Hâkim Gerekçeli Kararı İmzalayamazsa Ne Olur?

Hukuk davasında hüküm sonucu açıklandıktan sonra, gerekçeli karar henüz imzalanmadan hâkim ölür veya herhangi bir nedenle imzalayamayacak hâle gelirse HMK 299 özel bir tamamlanma usulü düzenler. Tek hâkimli mahkemede yeni hâkim, daha önce açıklanan hükme uygun gerekçeli kararı kendisi yazar ve imzalar. Toplu mahkemede ise diğer hâkimler imzalar; başkan veya en kıdemli hâkim, imza edememe nedenini hükmün altına yazıp imzalar. Dosyanın hangi aşamada olduğu bu nedenle önemlidir.

Hüküm sonucu gerçekten açıklanmış olmalı

299. madde, hüküm sonucunun tefhiminden sonraki ve gerekçeli karar imzasından önceki olayı ele alır. Hâkimin tahkikat sırasında değişmesi veya henüz hüküm verilmeden görevden ayrılması aynı özel aşama değildir. Dosyada duruşma tutanağı, açıklanmış hüküm sonucu ve gerekçeli kararın durumu kontrol edilir. “Karar çıktı” şeklindeki sözlü bilgi bu aşamaları birbirinden ayırmaya yetmeyebilir.

HMK 297, hükümde bulunması gereken bilgileri ve imzaları düzenler. 298 ise hükmün kim tarafından yazılacağı ile gerekçeli kararın açıklanan hüküm sonucuna aykırı olamayacağını belirtir. 299’daki özel yöntem bu sistem içinde okunur. Yeni hâkimin imza görevini üstlenmesi, açıklanmış sonucu kendi tercihine göre değiştirme yetkisi olarak anlatılmamalıdır.

Tek hâkimli mahkemede yeni hâkimin işlemi

Kanun yeni hâkimin gerekçeli kararı bizzat yazıp imzalamasını öngörür. Burada belirleyici kayıt, önceden tefhim edilmiş hüküm sonucudur. Taraflar, esas talepler hakkında neyin kabul veya reddedildiğini o kayıtla karşılaştırabilir. Sonradan hazırlanan gerekçenin sonucu başka bir talebe çevirdiği veya açıklanan sınırla çeliştiği düşünülüyorsa fark somut gösterilir; hâkim değişikliği tek başına bütün sonucu açıklamaz.

Varsayımsal olarak belirli bir alacak hakkında kısa hüküm açıklanmış, gerekçeli karar imzalanmadan hâkim imzalayamayacak hâle gelmiş olsun. Yeni hâkim 299 kapsamında gerekçeli metni tamamlar. Bu durum tarafın aynı davayı sıfırdan açmasını gerektiren otomatik bir sonlanma olarak görülmez. Açıklanan hüküm, gerekçeli metin ve ilgili işlem kaydı birlikte okunur. Sonraki kanun yolu koşulları ayrıca değerlendirilir.

Toplu mahkemede diğer imzalar ve açıklama

Birden fazla hâkimin hükme katıldığı mahkemede 299 farklı usul kurar. Hüküm diğer hâkimler tarafından imzalanır. Başkan veya en kıdemli hâkim, diğer hâkimin niçin imza edemediğini hükmün altına yazarak imzalar. Böylece tamamlanamayan imzanın nedeni kayıtta gösterilir; sırf bir imza görünmüyor diye dosyanın aşaması ve açıklama okunmadan kesin geçersizlik sonucu çıkarılmaz.

Hükümdeki hâkim bilgileri, imzalar ve ilgili şerh birlikte incelenir. Tarafın aldığı örnek eksik görünüyorsa mahkemenin resmî kaydıyla karşılaştırma istenebilir. Eksik tarama sayfası ile gerçekten imzalanmamış karar aynı değildir. İmza edememe gerekçesinin kayıtta bulunması, karara karşı diğer usul veya esas itirazların kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına da gelmez.

Yazım, imza, tebliğ ve kesinleşme ayrı tarihler

HMK 301, hükmün yazılıp imzalanmasından sonra nüshalarının verilmesi ve tebliğini düzenler. Gerekçeli kararın hazır görünmesi, tebliğ edildiği veya kesinleştiği anlamına otomatik gelmez. Dosyadaki karar nüshası, tebligat kayıtları ve uygulanabilir kanun yolu birlikte kontrol edilir. İmza sürecinde gecikme bulunduğu düşünülüyorsa önce mahkeme kaleminden gerçek aşama öğrenilerek kayıtlı açıklama istenebilir.

Ceza İstinafında Gerekçeli Karar Tebliğ Edilmediyse Süre Ne Zaman Başlar? ceza istinafında gerekçeli karar tebliğine ilişkin ayrı rejimi anlatır. Onun süreleri bu hukuk davasına ayrım yapılmadan aktarılmaz. Hukuk Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Süre Nasıl İstenir? bilirkişi raporuna itirazı ele alır; raporun verilmesiyle nihai hükmün yazılıp imzalanması da farklı işlemlerdir. 299’un açık cevabı, açıklanmış hükmün imza engeli nedeniyle nasıl tamamlanacağıdır. Başvuru hazırlığında tefhim tutanağı, son karar örneği ve bildirim kayıtları birlikte saklanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 297–301