Yapay Zekâ Hizmet Sözleşmesi: Hatalı Çıktı, Veri, Telif ve Tazminat Riski

Kısa cevap: Yapay zekâ hizmet sözleşmesi imzalayan işletme, “çıktılar doğrudur” veya “tüm haklar müşteriye aittir” gibi geniş cümlelerle yetinmemelidir. Kullanım amacı, yasak kararlar, insan denetimi, test ölçütü, müşteri verisinin model eğitiminde kullanılıp kullanılmayacağı, üçüncü kişi hakları, olay bildirimi ve sorumluluk paylaşımı ayrı düzenlenmelidir. Hatalı bir çıktının zarara dönüşmesi; sağlayıcının vaadi, müşterinin doğrulama yükümlülüğü ve çıktının hangi süreçte kullanıldığına bağlıdır. Yapay zekâ sonucu, özellikle hukuk, sağlık, kredi, işe alım veya güvenlik gibi yüksek etkili alanlarda bağımsız kontrol olmadan nihai karar yerine geçirilmemelidir. Sözleşme teknoloji adını değil, gerçek iş akışını ve ölçülebilir riski yönetmelidir.

Yapay zekâ hizmet sözleşmesi nasıl tanımlanmalı?

“Yapay zekâ çözümü sağlanacaktır” ifadesi, hangi ürünün teslim edildiğini göstermez. Hizmet; metin üretimi, sınıflandırma, tahmin, görüntü analizi, arama desteği veya otomatik iş akışı gibi somut işlevlerle tanımlanmalıdır. Temel model, sağlayıcının ara katmanı, müşteriye özgü veri tabanı ve üçüncü taraf eklentiler farklı sorumluluk katmanlarıdır.

Sözleşme eki; kullanılan model ailesini, barındırma biçimini, veri bölgesini, sürüm politikasını, giriş ve çıktı sınırlarını, beklenen kullanıcı sayısını ve destek kapsamını göstermelidir. Sağlayıcı dış bir model API’si kullanıyorsa alt sağlayıcının koşulları ana sözleşmeyle çelişmemelidir. Üçüncü taraf modelinin hizmeti durdurması veya fiyatını değiştirmesi halinde alternatif, bildirim ve fesih yolu önceden kurulmalıdır.

Hukuki çerçeve tek bir “yapay zekâ sözleşmesi kanunu”na indirgenemez. Türk Borçlar Kanunu’nun ifa ve sorumluluk hükümleri, ticari ilişkide Türk Ticaret Kanunu, kişisel veri varsa 6698 sayılı Kanun, eser ve yazılım bakımından 5846 sayılı Kanun birlikte gündeme gelebilir. Genel sözleşme ihlali değerlendirmesi için sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat rehberi ayrıca yararlıdır.

Kullanım amacı ve yasak kararlar neden yazılmalı?

Aynı model, pazarlama taslağı hazırlarken düşük; kredi reddi veya işe alım elemesi yaparken yüksek etki yaratabilir. Sözleşmede onaylanan kullanım senaryoları, kullanıcı grupları ve çıktının bağlayıcılık seviyesi belirtilmelidir. Müşteri hizmetleri asistanının ürün bilgisi vermesi ile tıbbi teşhis sunması aynı garanti ve kontrol yapısına tabi tutulamaz.

Yasak kullanım listesi yalnız sağlayıcının riskten kaçınma metni olmamalıdır. Taraflar, hangi kararın otomatik verilemeyeceğini, hangi çıktının uzman onayı gerektirdiğini ve kullanıcıya yapay zekâ kullanımının nasıl açıklanacağını belirlemelidir. Müşterinin sistemi sözleşme dışı yüksek riskli alana taşıması sağlayıcının sorumluluk savunmasını güçlendirebilir; sağlayıcının bu kullanımı bilerek desteklemesi ise tabloyu değiştirebilir.

Kullanım senaryosu kartında bulunması gerekenler

• İş amacı ve etkilenen kişi grubu,
• Kullanılan giriş verileri ile veri kaynağı,
• Çıktının öneri mi otomatik karar mı olduğu,
• Yanlış pozitif ve yanlış negatif etkisi,
• İnsan incelemesinin sahibi ve süresi,
• İtiraz veya düzeltme kanalı,
• Kayıt, saklama ve erişim yetkileri,
• Hizmeti durdurmayı gerektiren eşik.

Hatalı çıktı ve performans taahhüdü nasıl ölçülür?

Üretken modeller olasılıksal çalışabilir; aynı veya benzer girdiye farklı sonuç verebilir. Bu özellik, sağlayıcının her türlü performans taahhüdünden kaçınmasını haklı kılmaz. Doğruluk, kapsam, yanıt süresi, kaynak gösterme, güvenlik filtresi ve tutarlılık, kullanım amacına uygun test setiyle ölçülebilir. “Sektör lideri doğruluk” gibi karşılaştırmasız ifadeler yerine eşik, örneklem ve test sıklığı yazılmalıdır.

Test veri seti gerçek kullanıcı kitlesini temsil etmiyorsa yüksek başarı oranı yanıltıcı olur. Taraflar veri setinin kim tarafından sağlanacağını, hatalı etiket sorumluluğunu ve model güncellemesinden sonra yeniden doğrulama yöntemini belirlemelidir. Bir hata çıktığında yalnız tek cevaba bakılmaz; sistem talimatı, model sürümü, sıcaklık ayarı, bağlı bilgi kaynağı ve kullanıcı girişi birlikte kaydedilir.

Sağlayıcı “çıktı yalnız taslaktır” diyebilir. Bu uyarının etkisi, ürünün satış biçimi ve gerçek kullanımına bağlıdır. Ürün doğrudan nihai karar vermek üzere yapılandırılmışsa küçük puntolu genel uyarı tek başına bütün sorumluluğu müşteriye aktarmayabilir. Müşteri de bilinen sınırlara rağmen denetimsiz kullanım yaparsa zarara katkısı gündeme gelir.

İnsan denetimi gerçek bir kontrol olarak nasıl kurulur?

“Human in the loop” yazmak yeterli değildir. İnceleyenin uzmanlığı, erişeceği dayanak bilgi, ne kadar sürede karar vereceği ve çıktıyı reddetme yetkisi tanımlanmalıdır. Yüzlerce sonucu birkaç saniyede onaylaması beklenen çalışan, fiilen denetim yapamaz. Otomasyon yanlılığını azaltmak için kullanıcı, model puanının yanında belirsizlik ve kritik kaynakları görebilmelidir.

Yüksek etkili kullanımda dört göz kontrolü, rastgele kalite örneklemi veya belirli risk işaretinde zorunlu uzman incelemesi kurulabilir. İnsan müdahalesinin kaydı, daha sonra hatanın kaynağını belirler. Sağlayıcı arayüzü gerekli açıklama ve düzeltme olanağını sunmuyorsa, müşteri üzerindeki denetim yükümlülüğü teknik olarak imkânsız hâle gelebilir.

Müşteri verisi model eğitiminde kullanılabilir mi?

Müşteri girdileri, yüklenen belgeler, geri bildirimler ve çıktı kayıtlarının hangi amaçlarla kullanılacağı ayrı ayrı yazılmalıdır. “Hizmeti geliştirmek” ifadesi; güvenlik izleme, ürün analitiği, insan incelemesi veya genel model eğitimi arasında ayrım yapmaz. Varsayılan eğitim kapalı mı, müşteri tercihine mi bağlı, veri ne kadar süre tutuluyor ve alt sağlayıcıya gidiyor mu soruları cevaplanmalıdır.

Kişisel veri işleniyorsa amaç, hukuki sebep, veri minimizasyonu, saklama ve yurt dışı aktarım yükümlülükleri ayrıca yerine getirilir. Sözleşmesel izin, her kişisel veri işlemeyi kendiliğinden hukuka uygun yapmaz. Hassas ticari bilgiler bakımından da KVKK dışındaki gizlilik borçları geçerlidir. Müşteri, sisteme yükleme yetkisine sahip olmadığı üçüncü kişi verisini göndermemelidir; sağlayıcı ise vaat ettiği izolasyon ve silme kontrolünü uygulamalıdır.

Gizli teknik belgelerin genel model eğitiminde kullanılması rekabet ve ticari sır riski doğurabilir. Ticari sırların korunmasına ilişkin tedbir ve ispat yaklaşımı için ticari sır açıklanması rehberi incelenebilir.

Çıktıların telif durumu ve üçüncü kişi iddiası

Yapay zekâ çıktısının her durumda eser olduğu veya kullanıcıya münhasır telif hakkı verdiği varsayılmamalıdır. Koruma, insanın yaratıcı katkısı ve somut ürünün özellikleriyle bağlantılı değerlendirilir. Sağlayıcının “çıktı hakları müşteriye aittir” hükmü, hukuken doğmayan bir hakkı yaratmayabilir; ancak taraflar arasındaki kullanım yetkisini ve sağlayıcının iddia etmeyeceği hakları düzenleyebilir.

Çıktının üçüncü kişinin metnine, görseline, markasına veya yazılımına benzemesi iddia riski oluşturur. Sözleşmede üçüncü kişi talebi geldiğinde bildirim, savunmanın kontrolü, uzlaşma onayı, ihlalli içeriğin değiştirilmesi ve tazmin yükümlülüğü belirlenmelidir. Müşterinin özellikle verdiği ihlalli talimat, sağladığı veri veya sağlayıcının koruma araçlarını kapatması tazmin kapsamı dışında tutulabilir.

“Indemnity” kavramının İngilizce metindeki kapsamı Türk hukukunda otomatik ve sınırsız sonuç doğurmaz. Hangi talebin, hangi giderin ve hangi yargılama masrafının karşılanacağı; savunmayı kimin yöneteceği açık Türkçe karşılığıyla yazılmalıdır. Çalışanların oluşturduğu veya geliştirdiği yapay zekâ çıktılarında hak zinciri için çalışanın yazılım ve telif hakları yazısı da önem taşıyabilir.

Model güncellemesi ve hizmet sürekliliği

Sağlayıcı temel modeli haber vermeden değiştirdiğinde doğruluk, ton, güvenlik filtresi ve maliyet değişebilir. Sözleşme; önemli model değişikliğinin ön bildirimini, test ortamında deneme imkânını, eski sürümün ne kadar destekleneceğini ve performans düşerse geri dönüş veya fesih hakkını düzenlemelidir.

API’nin kaldırılması, kullanım kotasının azaltılması veya bağlam penceresinin değişmesi de işlevsel bir sözleşme değişikliğidir. Müşterinin entegrasyon yatırımı dikkate alınarak makul geçiş süresi tanınabilir. Güvenlik açığı nedeniyle acil güncelleme gerektiğinde bildirim sonradan verilebilir; buna rağmen değişikliğin etkisi ve alınan önlem raporlanmalıdır.

Tazminat, savunma yükümlülüğü ve sorumluluk tavanı

Hatalı çıktı nedeniyle yeniden işleme, müşteri iadesi, üçüncü kişi talebi, veri ihlali müdahalesi veya sistem kesintisi gideri doğabilir. Tazminat isteyen taraf ihlali, gerçek zararı ve nedensellik bağını belgelemelidir. Modelin yanlış cevap vermesi tek başına bütün sonraki ticari kaybı sağlayıcıya yüklemez; müşterinin doğrulama süreci ve araya giren kararlar incelenir.

Sorumluluk tavanı olay başına, sözleşme yılına veya ödenen ücrete bağlanabilir. Kişisel veri, gizlilik, fikrî hak, kasıt ve ağır kusur için farklı tavanlar kurulması mümkündür. Türk Borçlar Kanunu’nun sorumsuzluk anlaşmalarına getirdiği sınırlar saklıdır. Sağlayıcının üçüncü kişi iddiasını üstlenmesi ile müşterinin kendi doğrudan zararını tazmin etmesi aynı maddede belirsiz bırakılmamalıdır.

Olay bildirimi, zamanaşımı ve arabuluculuk

Hatalı çıktı fark edilince model oturumu, giriş, çıktı, sistem mesajı, sürüm ve ilgili karar korunmalıdır. Sağlayıcıya sözleşmedeki olay kanalından bildirim yapılır; düzeltme, kayıt koruma ve geçici durdurma talebi ayrıştırılır. Üçüncü kişi ihtarında savunma kontrolünü etkileyen kısa bildirim süreleri bulunabilir. Ancak sözleşmesel bildirim ile kanuni zamanaşımı aynı değildir.

Uygulanacak zamanaşımı talebin sözleşmeye aykırılık, haksız fiil, fikrî hak veya başka bir temele dayanmasına göre değişebilir. Zararın ve sorumlunun öğrenilmesi ile hizmet teslim tarihi her talepte aynı başlangıcı oluşturmaz. Erken delil kaybı, süre dolmadan talebi fiilen güçsüz bırakabileceği için teknik kayıtlar bekletilmemelidir.

Tarafların ticari işletmesiyle ilgili para alacağı veya tazminat uyuşmazlığında dava şartı arabuluculuk kural olarak uygulanır. İhlalli model kullanımının durdurulması, kayıtların korunması veya hak sahipliğinin tespiti gibi talepler ayrıca değerlendirilir. Arabuluculuk öncesinde kullanım senaryosu, olay çizelgesi ve zarar tablosu hazırlanmalıdır.

Görevli mahkeme, yetki ve tahkim

İşletmeler arasındaki yapay zekâ hizmet sözleşmesi uyuşmazlığı çoğunlukla asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer. Fikrî hak ihlali merkezdeyse fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesinin görevi gündeme gelebilir. Kişisel veriye ilişkin idari başvuru yolu ile özel hukuk tazminat talebi de birbirine karıştırılmamalıdır.

Yetki; davalının yerleşim yeri, ifa yeri, geçerli yetki veya tahkim şartına göre belirlenir. Yabancı temel model sağlayıcısının koşulları, müşteri ile yerel entegratör arasındaki sözleşmeyi otomatik olarak yönetmeyebilir. Sözleşme zincirindeki her taraf ve hukuk seçimi ayrı incelenir.

İspat yükü ve delil tablosu

Müşteri, sağlayıcının somut taahhüdünü ve bu taahhüde aykırı sonucu göstermelidir. Sağlayıcı, kullanımın yasak alanda yapıldığını veya müşterinin zorunlu denetimi atladığını ileri sürüyorsa kayıt sunmalıdır. Model çıktısı tek başına bağlamı göstermez; tam oturum ve yapılandırma gerekir.

Tedbir, durdurma ve delil koruma

Model kayıtlarının kısa sürede silineceği, gizli verinin eğitimde kullanılmaya devam edeceği veya tartışmalı çıktının yayılacağı yönünde somut risk varsa ihtiyati tedbir ya da delil tespiti düşünülebilir. Talep, belirli hesap, veri seti, model sürümü ve işlemi hedeflemelidir. Bütün yapay zekâ hizmetinin süresiz kapatılması gibi geniş önlemler ölçülülük bakımından sorun doğurabilir.

Teknik olarak mümkünse tartışmalı işlev kapatılır, güvenli sürüme dönülür veya insan onayı zorunlu kılınır. Tedbir kararı için yaklaşık ispat ve teminat gündeme gelebilir. Kayıtların korunması sırasında başka müşterilerin verisi gereksiz biçimde toplanmamalıdır.

Üç yapay zekâ sözleşmesi senaryosu

Senaryo 1: Yanlış mevzuat cevabıyla müşteri kaybı

Kurumsal destek botu yürürlükte olmayan bir kuralı kesin bilgi gibi bildirir ve müşteri siparişi iptal eder. Sağlayıcı çıktının taslak olduğunu, işletme ise ürünün “doğrulanmış uyum asistanı” diye satıldığını söyler. Sözleşme vaadi, bilgi kaynağının güncelliği, insan onayı, ekran uyarısı ve gerçek iptal kaydı incelenir. Tek yanlış cevap yerine kullanım tasarımı ve zarara giden karar zinciri değerlendirilir.

Senaryo 2: Gizli belgelerin eğitimde kullanılması

Müşteri teklif dosyalarını sisteme yükler; aylar sonra sağlayıcı bu verileri ürün geliştirme için kullandığını açıklar. Veri kullanım eki, eğitim seçeneğinin varsayılan durumu, alt sağlayıcı koşulları, anonimleştirme ve silme kayıtları araştırılır. Belgelerde kişisel veri varsa KVKK yolu ayrıca işletilir. Ticari sırların modelden geri çıkarılma veya diğer kullanıcılara yansıma riski için teknik inceleme ve acil durdurma planlanır.

Senaryo 3: Üçüncü kişi görsel ihlali iddiası

Reklam kampanyasında kullanılan yapay zekâ görseline karşı bir fotoğrafçı hak iddia eder. Müşteri sağlayıcıdan savunmayı üstlenmesini ister; sağlayıcı, müşterinin referans görsel yüklediğini belirtir. Girdi dosyası, üretim kaydı, lisans koşulu, benzerlik ve tazmin maddesindeki müşteri girdisi istisnası incelenir. İhtarlı içerik yayından kaldırılırken orijinal kayıtlar delil olarak korunur.

Yapay zekâ hizmet sözleşmesinde sık yapılan on hata

1. Ürünü yalnız “AI” diye tanımlamak: İşlev, model ve alt sağlayıcı belirsiz kalır.
2. Başarı oranını test seti olmadan yazmak: Yüzde ölçülemez ve tekrar üretilemez.
3. İnsan denetimini şeklen eklemek: Yetki, süre ve uzmanlık yoksa kontrol fiilen işlemez.
4. Her çıktının doğru olacağını varsaymak: Kullanım amacına uygun doğrulama ve durdurma eşiği kurulmaz.
5. Müşteri verisinin eğitim kullanımını gizlemek: Gizlilik, kişisel veri ve ticari sır riski doğar.
6. “Tüm telif müşterinindir” demek: Korunabilirlik, kullanım yetkisi ve üçüncü kişi talebi ayrılmaz.
7. Indemnity hükmünü çevirmeden almak: Savunma, gider ve kontrol kapsamı belirsiz olur.
8. Model değişikliğini sınırsız bırakmak: Onaylanan performans habersizce değişebilir.
9. Tüm logları gereksizce sonsuza dek tutmak: Veri minimizasyonu ve güvenlik riski yaratır.
10. Olaydan sonra yalnız ekran görüntüsü almak: Sistem mesajı, sürüm ve parametre yoksa hata tekrar üretilemez.

Kanun yolu ve periyodik sözleşme kontrolü

İlk derece kararının istinaf ve temyiz imkânı, karar türü ile güncel parasal sınırlara bağlıdır. Fikrî hak ve tedbir kararlarında özel usul ayrımları bulunabilir. Sabit parasal sınır yerine karar tarihindeki resmî değerler kontrol edilmelidir. Tahkim varsa iptal ve icra rejimi ayrıca uygulanır.

Yapay zekâ ürünü statik olmadığı için sözleşme de bir kez imzalanıp unutulmamalıdır. Model, kullanım amacı, veri akışı ve hata eğilimi belirli aralıklarla gözden geçirilir. Yeni bir kullanım senaryosu, önce risk kartı ve ek onaydan geçmelidir.

Dosya ön incelemesi için hazırlanacak paket

Türkiye’nin her yerinden çevrim içi ön inceleme için ana sözleşme, ürün eki, veri işleme şartları, olay tarihindeki model sürümü, tam giriş-çıktı kaydı, insan onay kayıtları, üçüncü kişi ihtarı ve zarar belgeleri hazırlanmalıdır. Kişisel veri etkisi varsa kişisel veri ihlalinde tazminat rehberi ışığında ayrı dosya kurulabilir. İnceleme, hangi riskin sağlayıcı, müşteri veya alt hizmet katmanında olduğunu belirlemeyi amaçlar; sonuç garantisi vermez.

Yapay zekâ hizmet sözleşmesi hakkında sık sorulan sorular

1. Sağlayıcı her yanlış AI çıktısından sorumlu mudur?

Hayır. Sözleşme vaadi, kullanım amacı, denetim, kusur, zarar ve nedensellik birlikte incelenir.

2. “Çıktılar yalnız bilgilendirmedir” uyarısı sorumluluğu kaldırır mı?

Tek başına her durumda kaldırmaz. Ürünün nasıl satıldığı ve fiilen nihai karar verip vermediği önemlidir.

3. Müşteri verisi anonimleştirilirse model eğitiminde serbestçe kullanılabilir mi?

Anonimleştirmenin gerçekten geri döndürülemez olması ve sözleşmesel gizlilik yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir.

4. Yapay zekâ çıktısının telifi kime aittir?

Her çıktı için otomatik bir cevap yoktur. İnsan yaratıcı katkısı, çıktı niteliği ve taraflar arasındaki kullanım hükümleri incelenir.

5. Sağlayıcı üçüncü kişi telif davasını üstlenmek zorunda mı?

Kanun ve sözleşmedeki tazmin-savunma hükmüne bağlıdır. Bildirim ve savunma kontrolü şartları önem taşır.

6. Model sürümü değişirse müşteri feshedebilir mi?

Sözleşmedeki değişiklik, performans ve fesih hükümleri belirleyicidir. Esaslı performans düşüşü ayrıca incelenebilir.

7. AI kararında insan onayı bulunması yeterli midir?

İnceleyenin gerçek yetkisi, zamanı, bilgisi ve reddetme imkânı yoksa şekli onay yeterli koruma sağlamaz.

8. Prompt ve çıktı kayıtları delil olur mu?

Olabilir. Bütünlük, tarih, model sürümü ve erişim zinciriyle birlikte saklanması ispat değerini artırır.

9. Yapay zekâ sözleşmesinde sorumluluk tavanı geçerli midir?

Kapsamı, kusur derecesi, istisnalar ve Türk Borçlar Kanunu’nun emredici sınırları incelenir.

10. Tazminat talebi için arabuluculuk gerekir mi?

Ticari para alacağı ve tazminat talebinde kural olarak gerekir. Tedbir ve para dışı talepler ayrıca ele alınır.

11. Yabancı model sağlayıcısına karşı hangi hukuk uygulanır?

Hukuk ve yetki seçimi, sözleşme zinciri, hizmetin sunulduğu yer ve emredici hükümler birlikte değerlendirilir.

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Kişisel verilerin işlenmesinde temel ilkeler

Son kontrol tarihi: 19 Eylül 2026

Yazar: Av. Emirhan Keskin

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Modelin teknik yapısı, gerçek kullanım senaryosu, tarafların sözleşmesi ve olay kayıtları görülmeden kesin sorumluluk görüşü verilemez; başarı garantisi değildir.