Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinSGK malulen emeklilik talebini reddederse önce ret yazısındaki gerekçeyi ayırın: Kurum Sağlık Kurulu sizi malul saymamış olabilir; sigortalılık süreniz veya prim gününüz eksik olabilir; 4/b prim borcu ya da başvuru koşulları sorun yaratmış olabilir. Her ret için aynı itiraz dilekçesi doğru yol değildir. Sağlık kurulu kararına tıbbi belgelerle itiraz edilebilir; aylık bağlanmamasına ilişkin sosyal güvenlik uyuşmazlığı ise koşulları varsa iş mahkemesine taşınabilir. Ret yazısını, tebliğ tarihini, raporları ve hizmet dökümünü birlikte incelemek bu nedenle ilk adımdır.
Malulen emeklilik reddedilince ilk olarak ne kontrol edilir?
“Maluliyetim reddedildi” ifadesi iki farklı işlemi anlatabilir. Birincisinde SGK Kurum Sağlık Kurulu, tıbbi inceleme sonucunda “malul değildir” ya da “sigortalı işe ilk girdiğinde zaten maluldü” der. İkincisinde kişi malul kabul edilse bile aylık için gereken sigortalılık, prim, işten ayrılma veya borçsuzluk şartlarından biri sağlanmamıştır. Kurulun “ara karar” vermesi de nihai ret değildir; eksik tetkik veya belge istenmiş olabilir. Yazılı işlemin tam metnini almadan sadece telefonla öğrenilen bir sonuç üzerine dava stratejisi kurmayın.
Ret yazısında kararın hangi tarihte ve hangi nedenle verildiğini, dayandığı Kurum Sağlık Kurulu kararını, talep tarihinizi ve SGK’ya kayıtlı hizmetlerinizi karşılaştırın. Kuruma sunduğunuz dilekçenin evrak numarasını ve başvuru kayıtlarını saklayın. SGK’nın maluliyet tespit açıklaması, “maluldür”, “malul değildir” ve “ara karar” sonucunu ayrı işlemler olarak anlatır. Bu ayrım hak kaybını önler.
Malullük aylığının temel şartları nelerdir?
5510 sayılı Kanun kapsamındaki 4/a ve 4/b sigortalıları için çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60 kaybedildiğinin Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi gerekir. 4/c kamu görevlileri yönünden çalışma gücünün en az yüzde 60 kaybı veya vazifeyi yapamayacak derecede meslekte kazanma gücü kaybı da değerlendirilir. Hastaneden alınan rapordaki engellilik oranı, tek başına Kurumun malullük kararı yerine geçmez.
Genel aylık koşulu en az 10 yıllık sigortalılık ve toplam 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primidir. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalıda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz; 1.800 gün koşulu devam eder. Maluliyet nedeniyle sigortalı çalışmadan veya görevden ayrılma, bağımsız çalışanlarda kendi sigortalılığından doğan prim ve prime ilişkin borcun bulunmaması ve Kuruma yazılı talep de aylık bağlama aşamasında önem taşır. Bu şartlar SGK’nın malullük rehberinde birlikte açıklanır.
İlk sigortalılık tarihi, sigortalılık statüsü ve 5434 sayılı Kanuna tabi kamu personeli gibi geçiş hükümleri dosyanın sonucunu değiştirebilir. Özellikle eski kamu görevlisi rejimini, 4/a için yazılmış bir kontrol listesiyle değerlendirmeyin. Malullük aylığı ile engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı da farklı haklardır; birinin reddi diğerinin otomatik olarak kabul edildiği anlamına gelmez.
“Çalışma gücü yüzde 60 kaybedilmedi” kararına nasıl itiraz edilir?
Kurum Sağlık Kurulunun tıbbi kararına karşı en yakın SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine dilekçeyle itiraz edilebilir. Dilekçe, kararın bir kez de Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu tarafından incelenmesini istemelidir. SGK’nın form ve dilekçe sayfasında “Kurum Sağlık Kurulu Kararlarına İtiraz Konulu Dilekçe Örneği” yayımlanır. İtirazı sözlü yapmayın; kayıt numarası alın ve bir örneğini saklayın.
Tıbbi itirazın gücü, yalnızca “rapor yanlış” demekten gelmez. Kurulun dikkate almadığı ameliyat epikrizlerini, güncel görüntülemeyi, patoloji sonucunu, fonksiyon testlerini, kronolojik tedavi özetini ve rahatsızlığın sigortalılık dönemindeki gelişimini açıkça sıralayın. Rapor tarihi ile hastalığın hangi aşamasında olduğunuz da önemlidir. Eksik tetkik için ara karar verilmişse istenen belgeyi ilgili SGK birimine tamamlamak gerekir; henüz değerlendirilmemiş dosyaya kesin ret muamelesi yapmak süreci uzatır.
Yüksek Sağlık Kurulu, SGK içindeki tıbbi itiraz merciidir. SGK açıklamasındaki “Kurul kararları nihaidir” ifadesi, kurum içi sağlık değerlendirmesi yönünden anlaşılmalıdır; sosyal güvenlik hakkına ilişkin yargısal başvuru olanağının tümüyle kapandığı anlamına gelmez. Kurul kararı ile aylık bağlamama işlemini ve mahkemenin inceleyeceği talebi birbirine karıştırmamak gerekir.
İtiraz dilekçesinde hangi bilgiler bulunmalı?
Kimlik ve iletişim bilgilerinin yanında Kurum Sağlık Kurulu kararının tarihini, varsa karar numarasını ve size bildirilen ret gerekçesini yazın. Hangi bulguya hangi belge nedeniyle katılmadığınızı somutlaştırın; örneğin belirli bir tetkikin dosyaya girmediğini veya işe giriş sonrasında belgelenmiş ağırlaşmanın göz ardı edildiğini belirtin. “Yeniden incelensin” talebine ek olarak eklediğiniz tıbbi evrakı tarih ve belge adıyla listeleyin. Sağlık bilgisi içeren belgeleri yetkili SGK kanalıyla iletin; dilekçenin teslim alındısını saklayın. Bir dilekçe örneği, her hastalık ve her ret gerekçesi için aynı sonucu üretmez. Dosyada yeni tanı varsa bunun önceki hastalıktan farklılığını hekime ait kayıtlarla gösterin.
Ret gerekçesi prim günü veya sigortalılık süresiyse ne yapılır?
Sağlık kurulu maluliyetinizi kabul etmiş olsa da hizmet dökümünde 1.800 gün görünmüyorsa önce hangi dönemlerin eksik kaldığını saptayın. Farklı statülerdeki hizmetlerin birleştirilmesi, işverenin bildirmediği çalışmalar, borçlanma yapılabilecek dönemler ve kayıtlardaki kimlik uyuşmazlıkları dosya bazında kontrol edilir. Her eksik gün sonradan ödenerek tamamlanamaz; hangi sürenin hangi yolla kazanılabileceği ayrı hukuki inceleme gerektirir.
Fiilen çalışılmış fakat sigortasız bırakılmış dönemler için hizmet tespiti davasının koşulları gündeme gelebilir. Bu dava, “SGK malul saymadı” itirazından farklı delil ve usul içerir. Çalışma olgusunu ücret kayıtları, banka hareketleri, işyeri belgeleri ve tanıklarla ispatlama ihtiyacı olabilir. Hizmet tespitinin süreleri ve husumeti dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bir hizmet tespiti davası açılması, malullük aylığının kendiliğinden bağlanmasını sağlamaz.
“10 yıl dolmadı” gerekçesinde başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malullük istisnası gerçekten uygulanabilir mi diye bakın. Sadece ağır hastalığın varlığı yetmez; ilgili bakım ihtiyacının Kurumca tespiti gerekir. Bu istisna 1.800 gün şartını kaldırmaz. Başvuru sırasında statünüz 4/b ise kendi sigortalılığınıza ilişkin prim ve genel sağlık sigortası borcunun aylık bağlamayı etkileyip etkilemediğini ayrıca inceleyin. Borcun kimden, hangi dönemden ve hangi hukuki nedenden kaynaklandığına bakmadan ödeme veya dava kararı vermeyin.
“Sigortalı olmadan önce maluldü” kararı her durumda doğru mudur?
5510 sayılı Kanun bakımından ilk kez sigortalı çalışmaya başlamadan önce ağır düzeyde çalışma gücü kaybının bulunduğu tespit edilirse, kişi aynı hastalık veya engel nedeniyle malullük aylığından yararlanamaz. Ancak başlangıçta çalışmaya engel olmayan hastalığın daha sonra ağır düzeye yükselmesi ya da sonradan ortaya çıkan farklı bir hastalıkla ağır kayba ulaşılması, yönetmelikte ayrıca düzenlenir. Dolayısıyla hastalığın ilk tanı tarihi, hastalık düzeyi ve ilk sigortalılık tarihi aynı şey değildir.
İşe giriş öncesi sağlık belgeleri, o tarihlerde sürdürülen iş, sonradan kötüleşmeyi gösteren tetkikler ve Kurumun esas aldığı tıbbi kayıtlar karşılaştırılmalıdır. “Yıllar önce teşhis konmuştu” cümlesi tek başına işe girişte ağır düzeyde kayıp olduğunu ispatlamaz. Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği hem sigortalılık sırasında ağırlaşma ihtimalini hem de ilk çalışmaya başlamadan önceki duruma ilişkin sınırlamayı açıkça ayırır.
Aynı hastalık yüzünden malullük aylığı mümkün değilse engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı şartları ayrıca incelenebilir. Bu, başka bir aylık türüdür ve sigortalılık başlangıcına, hizmet statüsüne ve ilgili kanun dönemine göre değişen koşulları vardır. Kişinin yüzde 40 veya üzerinde rapor görmesi otomatik emeklilik kararı doğurmaz.
Malulen emeklilik reddine dava açma yolu nedir?
5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti istisnası dışında, dava öncesinde SGK’ya başvurmak zorunludur. Kurum 60 gün içinde yanıt vermezse talep reddedilmiş sayılır. Yazılı ret veya zımni ret sonrasında, uyuşmazlığın niteliğine göre iş mahkemesinde aylık bağlanması ve Kurum işleminin hukuka aykırılığı tartışılabilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4. ve 5. maddeleri başvuru şartını ve görevli mahkemeyi düzenler; idari para cezaları ve 5510 geçici 4 uyuşmazlıkları gibi görev istisnaları da vardır.
Sağlık kurulu itirazını ve Kanun’un dava öncesi SGK başvurusunu aynı işlem olarak varsaymayın. İlk başvurunuzun, talep ettiğiniz aylığı ve ret kararının gerekçesini kapsadığından emin olun. Yüksek Sağlık Kurulu itirazı tıbbi uyuşmazlıkta önemli bir yol olsa da dava koşullarını, dava dilekçesindeki talepleri ve olası süreleri somut ret yazısına göre değerlendirin. SGK’ya başvuru sırasında geçen sürenin zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesabındaki etkisi de 7036 sayılı Kanun’da düzenlenir. “Her malullük ret davası için tek bir sabit itiraz süresi vardır” demek doğru değildir.
Mahkeme, sağlık durumunun yargısal incelemesinde kurul dosyasını, dayanak raporları ve gerektiğinde bilirkişi incelemesini değerlendirir. Raporlar arasındaki çelişki çözümlenmeden yalnızca bir yüzdeye bakarak hak sahipliği kararı verilemez. SGK işlemine karşı genel yolun ayrıntıları için sitedeki SGK işlemi, hizmet tespiti ve yargı yolu ayrımı yazısına da bakabilirsiniz. Malullük uyuşmazlığına karşı açılacak davada başvuru ve delil planı ayrıca hazırlanmalıdır.
Hangi belgeleri bir araya getirmelisiniz?
- SGK’ya ilk başvurunuz, evrak kayıt numarası, ret yazısı ve tebliğ bilgisi;
- Kurum Sağlık Kurulu kararı, sevk belgesi, yetkili hastane sağlık kurulu raporu ve dayanak tetkikler;
- Hastalık geçmişini gösteren epikrizler, ameliyat belgeleri, reçeteler, görüntüleme, laboratuvar ve işlev testleri;
- İlk sigortalılık tarihini ve 4/a, 4/b, 4/c hizmetlerini gösteren kayıtlar;
- Varsa işten ayrılış, faaliyet sonlandırma ve 4/b borç dökümü;
- Yüksek Sağlık Kurulu itiraz dilekçesi, ek listesi ve SGK teslim alındısı.
Tıbbi belgeleri rastgele yığmak yerine tarih sırasına koyun: ilk sigorta girişi, ilk tanı, hastalığın ağırlaşması, sevk, kurul raporu, ret ve varsa yeni bulgular. Böylece uyuşmazlık “rapor yüzde kaç?” sorusundan çıkar, hangi hukuki şartın hangi tarihte gerçekleştiği sorusuna dönüşür. İş kazası veya meslek hastalığına bağlı bir kayıp varsa ayrıca işveren, SGK ve tazminat sorumluluğunun birbirinden farklı talepler olduğunu göz önünde bulundurun.
Başvurudan sonra aylık başlangıcı ve geriye dönük ödeme nasıl değerlendirilir?
İtiraz veya davanın olumlu sonuçlanması, bütün geçmiş dönemler için sınırsız ödeme yapılacağı anlamına gelmez. Malullük aylığının hangi tarihten itibaren bağlanacağı, Kuruma başvuru tarihi, sağlık kurulu raporunun tarihi, şartların tamamlanma zamanı ve uygulanacak mevzuatla birlikte hesaplanır. Prim tamamlanmadan veya zorunlu ayrılış şartı yerine gelmeden geçen döneme ilişkin talep farklı sonuç doğurabilir. Geriye dönük aylık ve varsa faiz istemini, ilk talep ile ret yazısındaki tarihleri karşılaştırarak oluşturun.
Bir başka sık hata, hastalığın ortaya çıkış tarihini doğrudan emeklilik başlangıcı saymaktır. Tıbbi durum, sigortalılık koşulları ve aylık talebinin her biri ayrı tarihte gerçekleşebilir. Retten sonra uzun süre bekleyen kişiler açısından zamanaşımı, başvuru ve tebliğ kayıtları ayrıca önem taşır. Dosyaya özgü hesap yapılmadan kesin bir geriye dönük ödeme tutarı vaat edilemez.
Sık sorulan sorular
Yüzde 60 engelli raporum varsa SGK malulen emekli etmek zorunda mı?
Hayır. Yetkili hastane raporu Kurum Sağlık Kurulunun değerlendireceği delildir; malul sayılma kararı ve aylığın sigortalılık şartları ayrıca incelenir. Raporun farklı mevzuata göre verilmiş oranını doğrudan malullük sonucu saymayın.
SGK “malul değildir” dediğinde nereye itiraz edilir?
En yakın SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı dilekçeyle başvurup Kurum Sağlık Kurulu kararının Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunda değerlendirilmesini isteyebilirsiniz. Dilekçeye ret yazısını ve somut tıbbi dayanakları ekleyin.
Yüksek Sağlık Kurulu kararı kesin deniyorsa dava açılamaz mı?
SGK’nın kullandığı “nihai” ifade, kurum içindeki sağlık kurulu incelemesine ilişkindir. Aylık bağlanmaması yönündeki sosyal güvenlik uyuşmazlığının uygun yargı yolunda incelenmesi mümkündür. Başvuru şartı ve mahkeme görevi somut işleme göre belirlenir.
On yıl sigortalılık yoksa ağır hastalık nedeniyle 1.800 gün de aranmaz mı?
Hayır. Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malullük tespitinde 10 yıllık sigortalılık süresi istisnası vardır; 1.800 gün uzun vadeli sigorta primi koşulu devam eder.
SGK 60 gün cevap vermezse ne olur?
7036 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki Kurum başvurusuna 60 gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Hangi başvurunun hangi taleple yapıldığı ve varsa özel süreler dosyada ayrıca incelenmelidir.
Hastalık sigorta başlangıcından önce teşhis edildiyse malullük tamamen imkânsız mı?
Teşhis tarihi tek başına belirleyici değildir. İlk işe girişte ağır düzeyde kayıp bulunup bulunmadığı ve hastalığın daha sonra ağırlaşıp ağırlaşmadığı tıbbi kayıtlarla değerlendirilir. Aynı hastalık için malullük koşulu oluşmasa bile başka emeklilik yolları ayrı incelemeye açıktır.
Türkiye’nin başka şehrinden bu konuda hukuki destek alınabilir mi?
Evet, dosyanın ilk incelemesi ret yazısı, hizmet dökümü ve sağlık belgelerinin güvenli biçimde paylaşılmasıyla yapılabilir. İşlemin hangi SGK biriminde yürüdüğü ve yetkili mahkeme ayrıca belirlenir; her şehirde ayrı bir ofis bulunduğu varsayılmaz. Mersin merkezli ofisle dosyanız için iletişime geçebilirsiniz.
Ret yazısı elinizdeyse sonraki adım
Önce ret gerekçesini ve başvuru tarihini belirleyin. Tıbbi uyuşmazlıkta Kurum Sağlık Kurulu dosyasını ve yeni tetkikleri tamamlayın; prim uyuşmazlığında hizmet dökümünü ve eksik dönemleri çıkarın. Kurum başvurusu ve mahkeme yolu için talepleri birbirine uygun kurun. Av. Emirhan Keskin’in Mersin’deki ofisi, Türkiye genelinden iletilen dosyaları belgeleriyle değerlendirir; sonuç ve süreler inceleme yapıldıktan sonra söylenebilir.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)