Mahkemede tanık olarak dinlenen kişi, gördüğü veya bildiği olayı gerçeğe uygun anlatmalıdır. Olayın bütün ayrıntılarını mutlaka hatırlamak zorunda değildir. Tanık hatırlamıyorum diyorsa bu cevabın gerçekten belleğinin durumunu yansıtması gerekir. Hatırlanan bir olguyu gizlemek için aynı sözün kullanılmasıyla, yıllar önceki ayrıntının gerçekten unutulması farklıdır. Tanıklık, tahminle eksik yerleri doldurma görevi değildir.
Tanığın amacı taraflardan birini kazandırmak veya diğerini cezalandırmak değildir. Bilginin nasıl edinildiği ve hangi bölümün doğrudan görüldüğü açıklanmalıdır. Mahkemenin tekrar soru sorması, mutlaka önceki cevabın yanlış olduğu anlamına gelmez. Soru anlaşılmadıysa açıklama istenebilir; cevap, tahminle veya başka kişilerin istediği biçimde hazırlanmamalıdır.
Görgü, duyum ve tahmin nasıl ayrılır?
Bir olayı kendiniz görmeniz, olaydan sonra birinden duymanız ve mevcut görüntüden sonuç çıkarmanız aynı bilgi kaynağı değildir. “Aracı kullandığını gördüm” ifadesi ile “arkadaşım onun kullandığını söyledi” ifadesi ayrı anlam taşır. Tanık bu ayrımı açıklayabilir. Duyduğu bilgiyi doğrudan görmüş gibi sunmak gerçeğe uygun anlatım değildir.
Tam tarihi hatırlamayan kişi, hatırladığı zaman aralığını ancak gerçekten bu şekilde biliyorsa belirtmelidir. Tarih belgeden öğrenilmişse bunu da söyleyebilir. “Kesinlikle salıydı” diye cevap vermek için gerçek hatırlama veya uygun bilgi bulunmalıdır. Kesin olmayan ayrıntı, kesinmiş gibi aktarılmamalıdır. Böylece mahkeme bilginin niteliğini doğru değerlendirebilir.
Soruyu anlamadıysanız ne yapılır?
Bir sorunun hangi kişi, tarih veya olay hakkında olduğu belirsizse açıklama istenebilir. Aynı gün birden çok görüşme yapılmışsa hangi görüşmenin sorulduğu öğrenilmelidir. Tanık önceki bir olayı anlatırken yeni sorunun başka olaya geçtiğini fark etmemiş olabilir. Sorunun anlaşılması, cevabın doğruluğu için gereklidir.
Birden çok olguyu içeren soruda hangi bölümün hatırlandığı ayrı açıklanabilir. Örneğin toplantının yapıldığını hatırlayıp para teslimini görmemiş olmak mümkündür. “Evet” veya “hayır” cevabıyla bütün unsurları aynı anda doğrulamak gerekmeyebilir. Ancak soruyu yanıtlamaktan kaçınmak amacıyla ilgisiz açıklamalar yapmak yerine gerçek bilgi sınırı gösterilmelidir.
Önceki ifadeniz farklıysa
Önceki tutanakta bugün hatırlanandan farklı bir açıklama bulunabilir. Bunun nedeninin sorulması olağandır. O gün daha ayrıntılı hatırlama, yanlış anlaşılma, tutanak hatası veya önceki beyanın yanlışlığı gibi farklı ihtimaller vardır. Hangi ihtimalin gerçekten yaşandığı açıklanmalıdır. Sadece çelişkiyi kapatmak için yeni bir olay anlatımı oluşturulmaz.
Tutanakta söylemediğiniz bir cümlenin bulunduğunu ileri sürüyorsanız bu durum somut olarak belirtilmelidir. Gerçekten yaptığınız açıklamayı sonradan beğenmediğiniz için “ben söylemedim” demek doğru değildir. Yeni cevabın da tutanağa gerçeğe uygun geçirilmesi önemlidir. İmza veya onay istenen işlemde okunabilir metin üzerinden gerektiğinde düzeltme talep edilebilir.
Yalan tanıklık ile unutmak aynı mı?
TCK 272 gerçeğe aykırı tanıklığı düzenler. Ceza sorumluluğunda eylem ve kast gibi unsurların değerlendirilmesi gerekir. Her bellek hatası, her çelişki veya tarih yanılgısı kendiliğinden yalan tanıklık suçunun kesin oluştuğu anlamına gelmez. Buna karşılık bilinen gerçeğin kasten farklı anlatılması, “hatırlamıyorum” ifadesiyle otomatik olarak korunmaz.
Tanığın bir tarafla akrabalığı veya arkadaşlığı bulunması, verdiği her bilginin yanlış olduğu sonucunu doğurmaz. Ancak ilişki, tanıklığın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir ve sorulduğunda doğru açıklanmalıdır. Başka kişilerin tanığa ne söylemesi gerektiğini dayatması da olayın gerçek anlatımı yerine geçmez. Baskı veya tehdit varsa yetkili mercilere uygun biçimde bildirilmelidir.
Çekinme hakkı ile hatırlamama farklıdır
Kanuni koşullarda tanıklıktan veya kendisini ve yakınlarını suçlayabilecek belirli sorulara cevap vermekten çekinme hakkı bulunabilir. Bu hakların varlığı, sırf “hatırlamıyorum” denilerek kullanılacak genel bir yöntem değildir. Tanığın sıfatı, yakınlık ilişkisi ve sorunun konusu incelenir. Çekinme hakkı varsa ilgili hukukî usul üzerinden değerlendirilir.
Ceza dosyasındaki tanıklık ile hukuk davasındaki tanıklık kuralları bütün yönleriyle aynı değildir. Hangi yargılamada dinlenildiği ve hatırlatılan haklar önemlidir. Tanık gerçekten bilmiyorsa bilgisinin bulunmadığını, unutmuşsa hatırlamadığını, başka kişiden duymuşsa bilgi kaynağını doğru biçimde açıklamalıdır. Bu farklı cevaplar gerçeğe uygun bilgi sınırını gösterir.
Farazi örnekte tanık toplantıya katıldığını hatırlamakta, konuşmanın tam saatini hatırlamamaktadır. Toplantının varlığını anlatırken saat hakkında kesin iddiada bulunmaması gerekir. Bir belgedeki saati sonradan gördüyse bunu kişisel hatırlama gibi sunmamalıdır. Mahkeme, bilginin hangi kaynaktan geldiğini bu ayrım sayesinde değerlendirebilir.
Olayın yaşandığı yerden görülebilen alan da açıklanabilir. Tanık bir konuşmayı uzaktan görmüş ancak sesleri duymamışsa söylenen sözleri bildiğini ileri sürmemelidir. Işık, mesafe ve görüşü engelleyen nesneler, tanığın gerçekten neyi algılayabildiğinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Bunlar sonradan kurgulanacak gerekçeler değil, yaşanan koşulların doğru anlatımı olmalıdır.
Gerçekten hatırlamıyorsam mutlaka tahmin etmem gerekir mi?
Hayır. Gerçek hatırlama sınırı açıklanmalıdır. Bilinmeyen ayrıntı, doğruymuş gibi tamamlanmamalıdır.
Başkasından duyduğumu tanık olarak söyleyemez miyim?
Bilginin kaynağı doğru açıklanmalıdır. Duyulan olay, kişinin kendisi görmüş gibi anlatılmamalıdır; değerlendirme yargı merciine aittir.
Önceki ifadeyle çelişki her durumda suç mudur?
Her çelişki otomatik suç oluşturmaz. Gerçek olay, beyanın sebebi ve ceza sorumluluğunun unsurları ayrıca incelenir.
Çekinme hakkı yerine hatırlamadığımı söylemek uygun mu?
Gerçekte hatırlanan olgu için bu ifade kullanılmamalıdır. Kanuni çekinme hakkı varsa ilgili usul kapsamında açıkça değerlendirilmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Tanık Önceki İfadesinin Yanlış Olduğunu Söylüyorsa Ne Olur?
Ceza Davasında Tanıklık Yapmaktan Kimler Çekinebilir?
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu metni: CMK 53, 59 ve tanıklıktan çekinme hükümleri
- 5237 Türk Ceza Kanunu - TBMM kabul metni: TCK 272 yalan tanıklık ve kastın genel hükümleri
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: Hukuk yargılamasında tanıklık ve gerçeğin açıklanması
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Ceza Kanunu (5237)