Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?

Logo tasarım bedelinin ödenmesi, eser niteliği taşıyan logo üzerindeki bütün telif haklarının otomatik olarak devralındığını göstermez. Önce tasarımın Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu anlamında eser olup olmadığı, sonra sözleşmede hangi mali hakların devredildiği veya kullanımına izin verildiği incelenir. Mali haklara ilişkin sözleşmeler yazılı olmalı ve ilgili haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. Fatura ile dosya teslimi, bu incelemenin yalnız bir bölümünü oluşturur.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Her logo telif eseri midir: Bir tasarımın telif korumasından yararlanması için sahibinin hususiyetini taşıması ve kanundaki eser türlerinden birine girmesi gibi koşullar aranır.
• Devir ile kullanım izni aynı mı: Mali hakkın devri, ilgili hakkın sözleşmedeki kapsamıyla hak sahibinden başka kişiye geçmesine ilişkindir.
• Mevcut sözleşme eksikse ne yapılabilir: Tasarımcıyla veya yetkili hak sahibiyle kullanım alanlarını açıklayan yazılı bir düzenleme yapılabilir.
• Örnek: yalnız web sitesi için hazırlanan işaret: Varsayımsal olarak işletme bir logoyu internet sitesi için hazırlatmış, yıllar sonra ambalaj üretimine ve bayilik sistemine geçmiştir.

Her logo telif eseri midir?

Bir tasarımın telif korumasından yararlanması için sahibinin hususiyetini taşıması ve kanundaki eser türlerinden birine girmesi gibi koşullar aranır. Çok sıradan bir yazı düzeni veya basit işaret ile özgün görsel çalışma aynı değerlendirmeyi gerektirmeyebilir. Logo ticari açıdan önemli diye kendiliğinden her zaman telif eseri sayılmaz. Buna karşılık tescil yapılmamış olması, eser niteliği bulunan tasarımda telif hakkının hiç doğmadığı anlamına gelmez.

Marka koruması ayrı ölçütlere dayanır. Bir işaret marka olarak tescil edilmiş olsa bile tasarımcıya ait olabilecek telif haklarının bütün sorunları otomatik çözülmez. Şirketin markayı kendi adına tescil ettirmesi, önceki hakların veya tasarım sözleşmesinin göz ardı edilebileceği anlamına gelmez. Marka sicili ile tasarımın nasıl üretildiği ve hakların nasıl edinildiği ayrı dosyalarda takip edilmelidir.

Devir ile kullanım izni aynı mı?

Mali hakkın devri, ilgili hakkın sözleşmedeki kapsamıyla hak sahibinden başka kişiye geçmesine ilişkindir. Kullanım izninde ise belirli kullanım yetkisi tanınabilir. Süre, ülke, mecra ve kapsam bakımından sınırlar konulabilir. İnternet sitesinde kullanma izni verilmiş olması, tasarımın üçüncü kişilere satılması veya başka şirketlere lisanslanması yetkisini otomatik sağlamaz. Hangi ticari ihtiyacın karşılanacağı sözleşmede açık yazılmalıdır.

Çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletim gibi mali haklar ilgili kullanıma göre ayrı ele alınır. “Her şey dahildir” şeklindeki genel bir ifade, yazılı ve belirli hak gösterme şartının yerine her durumda geçmez. Baskılı ambalaj, mağaza tabelası, dijital reklam, sosyal medya ve hareketli logo kullanımı önceden düşünülmelidir. Tasarım üzerinde renk veya biçim değişikliği yapılması da sözleşmenin ve manevi hakların sınırlarıyla değerlendirilir.

Fatura ve kaynak dosya neyi gösterir?

Fatura ücret ilişkisinin ve ödemenin ispatında önemlidir. Vektör veya düzenlenebilir dosyanın teslimi ise teknik olarak değişiklik yapma imkânı sağlar. Fakat teknik imkânın bulunması, bütün hukuki yetkilerin de devredildiğini tek başına göstermez. Sözleşme, teklif, teslim yazısı ve imzalı hak devri metni birlikte incelenir. Ödeme dekontundaki kısa açıklama, kapsamı belirsiz bir hak ilişkisini kendiliğinden ayrıntılı hâle getirmez.

Tasarımın ajans çalışanı veya dışarıdan hizmet alınan başka kişi tarafından hazırlanması durumunda hak zinciri de önemlidir. Şirket, kendisine hak verdiğini söyleyen ajansın bu yetkiye sahip olup olmadığını araştırmalıdır. Hazır ikon, yazı tipi veya stok görsel kullanılmışsa bunların lisansları ayrıca kontrol edilir. Ajansın yaptığı özgün bölüm için verdiği izin, üçüncü kişiye ait unsur üzerindeki sınırlamayı ortadan kaldırmayabilir.

Mevcut sözleşme eksikse ne yapılabilir?

Tasarımcıyla veya yetkili hak sahibiyle kullanım alanlarını açıklayan yazılı bir düzenleme yapılabilir. Eski ve gelecekteki kullanımların kapsamı, bedel, değişiklik yetkisi ve üçüncü kişilere kullanım sağlama konusu ayrı belirlenir. Geriye dönük bir tarih yazmak veya daha önce verilmemiş izni verilmiş gibi göstermek uygun değildir. Uyuşmazlık çıkmışsa tarafların gerçek anlaşması ve belgeleri üzerinden çözüm değerlendirilmelidir.

Örnek: yalnız web sitesi için hazırlanan işaret

Varsayımsal olarak işletme bir logoyu internet sitesi için hazırlatmış, yıllar sonra ambalaj üretimine ve bayilik sistemine geçmiştir. Yeni kullanımın mevcut yazılı anlaşma kapsamında olup olmadığı kontrol edilir. Tasarım bedelinin tamamen ödenmiş olması tek başına bayilere alt kullanım yetkisi verildiğini kanıtlamaz. İhtiyaçlar açıkça belirlenip hak zinciri tamamlandığında marka ve tasarım kullanımı daha öngörülebilir hâle gelir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili açıklamalar

• Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat
• Çalışanın Buluşu, Yazılımı ve Telif Hakları Kime Aittir?

Hukuki kaynaklar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı: Telif hakkı nedir? — 5846 kapsamında eser niteliği, eser sahibi, mali ve manevi haklar; yazılı devir
• Adalet Bakanlığı: Fikri haklar rehberi — FSEK48-52: mali hak devri ve ruhsat; yazılı şekil ve hakların ayrı gösterilmesi