SGK İşleminin İptali ve Hizmet Tespitiyle İdari Uyuşmazlık Ayrımı

İşleminin İptali ve Hizmet: Bu rehber, Türk hukukundaki temel kuralları, belgeleri, süreleri ve başvuru yolunu açıklar.

SGK işlemi iptali ve hizmet tespiti konusunda sonuç, olayın adıyla değil kanuni şartların gerçekleşmesiyle belirlenir. SGK uyuşmazlığında “kurum kararı olduğu için her dava idare mahkemesinde açılır” kuralı yoktur. Sigortalılık, emeklilik, prim ve hizmet tespiti gibi 5510 sayılı Kanun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemesinde; SGK idari para cezası ise kurum itirazı sonrasında idare mahkemesinde görülür.

Kısa cevap: SGK uyuşmazlığında “kurum kararı olduğu için her dava idare mahkemesinde açılır” kuralı yoktur. Sigortalılık, emeklilik, prim ve hizmet tespiti gibi 5510 sayılı Kanun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemesinde; SGK idari para cezası ise kurum itirazı sonrasında idare mahkemesinde görülür. Hizmet tespitinde kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl; SGK idari para cezasında tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz ve ret tebliğinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesine dava süresi uygulanır.

Son hukuki kontrol: 6 Eylül 2026. Bu çalışma 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu esas alınarak hazırlanmıştır. Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin.

SGK işlemi iptali ve hizmet tespiti: SGK İşleminin İptali ve Hizmet Tespitiyle İdari Uyuşmazlık Ayrımı: kısa ve kesin hukuki cevap

SGK uyuşmazlığında “kurum kararı olduğu için her dava idare mahkemesinde açılır” kuralı yoktur. Sigortalılık, emeklilik, prim ve hizmet tespiti gibi 5510 sayılı Kanun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemesinde; SGK idari para cezası ise kurum itirazı sonrasında idare mahkemesinde görülür.

Hizmet tespiti, bildirilmeyen çalışmanın işveren ve SGK’ya karşı belirlenmesidir; emekli aylığının kesilmesi veya prim borcu ayrı kurum işlemidir. İdari para cezasına karşı Kurum komisyonu ve idari yargı süresi, hizmet tespitindeki beş yıllık hak düşürücü süreden tamamen farklıdır.

İşlem yazısındaki kanun maddesi, talep ve davalılar belirlenir. Çalışma olgusuna dayalı tespitte işveren ve SGK, bordro/tanık/kurum kayıtlarıyla iş mahkemesinde; idari para cezasında tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz ve ret sonrası otuz gün içinde idare mahkemesinde süreç yürütülür. Bu ayrım, talebin doğru hukuki sebebe dayandırılması için zorunludur.

Hukuki dayanak ve temel kurallar

5510 sayılı Kanun 86

Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin tespiti için hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süre ve istisnalar uygulanır. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

Çalışma dönemi ve resmî bildirimler ayrı incelenir. Karşı tarafın inkârı hâlinde özgün kayıt ve tamamlayıcı deliller birlikte incelenir.

5510 sayılı Kanun 101

Kanunda aksine hüküm yoksa 5510 uygulamasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. Aksi yaklaşım, hukuki kurumların birbirine karıştırılmasına ve yanlış talep sonucuna yol açar.

SGK’nın idari niteliği tek başına idare mahkemesini görevli yapmaz. Talep edilen kurum kaydı kişi, dönem ve işlem türü bakımından somutlaştırılır.

5510 sayılı Kanun 102

İdari para cezasına tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz; ret üzerine otuz gün içinde idare mahkemesine başvuru düzenlenir. Mahkeme sonucu isimlendirmeden değil, kanuni unsurların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinden çıkarır.

İç itiraz ve dava süreleri ardışık uygulanır. Delilin hangi unsuru ispatladığı açıkça yazılmadığında dosyada bulunması tek başına sonuç vermez.

SGK işlemi iptali ve hizmet tespiti için tamamlayıcı usul çerçevesi: İdari yargı, idarenin işlem ve eylemlerini yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden denetler. Mahkeme idarenin yerine geçerek yeni işlem kurmaz; hukuka aykırı işlemi iptal eder veya şartları varsa zararın tazminine karar verir. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

Aranan şartlar ve karar ölçütleri

Talebin gerçek konusu

Hizmet, aylık, prim, sağlık gideri veya idari para cezası ayrılır. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

SGK işlem yazısı ve talep sonucu Delilin hangi unsuru ispatladığı açıkça yazılmadığında dosyada bulunması tek başına sonuç vermez.

Görevli yargı

5510 madde 101 genel kuralı ve 102 özel istisnası uygulanır. Aksi yaklaşım, hukuki kurumların birbirine karıştırılmasına ve yanlış talep sonucuna yol açar.

İşlem dayanak maddesi İddia, yalnız taraf beyanıyla bırakılmaz; resmî kayıt, özgün belge ve olay kronolojisiyle desteklenir.

Hizmet tespit süresi

Bildirimsiz çalışmanın geçtiği yıl ve Kurumca bilinirlik istisnası belirlenir. Mahkeme sonucu isimlendirmeden değil, kanuni unsurların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinden çıkarır.

İşe giriş, bordro, denetim ve banka kayıtları Belgenin kaynağı, düzenlenme tarihi, taraflarla bağlantısı ve değişmeden korunup korunmadığı açıklanır.

İdari ceza itirazı

On beş günlük Kurum itirazı ve komisyon kararı tamamlanır. İnceleme, işlem tarihi ile hukuki sonucu aynı tabloda birleştirmelidir.

Tebligat, itiraz ve ret kararı Karşı tarafın inkârı hâlinde özgün kayıt ve tamamlayıcı deliller birlikte incelenir.

Doğru davalı ve delil

İşveren, işyeri devri ve SGK taraf sıfatı talebe göre kurulur. Bu kural uygulanırken üçüncü kişilerin hakları ve ölçülülük ilkesi de korunur.

Ticaret sicili, işyeri dosyası ve tanıklar Talep edilen kurum kaydı kişi, dönem ve işlem türü bakımından somutlaştırılır.

Karşı iddialar ve hukuki cevaplar

Bir SGK işlemi iptali ve hizmet tespiti dosyasında sonuca ulaşmak için yalnız ilk anlatım değil, karşı tarafın hangi unsuru tartışacağı da önceden belirlenir. Aşağıdaki denetim, iddia ve savunmanın aynı kanuni ölçüt üzerinde karşılaştırılmasını sağlar.

Talebin gerçek konusu yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: Hizmet, aylık, prim, sağlık gideri veya idari para cezası ayrılır. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: SGK işlem yazısı ve talep sonucu Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Talep edilen kurum kaydı kişi, dönem ve işlem türü bakımından somutlaştırılır.

Görevli yargı yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: 5510 madde 101 genel kuralı ve 102 özel istisnası uygulanır. Aksi yaklaşım, hukuki kurumların birbirine karıştırılmasına ve yanlış talep sonucuna yol açar.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: İşlem dayanak maddesi Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Delilin hangi unsuru ispatladığı açıkça yazılmadığında dosyada bulunması tek başına sonuç vermez.

Hizmet tespit süresi yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: Bildirimsiz çalışmanın geçtiği yıl ve Kurumca bilinirlik istisnası belirlenir. Mahkeme sonucu isimlendirmeden değil, kanuni unsurların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinden çıkarır.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: İşe giriş, bordro, denetim ve banka kayıtları Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. İddia, yalnız taraf beyanıyla bırakılmaz; resmî kayıt, özgün belge ve olay kronolojisiyle desteklenir.

İdari ceza itirazı yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: On beş günlük Kurum itirazı ve komisyon kararı tamamlanır. İnceleme, işlem tarihi ile hukuki sonucu aynı tabloda birleştirmelidir.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Tebligat, itiraz ve ret kararı Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Belgenin kaynağı, düzenlenme tarihi, taraflarla bağlantısı ve değişmeden korunup korunmadığı açıklanır.

Doğru davalı ve delil yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: İşveren, işyeri devri ve SGK taraf sıfatı talebe göre kurulur. Bu kural uygulanırken üçüncü kişilerin hakları ve ölçülülük ilkesi de korunur.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Ticaret sicili, işyeri dosyası ve tanıklar Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Karşı tarafın inkârı hâlinde özgün kayıt ve tamamlayıcı deliller birlikte incelenir.

Deliller ve ispat planı

Bir SGK işlemi iptali ve hizmet tespiti dosyasında deliller olay kronolojisine bağlanır. Davacı işlemin menfaatini ihlal ettiğini ve hukuka aykırılık sebeplerini somutlaştırır; idare işlem dosyasını, dayanak bilgi ve belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır. Mahkeme resen araştırma yapar. Belgenin kaynağı, düzenlenme tarihi, taraflarla bağlantısı ve değişmeden korunup korunmadığı açıklanır.

• SGK işlem yazısı ve talep sonucu
• İşlem dayanak maddesi
• İşe giriş, bordro, denetim ve banka kayıtları
• Tebligat, itiraz ve ret kararı
• Ticaret sicili, işyeri dosyası ve tanıklar
• SGK işlem/ceza yazısı ve tebligat
• Hizmet dökümü ve işyeri dosyası
• Bordro, banka, giriş-çıkış ve tanık listesi
• Kurum itirazı ve komisyon ret kararı

SGK işlem yazısı ve talep sonucu ile Kurum itirazı ve komisyon ret kararı aynı kronolojide karşılaştırılır. Davacı işlemin menfaatini ihlal ettiğini ve hukuka aykırılık sebeplerini somutlaştırır; idare işlem dosyasını, dayanak bilgi ve belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır. Mahkeme resen araştırma yapar. Kurumdan kayıt istenirken kişi, hesap veya taşınmaz, işlem türü ve dönem belirtilir; ilgisiz üçüncü kişi verilerini kapsayan sınırsız talep kurulmaz.

Süre, görev, yetki ve ön başvuru

Başvuru ve dava süresi

Hizmet tespitinde kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl; SGK idari para cezasında tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz ve ret tebliğinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesine dava süresi uygulanır.

Görevli mahkeme veya merci

Hizmet tespiti ile sigortalılık/aylık uyuşmazlığında kural olarak iş mahkemesi; SGK idari para cezasının iptalinde idare mahkemesi görevlidir.

Yetkili yer

İş mahkemesinde işin yapıldığı veya davalının yerleşim yeri; idari para cezasında işlemi tesis eden birimin bulunduğu yer özel yetkiyle belirlenir.

Arabuluculuk ya da idari ön başvuru

Hizmet tespiti kamu düzeni ve SGK tarafı nedeniyle dava şartı arabuluculuk kapsamı dışında değerlendirilir; işçilik alacağı talepleri için arabuluculuk ayrıca gerekir. İdari ceza iptalinde arabuluculuk yoktur.

Geçici koruma ve acil işlem

Aylık veya sağlık yardımının kesilmesi ağır ve yakın zarar doğuruyorsa görevli mahkemeden tedbir; idari cezada yürütmenin durdurulması doğru yargı kolunda istenir.

Korunacak hak, yakın tehlike ve istenen önlemin sınırı SGK işlemi iptali ve hizmet tespiti uyuşmazlığına özgü olarak aynı talepte gösterilir. Kararın uygulanacağı kurum veya sicil ile uygulama süresi açık yazılır; geçici kararın esası peşinen çözmediği gözetilir.

Adım adım başvuru ve dava planı

1. İşlemin tam metnini, dayanak tutanak ve tüm eklerini idareden alın.
2. Normal veya elektronik tebligat kaydını indirip dava süresinin ilk ve son gününü hesaplayın.
3. İşlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarıyla ayrı ayrı test edin.
4. Zorunlu itiraz veya ön karar başvurusu varsa süresinde ve ispatlı biçimde tamamlayın.
5. Dava dilekçesine menfaat veya hak ihlalini gösteren kişisel belgeleri ekleyin.
6. Yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ile telafisi güç zararı ayrı delillerle açıklayın.
7. İşlem dosyasındaki eksik belge ve çelişkilerin idareden getirtilmesini isteyin.
8. Kararın idarece uygulanması için otuz günlük süreci ve gerekiyorsa tazminat yolunu takip edin.

Karara karşı başvuru yolu bakımından temel kural şudur: İdare mahkemesinin istinafa açık nihai kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine başvurulur; temyize tabi bölge idare kararı da tebliğden itibaren otuz gün içinde temyiz edilir. Kanun yolu dilekçesi yalnız sonucu tekrar etmez; kararın hangi maddi veya hukuki noktada hatalı olduğunu gösterir.

Karar sonrası uygulama ve sonuç kontrolü

Mahkeme veya yetkili merci karar verdiğinde ilk kontrol hüküm sonucunun talep edilen hukuki korumayı açıkça içerip içermediğidir. İşlem yazısındaki kanun maddesi, talep ve davalılar belirlenir. Çalışma olgusuna dayalı tespitte işveren ve SGK, bordro/tanık/kurum kayıtlarıyla iş mahkemesinde; idari para cezasında tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz ve ret sonrası otuz gün içinde idare mahkemesinde süreç yürütülür. Kararın gerekçesi ile hüküm fıkrası çelişiyorsa kanun yolu veya tavzih-tashih koşulları süresinde değerlendirilir.

Geçici koruma bakımından dosyada benimsenen yaklaşım şudur: Aylık veya sağlık yardımının kesilmesi ağır ve yakın zarar doğuruyorsa görevli mahkemeden tedbir; idari cezada yürütmenin durdurulması doğru yargı kolunda istenir. Esas karar verildikten sonra tedbirin ne zaman sona ereceği, sicil ya da kurum kaydının nasıl düzeltileceği ve daha önce yapılan işlemlerin akıbeti ayrıca izlenir.

Kararın uygulanması için yalnız kesinleşme şerhi beklenmez; karar türünün kesinleşmeden icra veya uygulanma imkânı olup olmadığı kontrol edilir. Gerekli mahkeme yazısı, icra emri, kurum başvurusu, harç ve tebligat tamamlanır. İdare veya karşı taraf kararı yerine getirmezse yeni başvuru yolu ve tazminat sonucu doğabilir.

Dosya kapanışında tebligat, kanun yolu, ödeme, sicil kaydı, teslim ve masraf kalemleri bir kontrol listesinde işaretlenir. Böylece lehde karar alınmasına rağmen tapu, nüfus, banka, işveren, kolluk, idare veya icra kaydında sonucun uygulanmadan kalması önlenir.

SGK İşleminin İptali ve Hizmet Tespitiyle İdari Uyuşmazlık Ayrımı hakkında sık sorulan sorular

SGK İşleminin İptali ve Hizmet Tespitiyle İdari Uyuşmazlık Ayrımı konusunda temel kural nedir?

SGK uyuşmazlığında “kurum kararı olduğu için her dava idare mahkemesinde açılır” kuralı yoktur. Sigortalılık, emeklilik, prim ve hizmet tespiti gibi 5510 sayılı Kanun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemesinde; SGK idari para cezası ise kurum itirazı sonrasında idare mahkemesinde görülür.

SGK İşleminin İptali ve Hizmet Tespitiyle İdari Uyuşmazlık Ayrımı hangi kanun hükümlerine dayanır?

5510 sayılı Kanun 86: Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin tespiti için hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süre ve istisnalar uygulanır. 5510 sayılı Kanun 101: Kanunda aksine hüküm yoksa 5510 uygulamasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. 5510 sayılı Kanun 102: İdari para cezasına tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz; ret üzerine otuz gün içinde idare mahkemesine başvuru düzenlenir.

SGK İşleminin İptali ve Hizmet Tespitiyle İdari Uyuşmazlık Ayrımı için hangi şartlar aranır?

Hizmet, aylık, prim, sağlık gideri veya idari para cezası ayrılır. 5510 madde 101 genel kuralı ve 102 özel istisnası uygulanır. Bildirimsiz çalışmanın geçtiği yıl ve Kurumca bilinirlik istisnası belirlenir. On beş günlük Kurum itirazı ve komisyon kararı tamamlanır.

Hangi belgeler ve kayıtlar gerekir?

SGK işlem yazısı ve talep sonucu; İşlem dayanak maddesi; İşe giriş, bordro, denetim ve banka kayıtları; Tebligat, itiraz ve ret kararı; Ticaret sicili, işyeri dosyası ve tanıklar; SGK işlem/ceza yazısı ve tebligat.

Başvuru veya dava süresi nedir?

Hizmet tespitinde kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl; SGK idari para cezasında tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz ve ret tebliğinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesine dava süresi uygulanır.

Görevli mahkeme veya merci hangisidir?

Hizmet tespiti ile sigortalılık/aylık uyuşmazlığında kural olarak iş mahkemesi; SGK idari para cezasının iptalinde idare mahkemesi görevlidir.

Yetkili yer nasıl belirlenir?

İş mahkemesinde işin yapıldığı veya davalının yerleşim yeri; idari para cezasında işlemi tesis eden birimin bulunduğu yer özel yetkiyle belirlenir.

Arabuluculuk veya ön başvuru zorunlu mudur?

Hizmet tespiti kamu düzeni ve SGK tarafı nedeniyle dava şartı arabuluculuk kapsamı dışında değerlendirilir; işçilik alacağı talepleri için arabuluculuk ayrıca gerekir. İdari ceza iptalinde arabuluculuk yoktur.

İhtiyati tedbir veya başka geçici koruma istenir mi?

Aylık veya sağlık yardımının kesilmesi ağır ve yakın zarar doğuruyorsa görevli mahkemeden tedbir; idari cezada yürütmenin durdurulması doğru yargı kolunda istenir.

İspat yükü kimdedir?

Davacı işlemin menfaatini ihlal ettiğini ve hukuka aykırılık sebeplerini somutlaştırır; idare işlem dosyasını, dayanak bilgi ve belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır. Mahkeme resen araştırma yapar.

Bilirkişi incelemesi gerekir mi?

Sağlık, güvenlik, imar, değerleme, mali hak veya teknik yeterlilik konusu uzmanlık gerektiriyorsa bilirkişi ve keşif yapılır. Bilirkişi idari işlemin hukuka uygunluğuna karar vermez; teknik olguları açıklar.

Karara karşı hangi kanun yolu kullanılır?

İdare mahkemesinin istinafa açık nihai kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine başvurulur; temyize tabi bölge idare kararı da tebliğden itibaren otuz gün içinde temyiz edilir.

İlgili yayınlar

• İdare Hukuku Yayınları
• Avukat Emirhan Keskin
• İletişim

Resmî kaynaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — resmî metin
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Yayın tarihi sonrasında yürürlüğe giren değişiklikler ve somut olayın milletlerarası unsuru sonucu değiştirebilir; kişisel hukuki görüş için dosya incelemesi gerekir. Somut dosyada güncel mevzuat, tebliğ tarihi, deliller ve tarafların hukuki durumu ayrıca incelenir.