sorunu

Kanunun özel şekil aramadığı sözleşme sözlü kurulabilir; buna rağmen içerik, bedel ve vade yönünden ispat sorunu doğar. Ödeme kaydı, teklif, teslim, e-posta, mesaj, tanık, ticari defter ve tarafların sonraki davranışları birlikte değerlendirilir. HMK’nın senetle ispat sınırı ile delil başlangıcı hükümleri dikkate alınır. Karşı tarafın yazılı ikrarı veya kısmi ifası sözleşmenin varlığını destekleyebilir.

Karşılıklı ihlal ve takas

Alacaklı da ödeme, işbirliği veya teslim alma yükümlülüğünü ihlal etmişse borçlu temerrüdü gecikebilir ya da zarar azalabilir. Her tarafın ihlali ve zarara katkısı ayrı belirlenmelidir. Muaccel karşı alacak varsa takas beyanı gündeme gelebilir. Takasın aynı sözleşmeden doğması her zaman zorunlu değildir; fakat alacakların karşılıklı, muaccel ve takasa elverişli olması gerekir.

Sözleşmeye aykırılık tazminatı hakkında sıkça sorulan sorular

Sözleşme ihlalinde tazminat için kusur gerekir mi?

Borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur. Kusursuz imkânsızlık ve risk dağılımı ayrıca incelenir.

Sözleşme yazılı değilse dava açılabilir mi?

Sözleşme şekle tabi değilse kurulabilir; fakat miktara göre yazılı delil kuralları ispatı etkiler.

Önce ihtar göndermek zorunlu mu?

Çoğu temerrüt hâlinde gerekir. Kesin vade ve kanuni istisnalarda ihtarsız temerrüt olabilir.

Ek süre vermeden sözleşmeden dönebilir miyim?

Süre vermenin etkisiz olduğu, ifanın reddedildiği veya kesin vadenin esaslı olduğu hâllerde mümkün olabilir.

Olumlu zarar nedir?

Sözleşme gereği gibi ifa edilseydi bulunulacak malvarlığı durumunu sağlayan zarardır.

Olumsuz zarar nedir?

Sözleşmenin geçerli kurulup ifa edileceğine güven nedeniyle uğranan kayıptır.

Kâr kaybı istenebilir mi?

Makul kesinlikte ispatlanan ve ihlalle bağlantılı yoksun kalınan kâr olumlu zarar olabilir.

Ceza koşulu için zarar ispatı gerekir mi?

Kural olarak gerekmez; cezayı aşan zarar için fark ve kusur ispatlanır.

Aşırı ceza koşulu indirilebilir mi?

Hâkim aşırı cezayı indirebilir. Tacirin indirim talebi özel ve daha sınırlı değerlendirilir.

Sorumsuzluk maddesi her zaman geçerli mi?

Hayır. Ağır kusur, tüketici, uzmanlık hizmeti ve genel işlem koşulları sınır getirir.

Fatura borcu tek başına kanıtlar mı?

Her zaman değil. Teslim, hizmet ifası, itiraz ve ticari defterlerle birlikte değerlendirilir.

Sözleşmesel tazminat zamanaşımı kaç yıldır?

Genel süre on yıldır; beş yıllık ve daha kısa özel süreler bulunabilir.

Süre ne zaman başlar?

Kural olarak alacak muaccel olduğunda başlar. Ayıp ve özel sözleşmelerde farklı başlangıç vardır.

Dava açmadan arabuluculuk gerekir mi?

Temel ilişki ticari, iş veya tüketici kapsamındaysa dava şartı olabilir.

Sözleşmeyi feshedersem geçmiş alacaklar silinir mi?

Hayır. Feshe kadar doğmuş alacak ve tasfiye borçları kural olarak devam eder.

Temerrüt faizi ne zaman başlar?

Kesin vade veya ihtarla temerrüt tarihinden; her davalı ve borç türü için ayrı hesaplanır.

Kur farkı zararını isteyebilir miyim?

Sözleşme ve ödeme para birimine göre asıl alacak veya aşkın zarar olarak somut ispat gerekir.

Belirsiz alacak davası açılabilir mi?

Zarar miktarı objektif olarak tam belirlenemiyorsa HMK 107 koşullarında mümkündür.

Sözleşmedeki yetki şartı bağlayıcı mı?

Taraf sıfatı ve kanuni koşullara göre geçerlidir; tüketici ve işçi aleyhine kayıtlar sınırlıdır.

Tazminat ile aynen ifa birlikte istenir mi?

Aynen ifa ile gecikme tazminatı birlikte istenebilir; diğer seçimlik hakların birlikte kullanımı sınırlıdır.

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Adalet Bakanlığı
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – Adalet Bakanlığı
• Yargıtay Karar Arama
• UYAP Vatandaş Portal

Sözleşmesel tazminat, sözleşme metni ve ihlal kronolojisi görülmeden doğru hesaplanamaz. Sözleşme, ihtar ve zarar belgelerinin değerlendirilmesi ya da randevu talebi için iletişim sayfasındaki bilgiler kullanılabilir.

Yazar ve hukuki kontrol: Av. Emirhan KESKİN · Son kontrol: 27 Ağustos 2026

Fatura tek başına sözleşme sayılır mı?

Fatura ifa ve bedel konusunda önemli ticari belgedir; bütün sözleşme şartlarını her zaman kanıtlamaz. Sipariş, teklif, teslim belgesi, itiraz ve önceki uygulamayla birlikte değerlendirilir. Faturaya süresinde itirazın ticari sonucu vardır; itiraz edilmemesi de faturadaki her hukukî kaydı otomatik kabul anlamına gelmez.

Ceza koşulu ile zarar birlikte istenir mi?

Sözleşme ve TBK hükümlerine göre değişir. Bazı ceza koşullarında zarar ispatı aranmadan ceza talep edilir; aşan zarar için kusur ve miktar kanıtı gerekir. İfayla birlikte ceza talebinin saklı tutulması gereken hâller ve hâkimin aşırı cezayı indirme yetkisi kontrol edilmelidir.

Sözleşmeye aykırılıkta manevi tazminat olur mu?

Salt ekonomik sözleşme ihlali çoğunlukla manevi tazminat doğurmaz. İhlal aynı zamanda kişilik hakkını ağır biçimde zedelerse veya özel kanun dayanağı varsa talep düşünülebilir. Hayal kırıklığı ve sıradan üzüntü tek başına yeterli değildir; ihlalin kişisel etkisi somutlaştırılmalıdır.

İhtar noterle mi gönderilmelidir?

Her sözleşmede noter zorunlu değildir; tacirler arasındaki özel bildirim şekilleri ve sözleşme kaydı dikkate alınır. KEP, iadeli posta veya noter içeriği ve teslimi kanıtlamayı kolaylaştırır. E-posta veya mesaj kullanılacaksa muhataba ulaştığı ve gönderenin kimliği ispatlanmalıdır.

Temerrüt faizi ile aşkın zarar farkı nedir?

Faiz para borcunun gecikmesinin kanuni veya sözleşmesel karşılığıdır. Alacaklının faizle karşılanmayan daha büyük zararı varsa ek koşullarla aşkın zarar istenebilir. Ticari iş, tüketici işlemi ve yabancı para borcunda uygulanacak oran ve ispat farklılaşabilir.

Sözleşme iptal edilince kapora yanar mı?

Ödemenin bağlanma parası, cayma parası veya avans olduğu taraf iradesiyle belirlenir. “Kapora” kelimesi tek başına sonucu çözmez. Sözleşmeden hangi tarafın hangi nedenle ayrıldığı, özel fesih kaydı ve ödemenin iade/mahsup amacı birlikte incelenmelidir.

Başvuru öncesi son kontrol

Sözleşmenin aslı, ekleri, teklif, sipariş, ödeme, teslim, e-posta ve değişiklik protokolleri aynı dosyada birleştirilmelidir. Borcun konusu, vade, karşı edim ve ihlalin türü açık belirlenmeli; ihtar, temerrüt, ek süre ve fesih/dönme tarihleri kronolojiye yazılmalıdır. Seçimlik haklar birbirleriyle uyumlu kurulmalı; olumlu zarar, olumsuz zarar, bedel iadesi, tamamlama gideri, kâr kaybı, ceza koşulu ve faiz aynı kaybı iki kez karşılamamalıdır. Zarar gerçek fatura, ikame işlem, geçmiş satış, emsal piyasa ve tasarruf edilen giderlerle hesaplanmalıdır. Sorumsuzluk kaydı, genel işlem koşulu, ağır kusur, mücbir sebep ve uyarlama savunmaları sözleşmenin türüne göre incelenmelidir. Tüketici, ticari veya başka özel ilişki belirlenerek görevli mahkeme, dava şartı arabuluculuk, yetki ve zamanaşımı kontrol edilmelidir. Karşı tarafın takas veya mahsup alacağı da hesaplanmalı; sulh ya da ibra metninde hangi sözleşme, fatura, zarar ve gelecekteki talebin kapsandığı açıkça yazılmalıdır.

Dosya özeti: Sözleşme ihlalinde doğru talep, önce istenen ekonomik konumun belirlenmesiyle kurulur. Sözleşme gereği gibi ifa edilseydi oluşacak durum olumlu zararı; sözleşmeye güvenilmeseydi bulunulacak durum olumsuz zararı gösterir. Dönme, fesih, aynen ifa, ceza koşulu ve bedel iadesi birbiriyle çelişmeyecek biçimde seçilmelidir. Zarar hesabı gerçek belgelerle kurulmalı; alacaklının zararı artıran davranışı ve borçlunun geçerli mücbir sebep savunması ayrıca incelenmelidir.

Dilekçe ekinde sözleşme ile zarar arasında okunabilir bağ kurulmalıdır. Hangi madde ihlal edildi, edim ne zaman muaccel oldu, ihtar ne zaman ulaştı, hangi seçimlik hak kullanıldı ve her zarar hangi faturadan doğdu soruları tabloyla cevaplanabilir. Bu yöntem, sözleşmesel alacak ile haksız fiil zararını karıştırmayı ve aynı bedeli birden fazla başlık altında talep etmeyi önler.

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Seçimlik hak, süre, görev ve zarar hesabı sözleşmenin türüne göre değişebilir; metin kişiye özel hukuki görüş değildir.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)