Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinAvukatın görevi nedeniyle öğrendiği sır hakkında tanıklık edebilmesi, iş sahibinin muvafakatine bağlıdır. Ancak bu izin verilse bile avukat tanıklık etmekten çekinebilir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu 36, çekinme hakkının kullanılmasının hukuki ve cezai sorumluluk doğurmayacağını da belirtir. HMK 249, sır sahibinin izni sonrası çekinmenin kalkmasına ilişkin genel kuralı düzenlerken Avukatlık Kanunu hükmünü açıkça saklı tutar. Bu yüzden “müvekkil izin verdi, avukat artık mecburen anlatacak” sonucu doğru değildir.
Korunan bilginin kaynağı belirlenir
36. madde, avukata tevdi edilen veya avukatlık görevi yahut Türkiye Barolar Birliği ve baro organlarındaki görev dolayısıyla öğrenilen hususları kapsar. Bir kişinin avukat olması, hayatta gördüğü bütün olayların kendiliğinden mesleki sır olduğu anlamına gelmez. Hangi bilginin hangi görev ilişkisi içinde edinildiği önemlidir. Tanıklığın konusu ile sır saklama kapsamı somut olarak açıklanır; kişiye yalnız meslek unvanından hareketle sınırsız muafiyet tanındığı söylenmez.
Örneğin iş sahibinin hukuki yardım sırasında anlattığı bir görüşmenin içeriğiyle, avukatın tamamen başka bir bağlamda bizzat gördüğü olay farklı olabilir. Mahkeme hangi konuda dinleme istediğini belirlemelidir. Mesleki sırla ilgisi bulunmayan bilgiye sır hükmünün otomatik uygulanması beklenmez. Buna karşılık korunan bilgiyi açıklama yasağı, tarafların merakı veya davanın önemine ilişkin genel ifadelerle ortadan kaldırılmış sayılmaz.
İzin ile anlatma zorunluluğu ayrılır
İş sahibinin izni, 36 kapsamındaki tanıklık için gerekli koşuldur; avukatın çekinme seçeneğini kaldıran emir değildir. İzin verilmemişse sır saklama yükümlülüğü dikkate alınır. İzin verilmişse avukat yine çekinebilir. İznin kim tarafından, hangi bilgiler için ve ne kapsamda verildiği açık olmalıdır. Bütün dosya bilgilerinin sınırsız paylaşımına onay varmış gibi belirsiz bir beyan kullanılmamalıdır.
HMK 249’daki genel sistemde kanunen sır olarak korunması gereken bilgiler için çekinme imkânı vardır. Sır sahibinin açıklama izni verilince genel olarak çekinilemeyeceği belirtilir; fakat avukatlık özel hükmü korunur. Meslek veya sanat sırrına ilişkin başka bir çekinme sebebiyle de her olayın aynı tutulması uygun değildir. İlgili kişinin görevi ve uygulanacak özel kanun birlikte değerlendirilir.
Çekinme mahkemeye nasıl bildirilir?
Hukuk davasında HMK 252, çekinme sebebinin ve onu haklı gösterecek delilin dinleme gününden önce yazılı veya davet edilen duruşmada sözlü bildirilmesini düzenler. Açıklamada hangi sorunun hangi mesleki bilgiye yöneldiği ve ilgili görev ilişkisi gösterilir. Çekinmeyi ispat etmek için korunan sırrın tamamını gereksiz biçimde ifşa etmek yerine, mahkemenin hukuki değerlendirmesine yetecek kapsam belirlenir.
Sebep ve dayanaklar önceden bildirilmişse 252/2’deki gelme yükümlülüğüne ilişkin hüküm dikkate alınır. Mahkeme tarafları dinleyerek çekinmenin haklılığına karar verir. Yalnız iş sahibine “gelmeyeceğim” mesajı gönderilmesi, mahkemeye usulünce bildirim yerine geçmez. Davet, dosyaya verilen açıklama ve mahkeme kararı saklanmalıdır. Sonraki çağrı veya kararın gereği ayrıca izlenir.
Diğer tanık haklarıyla farkı
Hukuk Davasında Yakın Akraba Tanıklık Yapmak Zorunda mı? akrabalık nedeniyle çekinmeyi ele alır. Avukatın 36 kapsamındaki koruması akraba olmasına bağlı değildir. Mahkemede Tanıklık Yaparken Hatırlamadığım Sorulara Nasıl Cevap Vermeliyim? ise gerçek hatırlamama ile çekinmeyi ayırır. Sır nedeniyle açıklama yapılmayacaksa bilinen olayı gerçeğe aykırı biçimde unutmuş gibi göstermek doğru yöntem değildir. Kanuni sebep açıkça kullanılır.
Tanıklık yapılması mümkün olduğunda da gerçek bilgi kaynağı doğru anlatılmalıdır. Avukatın izne dayanarak tanıklık etmesi, dava sonucunu belirleme veya her belgeyi serbestçe yayımlama yetkisi yaratmaz. Mahkeme, sorunun uygunluğunu ve anlatımın delil değerini dosyanın bütünü içinde değerlendirir. Tanıklık izni, mesleki sır ve çekinme tercihi üç ayrı unsur olarak kontrol edildiğinde zorunluluk konusunda yanlış beklenti önlenir.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)