Boşanmada Evcil Hayvan Kime Kalır? 2026 Kedi ve Köpeğin Velayeti

Türk hukukunda boşanmada evcil hayvan kime kalır sorusunun cevabı, çocukların velayetine ilişkin kurallarla değil, eşya ve mal rejimi kurallarıyla belirlenir. Türk Medeni Kanunu bakımından kedi, köpek ve diğer evcil hayvanlar taşınır mal niteliğindedir; 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ise hayvanların can taşıyan varlıklar olarak korunmasını öngörür. Anlaşmalı boşanmada eşler evcil hayvanın kime kalacağını, bakım masraflarını ve diğer eşin hayvanı görme düzenini protokolde serbestçe kararlaştırabilir. Çekişmeli boşanmada ise hayvanın evlilikten önce kime ait olduğu, kimin adına kayıtlı olduğu, kimin bakımını üstlendiği ve hayvanın yararı gibi kriterler dikkate alınır.

Evcil hayvanlar, pek çok aile için yalnızca bir mülk değil, ailenin bir üyesi olarak görülür. Bu nedenle boşanma sürecinde eşler arasında en duygusal uyuşmazlıklardan biri de kedi veya köpeğin kimde kalacağı konusunda yaşanır. Kanunda evcil hayvanlar için özel bir velayet düzenlemesi bulunmaması, bu uyuşmazlıkların çözümünü zorlaştırır. Bu rehberde boşanmada evcil hayvan meselesinin hukuki çerçevesini ve uygulamada nelere dikkat edildiğini ayrıntılı olarak açıklıyoruz.

Evcil hayvanın hukuki niteliği

Türk Medeni Kanunu, hayvanlar için ayrı bir hukuki statü öngörmemiştir ve bu nedenle hayvanlar eşya hukukunda taşınır mal olarak değerlendirilir. Bu, bir evcil hayvanın mülkiyetinin satış, bağış veya sahiplenme gibi yollarla kazanılabileceği ve mal rejiminin tasfiyesinde dikkate alınabileceği anlamına gelir. Ancak 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanların rahat yaşamlarını ve iyi muamele görmelerini güvence altına alır. 2021 yılında yapılan değişikliklerle hayvanlara yönelik kötü muamele ve eziyet daha ağır yaptırımlara bağlanmıştır.

Bu iki düzenleme birlikte değerlendirildiğinde, boşanmada evcil hayvan meselesinin yalnızca bir mülkiyet sorunu olarak ele alınmaması gerektiği görülür. Hayvanın sağlığı, yaşam koşulları ve sahipleriyle kurduğu bağ, mahkemelerin değerlendirmesinde giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bununla birlikte kanunda açık bir düzenleme bulunmadığından, uygulama mahkemeden mahkemeye farklılık gösterebilir.

Anlaşmalı boşanmada evcil hayvan

Anlaşmalı boşanmada eşler, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında düzenledikleri protokolde evcil hayvanın kime kalacağını da kararlaştırabilir. Bu, boşanmada evcil hayvan uyuşmazlığının en sağlıklı çözüm yoludur. Protokolde hayvanın kiminle yaşayacağı, veteriner, mama ve bakım masraflarının nasıl paylaşılacağı ve diğer eşin hayvanı hangi günlerde görebileceği ayrıntılı şekilde yazılabilir. Hâkim, protokolü uygun bulursa onaylar ve bu hükümler eşler için bağlayıcı hâle gelir.

Protokolde yer alacak hükümlerin açık ve uygulanabilir olması önemlidir. Örneğin hayvanın şehir dışına veya yurt dışına götürülmesi, başka birine sahiplendirilmesi veya hayvanın ölümü hâlinde ne yapılacağı gibi konular da düzenlenebilir. Belirsiz ifadeler, ileride yeni uyuşmazlıklara neden olur. Bu nedenle protokolün bir avukat yardımıyla hazırlanması tavsiye edilir.

Çekişmeli boşanmada evcil hayvan

Eşlerin anlaşamadığı çekişmeli boşanma davalarında, evcil hayvanın kime kalacağı mal rejiminin tasfiyesi ve eşyaların paylaşımı kapsamında değerlendirilir. Mahkeme öncelikle hayvanın kimin kişisel malı olduğunu, yani evlilikten önce kim tarafından sahiplenildiğini veya kime hediye edildiğini araştırır. Evlilikten önce sahiplenilen bir hayvan kural olarak o eşin kişisel malıdır ve boşanmada onda kalır. Evlilik sırasında ortak olarak sahiplenilen hayvanlar bakımından ise durum daha karmaşıktır.

Uygulamada mahkemeler, hayvanın sahiplenme belgesini, mikroçip ve pet pasaport kayıtlarını, veteriner kayıtlarında hangi eşin adının yer aldığını ve masrafları kimin ödediğini delil olarak dikkate alır. Tanık beyanları da hayvanın bakımını hangi eşin üstlendiğinin tespitinde önemlidir. Bazı mahkeme kararlarında, hayvanın yaşam koşullarına ve hangi eşle daha güçlü bir bağ kurduğuna da önem verildiği görülmektedir. Bu nedenle boşanmada evcil hayvan talep eden eşin, hayvanın yararını gözeten somut deliller sunması gerekir.

Boşanmada evcil hayvan için hangi deliller önemli?

Evcil hayvanın kimde kalacağına ilişkin uyuşmazlıkta en güçlü delil, sahiplenme veya satın alma belgesidir. Barınaktan sahiplenilen hayvanlarda sahiplendirme sözleşmesi, petshop veya yetiştiriciden alınan hayvanlarda ise fatura ve satış sözleşmesi bu kapsamdadır. Mikroçip kaydı ve Hayvan Kayıt Sistemi'ndeki sahip bilgisi de mülkiyetin ispatında önemli rol oynar. Bu kayıtların hangi eş adına yapıldığı, mahkemenin ilk değerlendirdiği konulardan biridir.

Bunun yanında veteriner faturaları, aşı karnesi, mama ve bakım ürünleri için yapılan ödemelerin banka kayıtları, hayvanla çekilmiş fotoğraf ve videolar da sunulabilir. Hayvanın günlük bakımını, yürüyüşlerini ve sağlık takibini hangi eşin yaptığını gösteren deliller, özellikle ortak sahiplenilen hayvanlar bakımından belirleyici olabilir. Komşuların, arkadaşların ve veterinerin tanık olarak dinlenmesi de mümkündür.

Boşanmada evcil hayvan ve hayvanın yararı

Kanunda açık bir düzenleme bulunmasa da, boşanmada evcil hayvan meselesinde hayvanın yararının gözetilmesi giderek daha fazla kabul görmektedir. Hayvanın yaşayacağı evin büyüklüğü, bahçe imkânı, eşin çalışma saatleri ve hayvana ayırabileceği zaman, hayvanın sağlık durumu ve özel bakım ihtiyaçları bu değerlendirmede önem taşır. Örneğin yaşlı veya kronik hastalığı bulunan bir köpeğin, düzenli tedavisini yürüten eşte kalması hayvanın sağlığı bakımından daha uygun olabilir.

Evde çocuk bulunuyorsa, çocuğun hayvanla kurduğu bağ da dikkate alınabilir. Çocuğun velayetinin verildiği eşin yanında hayvanın da kalması, çocuğun alışık olduğu ortamın korunmasına katkı sağlar. Bazı mahkemeler bu gerekçeyle hayvanın çocukla birlikte kalmasına karar verebilmektedir. Ancak bu yaklaşım bağlayıcı bir kural değildir ve her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Boşanmada evcil hayvan için görüş düzeni kurulabilir mi?

Türk Medeni Kanunu'nda evcil hayvanlar için çocuklarla kişisel ilişki kurulmasına benzer bir görüş düzeni öngörülmemiştir. Bu nedenle çekişmeli boşanmada mahkemenin, hayvanı alan eşi diğer eşin hayvanı görmesine izin vermekle yükümlü kılması kural olarak mümkün değildir. Ancak anlaşmalı boşanma protokolünde eşler, kendi iradeleriyle bir görüş düzeni kararlaştırabilir. Bu düzen, örneğin her hafta sonu veya belirli tatil dönemlerinde hayvanın diğer eşte kalması şeklinde olabilir.

Protokolde kararlaştırılan görüş düzenine uyulmaması, sözleşmeye aykırılık olarak değerlendirilebilir ve ilgili eş, protokol hükmünün yerine getirilmesi için dava açabilir. Ancak görüş düzeninin zorla uygulanması pratikte güçtür. Bu nedenle eşlerin, hayvanın refahını ön planda tutarak esnek ve uygulanabilir bir düzen belirlemesi daha sağlıklıdır.

Evcil hayvanın bakım masrafları

Evcil hayvanların mama, veteriner, aşı, tıraş ve sigorta gibi düzenli masrafları bulunur. Boşanmada evcil hayvan kimde kalırsa, bu masrafları kural olarak o eş üstlenir. Ancak protokolde eşler, masrafların ortak olarak paylaşılmasını veya diğer eşin belirli bir tutarı düzenli olarak ödemesini kararlaştırabilir. Bu ödeme nafaka niteliğinde değildir; protokolden doğan bir sözleşme borcudur. Ödemenin yapılmaması hâlinde, protokol hükmüne dayanılarak icra takibi başlatılabilir.

Ameliyat veya uzun süreli tedavi gibi beklenmedik yüksek masraflar için de protokolde hüküm bulunması önerilir. Bu tür masrafların hangi oranda paylaşılacağı önceden belirlenirse, ileride çıkabilecek tartışmaların önüne geçilir. Masrafların belgelendirilmesi için faturaların saklanması ve diğer eşe bildirilmesi gerekir.

Boşanma sürecinde hayvanın korunması

Boşanma davası devam ederken eşlerden biri, evcil hayvanı diğer eşin rızası olmadan başka bir yere götürebilir, sahiplendirebilir veya satabilir. Böyle bir durumda zarar gören eş, mahkemeden ihtiyati tedbir kararı verilmesini isteyebilir. Tedbir kararıyla, dava sonuçlanıncaya kadar hayvanın devredilmemesi veya belirli bir eşte kalması sağlanabilir. Hayvanın kötü koşullarda tutulduğu veya ihmal edildiği durumlarda ise 5199 sayılı Kanun kapsamında ilgili kurumlara şikâyette bulunulabilir.

Evcil hayvanın kasten öldürülmesi, sakatlanması veya eziyete maruz bırakılması, 5199 sayılı Kanun'a göre suç oluşturur ve hapis cezası gerektirir. Boşanma sürecindeki öfke nedeniyle hayvana zarar verilmesi, faillerin ceza sorumluluğunu doğurduğu gibi boşanma davasında da kusur değerlendirmesine etki edebilir. Bu nedenle bu tür durumların derhâl kayıt altına alınması ve resmî makamlara bildirilmesi gerekir.

Birden fazla evcil hayvan varsa

Evde birden fazla kedi veya köpek bulunuyorsa, hayvanların eşler arasında nasıl paylaşılacağı ayrı bir sorun olarak ortaya çıkar. Birlikte büyümüş ve aralarında güçlü bir bağ bulunan hayvanların ayrılması, hayvanlarda stres ve davranış bozukluklarına neden olabilir. Veteriner hekimlerin görüşü, bu konuda mahkemeye veya eşlere yol gösterebilir. Anlaşmalı boşanmada eşlerin, hayvanların birlikte kalmasını sağlayacak bir düzen kurması çoğu zaman en doğru çözümdür.

Hayvanların ekonomik değeri de bazı durumlarda tartışma konusu olabilir. Özellikle yüksek bedelle satın alınmış soy kütüklü hayvanlar veya üretim amacıyla beslenen hayvanlar bakımından, hayvanı alan eşin diğer eşe bir denkleştirme bedeli ödemesi gündeme gelebilir. Bu bedel, mal rejiminin tasfiyesi kapsamında hesaplanır. Hayvanın değerinin belirlenmesinde satın alma faturaları ve uzman görüşleri dikkate alınır.

Boşanmada evcil hayvan ve kira sözleşmesi

Boşanmanın ardından eşlerden birinin yeni bir eve taşınması, evcil hayvanın kimde kalacağı kararını doğrudan etkileyebilir. Bazı kira sözleşmelerinde evcil hayvan beslenmesini yasaklayan veya ev sahibinin iznine bağlayan hükümler bulunur. Apartman yönetim planlarında da benzer kısıtlamalar yer alabilir. Bu nedenle boşanmada evcil hayvan talep eden eşin, hayvanla birlikte yaşayabileceği uygun bir konuta sahip olduğunu göstermesi önemlidir.

Kat Mülkiyeti Kanunu ve yönetim planı hükümleri, evcil hayvan beslenmesini tamamen yasaklayamasa da, diğer kat maliklerini rahatsız etmeme yükümlülüğü getirir. Hayvanın sürekli havlaması, kötü koku veya hijyen sorunları gibi durumlar, komşuluk hukuku kapsamında uyuşmazlıklara yol açabilir. Yeni konuta taşınırken bu kuralların bilinmesi, hayvanla birlikte huzurlu bir yaşam sürdürülmesine yardımcı olur.

Boşanmada evcil hayvan uyuşmazlığında avukat desteği

Boşanmada evcil hayvan uyuşmazlıkları, duygusal yönü ağır basan ve kanunda açık düzenlemesi bulunmayan meselelerdir. Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, hayvanın mülkiyetini ve bakımını gösteren delillerin toplanması ve gerektiğinde ihtiyati tedbir talep edilmesi bakımından aile hukukunda deneyimli bir avukattan destek almak, hem eşlerin hem de hayvanın yararını koruyan bir çözüme ulaşılmasını kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Boşanmada kedi veya köpek kime kalır?

Anlaşmalı boşanmada protokole göre belirlenir; çekişmeli boşanmada mülkiyet, bakım ve hayvanın yararı değerlendirilir.

Evcil hayvan için velayet davası açılır mı?

Hayır. Kanunda evcil hayvanlar için velayet düzenlemesi yoktur; mal ve eşya kuralları uygulanır.

Boşanma protokolüne evcil hayvan yazılabilir mi?

Evet. Kimde kalacağı, masraflar ve görüş düzeni protokole yazılabilir.

Evlenmeden önce sahiplenilen hayvan kime kalır?

Kural olarak kişisel mal sayılır ve evlilikten önce sahiplenen eşte kalır.

Evcil hayvanın masraflarını kim öder?

Protokolde kararlaştırılabilir; aksi hâlde hayvanı alan eş masrafları üstlenir.

Boşanma sırasında eş hayvanı satabilir mi?

Diğer eşin rızası olmadan satış veya devir uyuşmazlık doğurur; mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir.

Evcil hayvan için görüş düzeni kurulabilir mi?

Kanunda düzenleme yoktur; ancak anlaşmalı boşanma protokolünde eşler görüş düzeni kararlaştırabilir.

Birden fazla hayvan varsa nasıl paylaşılır?

Eşler protokolle belirleyebilir; birlikte büyümüş hayvanların ayrılmaması için veteriner görüşü alınması önerilir.

Değerli cins hayvan için bedel istenebilir mi?

Mal rejiminin tasfiyesinde hayvanı alan eşten diğer eşe denkleştirme bedeli ödenmesi gündeme gelebilir.

Hayvana zarar veren eşin sorumluluğu var mı?

Evet. Hayvana eziyet ve öldürme 5199 sayılı Kanun’a göre suçtur ve hapis cezası gerektirir.

Boşanmada evcil hayvan için tedbir istenebilir mi?

Evet. Dava süresince hayvanın devredilmemesi veya belirli eşte kalması için ihtiyati tedbir talep edilebilir.

İlgili konular ve resmî kaynak

İlgili yayınlar: Apartmanda kedi köpek beslemek yasak mı · Hayvana eziyet ve hayvan öldürme suçu · Boşanmada araba kime kalır · Boşanma davası nasıl açılır

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721) · Hayvanları Koruma Kanunu (5199)

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş veya sonuç taahhüdü değildir. Somut dosyanızda süreler ve deliller belgelerinizle birlikte değerlendirilmelidir.

Konunuzla ilgili belgelerinizi değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.