İdari Davada Yetkisizlik Verilirse Dosya Ne Olur?

İdare veya vergi mahkemesi, idari yargının görev alanındaki bir davada görevsizlik ya da yetkisizlik nedeniyle ret kararı verirse dosyayı görevli ve yetkili idari yargı merciine gönderir. İYUK 43 bu özel usulü düzenler. Dolayısıyla kararın başlığında “ret” yazması, uyuşmazlığın esastan kaybedildiği anlamına gelmeyebilir. Önce ret sebebi ve dosyanın gönderileceği yer okunmalıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Görev ile yer bakımından yetki: Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağıyla; yetki, görevli mahkemenin hangi yerde olacağıyla ilişkilidir.
• HMK’daki gönderme süresini otomatik uygulamayın: Özel hukuk yargılamasındaki görevsizlik veya yetkisizlik sonrası gönderme istemi, idari yargı içindeki bu özel düzenlemenin aynısı değildir.
• Gönderilen mahkeme de yetkisiz olduğunu söylerse: Dosyanın gönderildiği mahkeme kendisini görevsiz veya yetkisiz görürse uyuşmazlık için özel inceleme devreye girer.
• Dosya takibinde neler kontrol edilir: Gönderme kararının gerekçesi, hedef mahkeme, gönderme kaydı ve yeni esas numarası alınmalıdır.
• Yetkili mahkemeye gönderme sonrası süreç: İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yetkisizlik kararı verilen dosya, yetkili idare mahkemesine gönderilir ve yargılama orada kaldığı yerden devam eder.

Görev ile yer bakımından yetki

Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağıyla; yetki, görevli mahkemenin hangi yerde olacağıyla ilişkilidir. Örneğin idare mahkemesinde açılan bir uyuşmazlığın vergi mahkemesine ait olmasıyla, başka şehirdeki idare mahkemesinin yetkili bulunması aynı gerekçe değildir. Bununla birlikte idari yargı içinde 43. madde dosyanın doğru merciye yönlendirilmesini düzenler. Talebin hukuki niteliği değişmeden yer veya görev sorunu çözülebilir.

Yanlış kamu kurumunun davalı yazılması ise başka bir ilk inceleme konusudur. İdari Davada Yanlış Kurumu Davalı Yazarsam Ne Olur? yazısı gerçek hasmın belirlenmesini açıklar. Davalı adının düzeltilmesi, yetkili mahkemenin de her durumda aynı kalacağını göstermez. İşlemi yapan kurum, uyuşmazlığın konusu ve özel yetki hükümleri birlikte incelenmelidir. Kamu kurumuyla yaşanan her uyuşmazlığın idari yargıda görülmesi gerektiği de varsayılmamalıdır.

HMK’daki gönderme süresini otomatik uygulamayın

Özel hukuk yargılamasındaki görevsizlik veya yetkisizlik sonrası gönderme istemi, idari yargı içindeki bu özel düzenlemenin aynısı değildir. Görevsizlik Kararı Sonrası Dosyanın Başka Mahkemeye Gönderilmesi Nasıl İstenir? yazısı başka mahkemeye gönderme talebinin genel çerçevesini ele alır. İYUK 43 kapsamındaki dosyada HMK’daki iki haftalık talep kuralını koşulsuz biçimde aktarmak yanlış olur. İlgili idari mahkeme dosyayı kanundaki mercie gönderir.

Adli yargı ile idari yargı arasında geçiş gerektiği dosyalarda ise başka hüküm ve süreler incelenir. Bu yazı, idari yargı içindeki görev veya yetki sorununa yöneliktir. Bir hukuk mahkemesi kararını veya idare mahkemesinin adli yargının görevli olduğu kararını aynı başlık altında değerlendirmek, başvuru takviminin yanlış kurulmasına yol açabilir. Kararın tam metni bu ayrımı açık hale getirir.

Gönderilen mahkeme de yetkisiz olduğunu söylerse

Dosyanın gönderildiği mahkeme kendisini görevsiz veya yetkisiz görürse uyuşmazlık için özel inceleme devreye girer. İki mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeyse bölge idare mahkemesi; farklı çevrelerdeyse Danıştay çözüme karar verir. Danıştayın kendisine görev nedeniyle gönderilen dosyayı görevli görmemesi için de 43. maddede yönlendirme düzenlemesi bulunur.

Tarafın aynı talebi farklı mahkemelerde tekrar tekrar açması, bu uyuşmazlığı kendi başına çözmez. Gönderme kararı, yeni dosya numarası ve yetki uyuşmazlığı aşaması izlenmelidir. İlgili mercilerin görev ve yetki uyuşmazlığına ilişkin kararları kesindir. Karar taraflara bildirilir; hangi mahkemenin dosyayı yürüteceği bu işlem üzerinden belirlenir.

Dosya takibinde neler kontrol edilir?

Gönderme kararının gerekçesi, hedef mahkeme, gönderme kaydı ve yeni esas numarası alınmalıdır. Önceden verilmiş dilekçe ve eklerin dosyada bulunduğu kontrol edilir. Yeni mahkemeden gelen ara karar veya tebligatlar kendi sürelerinde cevaplanmalıdır. Yer tartışması sonuçlanıyor diye tarafın bütün belge yükümlülükleri görmezden gelinmemelidir.

Varsayımsal olarak personel işlemi için yanlış şehirde dava açılmış olsun. Mahkeme yetkili idari mahkemeyi belirleyip dosyayı gönderir; bu karar personel işleminin hukuka uygun olduğu sonucunu vermez. Esas inceleme doğru yerde devam eder. Başvurucu ret sözcüğünden hareketle tüm dosyayı bırakmak yerine, gönderme sürecini ve sonrasındaki işlemleri somut mahkeme kayıtlarıyla takip etmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Yetkili mahkemeye gönderme sonrası süreç

İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yetkisizlik kararı verilen dosya, yetkili idare mahkemesine gönderilir ve yargılama orada kaldığı yerden devam eder. Dava açma süresi bakımından ilk mahkemeye başvuru tarihi esas alınır; bu nedenle davacı süre kaybına uğramaz. Taraflar, dosyanın yeni mahkemeye ulaşıp ulaşmadığını UYAP üzerinden takip edebilir. Yeni mahkeme, önceki işlemleri geçerli sayarak eksik kalan inceleme ve tebligatları tamamlar.

Yetkisizlik kararına karşı itiraz veya kanun yolu imkânı, kararın niteliğine göre değişebilir. Davacının, yetki konusundaki itirazlarını gerekçeli olarak ve süresi içinde ileri sürmesi önemlidir. Yürütmenin durdurulması talebi varsa, dosyanın gönderilmesi sırasında bu talebin değerlendirilmesinin gecikmemesi için yeni mahkemeye ayrıca dilekçe verilmesi faydalı olabilir.

Hukuki kaynaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.43