Görevsizlik Kararı Sonrası Dosyanın Başka Mahkemeye Gönderilmesi Nasıl İstenir?

Görevsizlik kararı verildiğinde dosya her durumda kendiliğinden doğru mahkemeye gitmez. HMK 20'ye göre taraflardan biri, kanunda belirtilen başlangıç olayına göre iki hafta içinde kararı veren mahkemeden dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesini istemelidir. Süre; kararın verildiğinde kesin olması, başvurusuz kesinleşmesi veya kanun yolundan dönmesi hâllerine göre farklı tarihten başlayabilir. Süresinde istem yapılmazsa dava açılmamış sayılır.

Görevsizlik ile davanın reddi aynı mı?

Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını belirler. Sulh hukuk, asliye hukuk, tüketici, iş veya ticaret mahkemesinin görevine ilişkin inceleme, alacağın haklı olup olmadığının esastan çözümü değildir. Görevsizlik kararı, mahkemenin davayı esas yönünden inceleyemeyeceği sonucunu doğurur.

Yetkisizlik ise kural olarak hangi yer mahkemesinin davaya bakacağıyla ilgilidir. Kesin yetki ve süresinde ileri sürülecek yetki itirazı ayrılır. HMK 20, görevsizlik ve yetkisizlik sonrasında gönderme işlemini düzenler. Ancak adli yargı ile idari yargı arasındaki yargı yolu uyuşmazlıkları aynı usule her durumda birebir tabi değildir.

Kararın hüküm fıkrasında hangi mahkemenin gösterildiği ve kanun yoluna açık olup olmadığı okunur. Bir mahkemenin sadece dava şartı eksikliği nedeniyle davayı usulden reddetmesi, her zaman HMK 20 kapsamında gönderilecek dosya bulunduğu anlamına gelmez. Karardaki sözcük ve hukuki sebep ayırt edilmelidir.

İki haftalık süre hangi gün başlar?

Karar verildiği anda kesin ise HMK 20'nin güncel düzeni uyarınca tebliğ tarihi önemlidir. Süresinde kanun yoluna başvurulmadan kesinleşen kararda kesinleşme tarihi; kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliği esas alınır. Bu üç olaya aynı tarih hesabı uygulanmaz.

7251 sayılı Kanunla, verildiğinde kesin karar bakımından tebliğ başlangıcı açıklaştırılmıştır. Eski bir metinde sadece karar tarihinin yazması, güncel dosyanın hesabı için yeterli değildir. Kararın verildiği gün, yazıldığı gün ve taraflara tebliği ayrı kayıtlardır. Kesinleşme şerhi dosya safahatıyla karşılaştırılır.

Varsayımsal örnek: Karar istinafa açık olduğu hâlde taraflar başvurmamış ve karar kesinleşmiş olsun. Gönderme hesabında yalnız ilk tebliğe yeni iki hafta eklemek yerine, kanundaki kesinleşme olayı ve tarih araştırılır. Kararın diğer tarafa farklı günde tebliğ edilmesi de kesinleşme değerlendirmesini etkileyebilir. Dosyanın tüm tebligat kayıtları gerekir.

Gönderme dilekçesi nereye ve nasıl verilir?

Talep, dosyayı incelemiş ve görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş mahkemeye yöneltilir. Dilekçede esas ve karar numarası, kararın kesinlik durumu, uygun süre başlangıcı ve gönderilmesi istenen mahkeme gösterilir. Yeni mahkemeye doğrudan aynı içerikle dava açmak, gönderme işleminin otomatik yerine geçmez.

Taraflardan birinin süresinde talebi yeterli olabilir. Yine de diğer tarafın başvurduğu varsayımıyla kendi dosya takibi bırakılmamalıdır. Mahkemenin gönderme kaydı, yeni dosya numarası ve davetiye işlemleri kontrol edilir. Dosya kendisine gönderilen mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir; bu, diğer süre ve yükümlülüklerin göz ardı edileceği anlamına gelmez.

Görevli mahkeme de görevsizlik kararı verirse, HMK 21 ve devamındaki yargı yeri belirleme düzeni gündeme gelebilir. Bir mahkemeden diğerine sürekli yeni dava açmak yerine kararların kesinlik ve gönderme durumlarıyla birlikte süreç incelenir. Hangi kararın bağlayıcı olduğu, kanun yolu ve yargı yeri belirleme kurallarına göre değerlendirilir.

Süre kaçırılırsa ve yeni dava açılırsa ne olur?

HMK 20 uyarınca süresinde gönderme istenmediğinde dava açılmamış sayılır; bu konuda kararı veren mahkeme kendiliğinden karar verir. Alacağın esastan haksız bulunduğu sonucu doğmaz. Ancak tekrar dava açmak, ilk davanın zamanaşımı veya hak düşürücü süre üzerindeki sonuçlarını kendiliğinden korumaz.

TBK 158, yetkisizlik, görevsizlik veya belirli usul sebepleriyle dava reddedildiği sırada zamanaşımı veya hak düşürücü sürenin dolmuş olması hâlinde ek süre düzeni içerir. Bunun uygulanması somut ret sebebi, süre ve işlemle değerlendirilir. Her usulden ret için sınırsız yeni dava hakkı olduğu varsayılamaz.

Gönderme sürecinde harç ve yargılama giderleri de önemlidir. HMK 331 çerçevesindeki gider düzeni, davanın başka mahkemede devam edip etmemesine göre değerlendirilir. Aynı davayı gereksiz şekilde yeniden açmak mükerrer gider ve usul sorunu yaratabilir. Önce mevcut dosyada devam imkânı araştırılmalıdır.

Gönderme öncesi kontrol listesi nedir?

Kararın tam örneği, her iki tarafın tebligatları, varsa istinaf kararı, kesinleşme şerhi ve dosya safahatı alınır. Karar türü, kanun yolu durumu ve başlangıç olayı belirlenir. İki haftalık son tarih ayrıca hesaplanır. Gönderme dilekçesi ve alındı kaydı saklanır.

Yeni mahkemenin esas numarası alınınca önceki delillerin ve dilekçelerin aktarılıp aktarılmadığı kontrol edilir. Mahkemenin yeni ara karar ve gider talepleri izlenir. Dosyanın şehir değiştirmesi, temsil imkânını bütünüyle ortadan kaldırmaz; ancak duruşma veya yerinde işlem gereği ayrıca planlanır.

Görevsizlik kararı sonrası önceki deliller korunur mu?

Dosyanın usulüne uygun gönderilmesi, aynı uyuşmazlığın yeni mahkemede devamını sağlar. Önceki dilekçeler, deliller ve usul işlemleri dosyayla birlikte değerlendirilir; ancak yeni mahkemenin kendi görev alanı ve usulüne göre işlemler yapması mümkündür. Önceki mahkemenin her ara kararının aynı biçimde sürdürüleceği varsayılamaz. Yeni tensip ve davetiyeler okunmalıdır.

İhtiyati tedbir veya başka geçici koruma varsa bu kararın gönderme sonrasındaki durumu ayrıca incelenir. Ana davanın mahkeme değiştirmesi, mevcut korumanın kime ve ne ölçüde uygulanacağını otomatik açıklamaz. Kararın süresi, dayanağı ve yeni mahkemede yapılan talepler önemlidir. Dosya aktarılırken tedbir veya haciz kayıtları ihmal edilmemelidir.

Gönderme isteminin zamanında olduğu iddia ediliyorsa alındı kaydı ve kayıt tarihi saklanır. Fiziksel dilekçenin geç işlenmesi veya başka mahkeme aracılığıyla gönderim sorunu varsa belge önem kazanır. Kararı veren mahkemenin dosya safahatında talebin kaydı bulunmalıdır. Yeni mahkeme numarasının hemen oluşmaması, tek başına talebin geç olduğu sonucunu doğurmaz; ancak aktarımın takibi gerekir.

Zamanaşımı ve hak düşürücü süre bakımından dava tarihinin etkisi, davanın devamı ve açılmamış sayılma sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir. Bu nedenle dosya aktarımı yalnız idarî bir evrak taşıma işlemi gibi görülmemelidir. Süresinde yapılan talep, yeni mahkemedeki yargılamanın usul temelini korur. Sonrasında gelen gider, savunma veya delil bildirimleri de uygun sürelerde yerine getirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Mahkeme kararında görevli mahkeme yazıyor, yine dilekçe gerekir mi?

HMK 20 kapsamında süresinde gönderme talebi yapılması gerekir. Dosyanın otomatik aktarıldığı varsayılmamalıdır.

Gönderme için her durumda karar gününden iki hafta mı sayılır?

Hayır. Kesinlik ve kanun yolu durumuna göre tebliğ veya kesinleşme gibi farklı başlangıç olayları bulunur.

Süre kaçtı, alacağım tamamen bitti mi?

Açılmamış sayılma ile esastan ret farklıdır. Ancak yeniden dava ve sürelerin korunması ayrıca incelenmelidir.

Dosya başka şehre gidince mutlaka yeni avukat mı gerekir?

Temsilin ve yerinde işlemlerin gereği dosyanın niteliğine göre değerlendirilir. Şehir değişikliği tek başına zorunlu avukat değişikliği doğurmaz.

Mevzuat ve ilgili okumalar

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.19–23, 331
• 7251 sayılı Kanun TBMM kabul metni: m.1 ile HMK 20 değişikliği
• Türk Borçlar Kanunu: m.158

• Eşler Farklı İllerdeyse Boşanma Davası Nerede Açılır? Yetkili Mahkeme
• İcra Takibinde Yetki İtirazı Nasıl Yapılır? Borca da İtiraz Gerekir mi?
• İdari Para Cezasında Sulh Ceza ve İdare Mahkemesi Görev Ayrımı

Diğer açıklamalar için hukuk yazılarını inceleyebilirsiniz.

Görevsizlik kararı ve kesinleşme kayıtları, Mersin'deki ofisimizde incelenerek gönderme süreci değerlendirilebilir. Türkiye genelinde farklı mahkemelerde devam eden dosyaların yönetimi, uygun vekâletname ve işin niteliğiyle planlanabilir. Av. Emirhan Keskin ile iletişim.