Sigortasız Çalışma ve Hizmet Tespit Davası

Hizmet tespit davası, sigortasız çalıştırılan veya çalışma günleri ile prime esas kazancı SGK’ya eksik bildirilen kişinin, fiilî hizmetinin sosyal güvenlik kayıtlarına işlenmesini sağlamak amacıyla açtığı davadır. Dava yalnız geçmiş primlerin tahsilini değil; emeklilik, malullük, iş kazası ve hak sahipliği gibi kamu düzenine ilişkin sosyal güvenlik haklarını etkiler.

5510 sayılı Kanun’un 86. maddesi, Kuruma bildirilmediği veya tespit edilemediği anlaşılan çalışmalar için kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurulmasını öngörür. Bu süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir; ancak çalışmanın resmî kayıtlara girdiği veya Kurumca bilinebilir olduğu bazı hâllerde istisnalar yargısal değerlendirmeye konu olabilir. Bu rehber sigortasız çalışmayı, beş yıllık süreyi, tarafları, delilleri ve dava sürecini açıklamaktadır.

Sigortasız çalışma nedir?

Hizmet akdiyle fiilen çalışan kişinin işe giriş bildirgesinin hiç verilmemesi sigortasız çalışmanın en açık biçimidir. Bunun yanında ay içinde çalışılan günlerin eksik bildirilmesi, gerçek ücret yerine düşük prime esas kazanç gösterilmesi veya işe giriş tarihinin geç bildirilmesi de kayıt dışılığın farklı türleridir.

İşveren ile çalışan belgeye “staj”, “gönüllülük”, “ortaklık” veya “danışmanlık” adını verebilir. Hukuki nitelik yalnız başlığa göre değil; bağımlılık, ücret, iş görme, talimat, çalışma yeri ve organizasyona dahil olma gibi fiilî unsurlara göre belirlenir. Gerçek bağımsız çalışan veya şirket ortağı ile işçi statüsü birbirinden ayrılmalıdır.

Zorunlu sigortalılıktan vazgeçilebilir mi?

Zorunlu sigortalılık kamu düzenine ilişkindir. İşçi “sigorta istemiyorum, ücretimi yüksek verin” dese veya böyle bir belge imzalasa bile kanuni sigortalılık ortadan kalkmaz. İşveren işe giriş ve aylık prim-hizmet bildirimlerini süresinde yapmakla yükümlüdür.

Tarafların anlaşması, geçmiş hizmeti SGK kayıtlarına kendiliğinden eklemez. Arabuluculuk veya sulh belgesinde çalışma kabul edilse bile sosyal güvenlik tescili için Kurumun ve kamusal usulün gerektirdiği işlemler gerekir. Mahkeme, kamu düzeni nedeniyle tarafların beyanıyla bağlı kalmadan gerçek çalışmayı araştırır.

Hizmet tespit davasının konusu nedir?

Davanın konusu belirli tarih aralığında işverene bağlı fiilî çalışma, çalışma gün sayısı ve koşullarına göre prime esas kazançtır. İşe giriş tarihinin düzeltilmesi, eksik günlerin tamamlanması veya bildirilmeyen dönemin tespiti istenebilir. Yalnız ücret alacağının tahsili hizmet tespit davasının konusu değildir; ayrı işçilik alacağı talebi olabilir.

Talep dönemi gün-ay-yıl olarak açık gösterilmelidir. “On yıl çalıştım” şeklindeki genel anlatım yerine hangi işyerinde, hangi görevde, hangi vardiyada ve ne kadar ücretle çalışıldığı somutlaştırılmalıdır. İşveren değişiklikleri, işyeri devri ve alt işveren dönemleri ayrı yazılmalıdır.

Beş yıllık hak düşürücü süre nasıl hesaplanır?

5510 sayılı Kanun’a göre Kuruma bildirilmediği veya Kurumca tespit edilemediği anlaşılan hizmetler için dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Örneğin tamamen bildirimsiz 2020 yılı çalışması için süre hesabı 2020 yılının sonundan başlatılır; kanuni tatil ve usul hükümleri ayrıca dikkate alınır.

Hak düşürücü süre, zamanaşımından farklı olarak mahkemece kendiliğinden gözetilir ve arabuluculuk ya da ihtar ile her durumda kesildiği varsayılamaz. Süre dolmadan dava açılması gerekir. İşçinin çalışmaya devam etmesi, eski yıllar için sürenin işten ayrılınca başlayacağı anlamına gelmez.

Bununla birlikte işe giriş bildirgesi, dönemsel bordro, denetim, iş kazası kaydı veya kamu kurumu belgesiyle çalışmanın SGK’nın bilgisine girdiği hâllerde hak düşürücü sürenin uygulanıp uygulanmayacağı farklı değerlendirilebilir. İstisna varsayımıyla gecikmek yerine her dönem için resmî kayıtlar incelenmeli ve dava süresi korunmalıdır.

Kısmen bildirilen çalışmalar ve süre

İşçinin bazı ayları veya günleri SGK’ya bildirilmiş, diğerleri bildirilmemiş olabilir. Bordroda aylık 10 gün gösterilip fiilen 30 gün çalışılması hâlinde eksik günlerin tespiti istenir. Kısmi bildirimin hak düşürücü süreye etkisi, bildirimin çalışma olgusunu hangi kapsamda Kuruma taşıdığı ve dönemsel kayıtlar üzerinden değerlendirilir.

Bir işyerinde işe giriş bildirgesi verilip sonraki yıllar tamamen kesilmişse her yıl ve bildirim dönemi ayrı incelenir. Mahkeme, Kurum kayıtları ile fiilî çalışma iddiası arasındaki boşluğu araştırır.

Prime esas kazancın eksik bildirimi

İşçinin sigorta günü tam bildirildiği hâlde ücretinin yalnız asgari ücret kısmı SGK’ya bildirilmiş olabilir. Gerçek prime esas kazancın tespiti, hizmet gününden farklı ispat sorunları içerir. Ücret miktarı bakımından yazılı delil sınırları, bordro, banka, sözleşme ve emsal ücret kayıtları önem kazanır.

Elden ödeme iddiası tek başına yeterli olmayabilir. Düzenli banka dışı ödeme, ücret yazışmaları, işverenin muhasebe kayıtları, işçinin görevi ve mesleki kıdemiyle uyumlu emsal ücret birlikte değerlendirilir. Prim, ikramiye ve ayni yardımların prime tabi olup olmadığı 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir.

Davayı kim açabilir?

Sigortasız veya eksik bildirilen çalışan hizmet tespit davası açabilir. İşçinin ölümü hâlinde hak sahipleri ve mirasçıların sosyal güvenlik menfaatine göre dava hakkı gündeme gelebilir. Ölüm aylığı ve diğer haklar bakımından süreler ayrıca değerlendirilmelidir.

SGK da denetim yoluyla resen hizmet tespiti yapabilir. Kurumun yaptığı denetim ve tescil yeterliyse dava ihtiyacı kalmayabilir; işverenin itirazı ayrı uyuşmazlık doğurabilir.

Dava kime karşı açılır?

Dava, çalışmanın geçtiği işverene karşı yöneltilir ve Sosyal Güvenlik Kurumu davada taraf olarak yer alır. İşveren şirket sona ermiş, birleşmiş veya devredilmişse ticaret sicili ve hukuki halef belirlenmelidir. Gerçek kişi işverenin ölümü hâlinde mirasçılar ve tereke durumu incelenir.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde hangi dönemde kimin işveren olduğu, işyeri sicil numarası ve muvazaa ihtimali araştırılır. Yanlış veya eksik tarafla dava yürütmek usul ve kararın uygulanması bakımından sorun yaratabilir.

Arabuluculuk zorunlu mudur?

Hizmet tespit davası sosyal güvenlik hakkının tespiti ve kamu düzeniyle ilgilidir; işçi alacağı ve tazminatı için öngörülen zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Bu nedenle hizmet tespiti talebi için dava öncesi arabuluculuk dava şartı sayılmaz.

Aynı olayda ücret, fazla çalışma, kıdem veya ihbar alacağı da isteniyorsa bu alacaklar için zorunlu arabuluculuk gerekir. Hizmet tespiti ile para alacaklarının görev, taraf ve usul koşulları ayrıştırılmalıdır.

SGK’ya önce başvurmak zorunlu mu?

Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında Kuruma başvuru genel olarak önemli bir dava şartı olabilir; ancak hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalı hizmetlerin tespiti talepleri için özel istisna bulunur. Buna rağmen SGK’ya kayıt dışı çalışma şikâyeti yapmak, denetim ve delil tespiti bakımından yararlı olabilir.

İdari başvuru beş yıllık hak düşürücü süreyi güvenli biçimde durdurduğu varsayımıyla dava geciktirilmemelidir. Başvuru tarihi, sonucu ve denetim tutanakları saklanmalıdır.

Hizmet tespitinde ispat ölçüsü

Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme tarafların sunduğu delillerle yetinmeden çalışmayı resen araştırabilir. Ancak bu, davacının hiçbir somut bilgi vermeden hizmetin tespitini isteyebileceği anlamına gelmez. İşyerinin adresi, görev, çalışma saatleri, ücret ve birlikte çalışan kişiler açıklanmalıdır.

Kesintisiz, fiilî ve hizmet akdine dayalı çalışma güçlü ve inandırıcı delillerle ortaya konulmalıdır. Özellikle uzun dönemler yalnız tek tanıkla ispatlanmaya çalışıldığında tanığın çalışma süresi ve bilgisi dikkatle incelenir.

Hangi belgeler delil olabilir?

• İş sözleşmesi, görev yazısı ve işyeri kimliği,
• Banka ödemeleri, ücret makbuzu ve muhasebe kaydı,
• İşyeri giriş-çıkış, kart, kamera ve vardiya kayıtları,
• E-posta, mesaj, görev ve müşteri yazışmaları,
• Servis, yemek, teslim, üretim ve satış sistemi kayıtları,
• İşyeri hekimi, eğitim ve iş güvenliği belgeleri,
• Vergi, belediye, oda, ruhsat veya kamu ihale kayıtları,
• İş kazası ve hastane kayıtları,
• Aynı dönemde çalışan bordrolu tanıklar.

Belgenin hukuka uygun elde edilmesi gerekir. Başkasının hesabına izinsiz erişmek veya müşteri kişisel verilerini topluca kopyalamak yerine işçinin tarafı olduğu ve olağan erişimindeki kayıtlar kullanılmalıdır. Dijital verinin tarih ve bütünlüğü korunmalıdır.

Tanık seçimi neden önemlidir?

Aynı işyerinde aynı dönemde SGK’ya kayıtlı çalışmış bordro tanıkları güçlü delil olabilir. Komşu işyeri çalışanları, müşteri, tedarikçi veya bina görevlisi de çalışmayı doğrudan gözlemlemişse dinlenebilir. Akrabalık tanıklığı otomatik geçersiz yapmaz; fakat anlatımın objektifliği diğer delillerle değerlendirilir.

Tanık yalnız kendi gördüğü dönemi anlatabilir. Davacıdan önce ayrılan kişinin sonraki yıllara ilişkin bilgisi sınırlıdır. “Her gün çalışıyordu” şeklindeki genel ifade yerine görev, saat, ücret ödeme ve işveren talimatına ilişkin somut gözlem açıklanmalıdır.

Mahkemenin resen araştırabileceği kayıtlar

Mahkeme SGK işyeri dosyasını, dönem bordrolarını, komşu işyeri çalışanlarını, vergi ve belediye kayıtlarını, ticaret sicilini, kolluk araştırmasını ve sektörel belgeleri isteyebilir. İşyerinin gerçekten faal olduğu dönem ile davacının iddia ettiği çalışma karşılaştırılır.

İşyeri uzun zaman önce kapanmışsa adres çevresindeki kayıtlar ve aynı dönemin çalışanları önem kazanır. Kurum denetim raporu güçlü delil olmakla birlikte aksi diğer delillerle tartışılabilir.

İşçilik alacağı davasıyla birlikte açılabilir mi?

Sigortasız döneme ait ücret, fazla çalışma veya kıdem tazminatı istenebilir. Ancak hizmet tespitinde SGK tarafı, kamu düzeni ve özel usul; alacak davasında zorunlu arabuluculuk ve farklı ispat kuralları bulunur. Davaların birlikte görülüp görülemeyeceği taleplerin bağlantısı ve usul ekonomisine göre değerlendirilir.

İşçilik alacağı mahkemesi, hizmet süresi tartışmasını çözmek için hizmet tespiti sonucunu bekleyebilir. Sürelerin kaçırılmaması için hangi talebin ne zaman yapılacağı planlanmalıdır.

Genel alacak süreci için işçilik alacaklarının tahsili rehberi incelenebilir.

Hizmet tespitinin emekliliğe etkisi

Kesinleşen hizmet günleri SGK kayıtlarına işlendiğinde prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve emeklilik koşulları etkilenebilir. İlk işe giriş tarihinin geriye çekilmesi, tabi olunan emeklilik rejimi bakımından önemli sonuç doğurabilir; ancak staj veya çıraklık sigortasının niteliği ayrıca değerlendirilir.

Tespit edilen kazançlar emekli aylığı hesabını da etkileyebilir. Mahkeme kararı kesinleştikten sonra ilamın Kuruma gönderilmesi ve tescil işlemleri takip edilmelidir. Karar yalnız işverenden para tahsili sağlamaz; sosyal sigorta kaydını düzeltir.

İlk işe giriş tarihinin tespiti

İşveren işe giriş bildirgesini geç vermişse işçi gerçek başlangıç tarihinin tespitini isteyebilir. Bir günlük dahi erken çalışma, sigorta başlangıcı ve emeklilik geçiş hükümleri bakımından önemli olabilir. Ancak çok eski bir başlangıç için fiilî çalışma güçlü delille ispatlanmalıdır.

Yalnız işe giriş bildirgesinin bulunması her durumda fiilî çalışmayı kesinleştirmez; sigortalılığın hizmet akdiyle fiilî çalışma sonucu başladığı kabul edilir. Sahte sigortalılık iddialarında Kurum ve mahkeme fiilî işi araştırır.

Stajyer, çırak ve öğrenci çalışması

Staj ve çıraklıkta hangi sigorta kollarının uygulandığı, eğitim kurumuyla sözleşme, yapılan iş ve fiilî çalışma önemlidir. Öğrencinin tam zamanlı ve üretime yönelik çalıştırılması hâlinde ilişkinin gerçek niteliği tartışılabilir. Ancak kısa vadeli staj sigortası, uzun vadeli emeklilik başlangıcıyla aynı değildir.

İşveren “stajyer” adı altında bağımlı ve ücretli tam çalışma yaptırıyorsa görev, saat, ödeme ve eğitim içeriği belgelerle karşılaştırılır.

Ev hizmetlerinde sigortalılık

Ev hizmetlerinde ay içinde on günden az veya on gün ve daha fazla çalışma için özel sigorta usulleri vardır. Temizlik, bakım ve ev içi hizmetlerde çalışma günleri ve işverenin kim olduğu belirlenmelidir. Akrabalık veya aynı konutta yaşama bazı durumlarda kapsamı etkileyebilir.

Çalışan, banka, mesaj, apartman giriş kayıtları ve komşu tanıklarıyla düzeni ortaya koyabilir. Özel usul nedeniyle klasik işyeri bordrosu bulunmaması çalışmanın ispatlanamayacağı anlamına gelmez.

Yabancı işçinin hizmet tespiti

Yabancı işçinin çalışma izninin bulunmaması işverenin kayıt dışı çalıştırma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ancak sosyal güvenlik kapsamı, uluslararası sözleşme, ikamet ve çalışma statüsü ile somut hizmet ilişkisine göre değerlendirilir.

Yabancı dilde sözleşme ve ödeme kayıtları yeminli tercüme gerektirebilir. İşverenin pasaport veya izin eksikliğini kullanarak sigortasız çalıştırması idari yaptırım ve başka hukuki sonuçlar doğurur.

İşyeri devri ve alt işveren değişikliği

İşçi aynı işyerinde kesintisiz çalışırken şirket adı veya taşeron değişmiş olabilir. Her dönemin gerçek işvereni, işyeri devri ve asıl işveren-alt işveren ilişkisi belirlenir. Muvazaalı alt işverenlikte işçi başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılabilir.

Hizmet dönemleri şirketlere göre ayrılmalı; ticaret sicili, işyeri sicil numarası ve sözleşmeler incelenmelidir. Tüm dönemi faal olmayan tek şirkete yöneltmek kararın uygulanmasını zorlaştırabilir.

İş kazası ile hizmet tespiti ilişkisi

Sigortasız çalışanın iş kazası geçirmesi hâlinde iş kazasının ve hizmet akdinin tespiti birlikte önem kazanır. İşverenin işe giriş bildirmemiş olması SGK korumasını otomatik kaldırmaz. Hastane, kolluk, işyeri ve tanık kayıtları fiilî çalışmayı güçlü biçimde gösterebilir.

İş kazası süreci için iş kazasında işveren ve SGK sorumluluğu rehberi incelenebilir.

Dava sonunda ne olur?

Mahkeme talep edilen hizmetin tamamını veya ispatlanan bölümünü tespit edebilir; ispatlanmayan kısmı reddedebilir. Kararın kesinleşmesiyle tespit SGK kayıtlarına işlenir ve primler ile gecikme yaptırımları işveren yönünden Kurumca takip edilebilir.

İşçi hizmet tespit davasında doğrudan prim ödemez ve karar ona nakit tazminat sağlamaz. Sosyal güvenlik statüsü düzelir. Ücret ve tazminat alacakları ayrıca talep edilmelidir.

Dava masrafları ve bilirkişi

Dosyada tanık, kurum kayıtları, bilirkişi ve gerektiğinde imza incelemesi yapılabilir. Dava değeri para alacağı gibi olmayabilir; harç ve yargılama giderleri talebin niteliğine göre belirlenir. Haksız çıkan taraf aleyhine gider ve vekâlet ücreti doğabilir.

Bilirkişi hukuki sonuca karar vermez; dönem ve kayıt analizinde mahkemeye yardımcı olur. Tanık anlatımının hangi dönemi kapsadığı ve resmî kayıtla uyumu hâkim tarafından değerlendirilir.

İşçi için hazırlık kontrol listesi

1. Her işyeri ve dönem için başlangıç-bitiş tarihini yazın.
2. SGK hizmet dökümündeki eksik ay ve günleri işaretleyin.
3. Beş yıllık hak düşürücü süreyi her yıl için ayrı hesaplayın.
4. Görev, vardiya, ücret ve talimat ilişkisini somutlaştırın.
5. Aynı dönemde çalışan bordrolu tanıkları belirleyin.
6. Banka, mesaj, giriş ve görev belgelerini hukuka uygun saklayın.
7. İşveren ve SGK taraf bilgilerinin güncelliğini kontrol edin.
8. Para alacakları için zorunlu arabuluculuk sürecini ayrıca yürütün.

İşveren için uyum kontrol listesi

1. İşe giriş bildirgesini fiilî çalışmadan önce süresinde verin.
2. Çalışma gün ve kazançlarını gerçeğe uygun bildirin.
3. Kısmi çalışma ve eksik gün nedenlerini belgeleyin.
4. Ücret bordrosu ile banka ödemesini uyumlu tutun.
5. Alt işveren ve işyeri devri kayıtlarını saklayın.
6. Çalışan statüsünü yalnız sözleşme başlığına göre belirlemeyin.
7. SGK denetim taleplerine doğru ve tam kayıt sunun.
8. İşten ayrılış kodu ve tarihini gerçek nedene göre bildirin.

Birden fazla işveren ve organik bağ iddiası

İşçi aynı çalışma organizasyonunda farklı şirketler üzerinden bildirilmiş veya bazı dönemler hiç bildirilmemiş olabilir. Şirketlerin ortak adres, yönetici, marka, insan kaynakları ve ödeme sistemi kullanması organik bağ iddiasında önem kazanır; ancak ortakların aynı olması tek başına bütün şirketleri işveren yapmaz.

Her dönemde talimatı kimin verdiği, ücretin kim tarafından ödendiği, işyeri sicili ve işçinin hangi organizasyona hizmet ettiği belirlenmelidir. Şirketler arası geçiş gerçek işyeri devri ise kıdem ve hizmet sürekliliği korunabilir. Yalnız kâğıt üzerinde şirket değişikliği yapılarak sigorta kesilmişse muvazaa araştırılır.

Dava dilekçesinde tüm şirketleri gerekçesiz biçimde taraf göstermek yerine, her birinin dönem ve ilişki bağlantısı açıklanmalıdır. Ticaret sicili, e-fatura, banka ve personel kayıtları organik bağın sınırını gösterebilir.

İnşaat, tarım ve mevsimlik işlerde ispat

İnşaat işlerinde proje süresi, ruhsat, şantiye şefi, yüklenici, alt işveren ve SGK işyeri sicili belirlenmelidir. İşçinin farklı şantiyelerde çalışması hâlinde her yerin tarihleri ayrılır. Puantaj bulunmasa bile giriş listeleri, servis, yatakhane, yemek, hakediş ve iş güvenliği eğitim kayıtları delil olabilir.

Tarım ve mevsimlik işlerde ürün dönemi, hava ve hasat takvimi, dayıbaşı veya ekip sorumlusu, konaklama ve taşıma kayıtları araştırılır. İşin yılın tamamında sürdüğü iddiası sektörün gerçek çalışma dönemiyle karşılaştırılır. Mevsimlik sözleşme, yıllık izin ve hizmet tespiti bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.

Günübirlik işçi çalıştırılması sigorta yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kısa süreli çalışma için özel sigorta yöntemi varsa o usule uyulmalıdır. İşverenin “yalnız yardım etti” savunması, ücret ve talimat ilişkisiyle test edilir.

Bağ-Kur kaydı veya şirket ortaklığı bulunan kişinin durumu

Kişinin aynı dönemde 4/b kapsamında kaydı veya şirket ortaklığı bulunması, başka bir işverene hizmet akdiyle çalışmasını her durumda imkânsız kılmaz; fakat sigortalılık statülerinin çakışma ve öncelik kuralları uygulanır. Ortağın kendi şirketindeki faaliyeti ile başka şirkette bağımlı çalışması ayrılır.

Hizmet akdinin ayırt edici unsuru işverene hukuki ve ekonomik bağımlılıktır. Kişi çalışma saatini ve yöntemini tamamen kendi belirliyor, iş görme sonucunu üstleniyor ve müşteri portföyüyle bağımsız faaliyet yürütüyorsa işçilik statüsü olmayabilir. Aylık sabit ödeme, tek işveren, işyeri araçları ve talimat ise hizmet ilişkisini destekler.

İşverenin bordro ve işe giriş kaydı savunması

İşveren, davacının yalnız belirli tarihlerde çalıştığını ve tüm günlerin bildirildiğini savunabilir. İmzalı bordro ve puantaj önemli olsa da fiilî çalışma, banka ve diğer kayıtlarla çelişiyorsa tek başına kesin olmayabilir. Belge üzerindeki imza aidiyeti ve sonradan düzenleme iddiası incelenir.

İşe giriş bildirgesi sigortalılık kaydıdır fakat çalışmanın gerçek başlangıcından sonra verilmiş olabilir. İşveren, işçinin önce “deneme” veya “eğitim” adıyla ücretsiz bulunduğunu ileri sürse de deneme süresi de iş sözleşmesinin parçasıdır ve sigorta bildirimi gerektirir.

İşten ayrılış bildirgesinden sonra çalışmanın sürdüğü iddia ediliyorsa kart, mesaj, teslim ve müşteri kayıtları önemlidir. İşverenin çıkış sonrası ödeme yapması da ödemenin niteliği açıklanarak değerlendirilir.

İşçinin bordroda başka işyerinde görünmesi

Davacı aynı dönemde başka işyerinden tam gün sigortalı görünüyorsa, iddia edilen ikinci çalışmanın fiilen mümkün olup olmadığı ayrıntılı araştırılır. Çalışma saatleri, mesafe, vardiya ve iş türü karşılaştırılır. Başka kayıt otomatik ret nedeni olmadığı gibi, açıklama olmadan göz ardı da edilemez.

Sahte veya fiilsiz sigortalılık kaydı varsa ilgili işyeri de araştırmaya dahil olabilir. Mahkeme, çakışan günleri ve statü önceliğini SGK kayıtlarıyla inceler.

İşverenin iflası veya şirketin tasfiyesi

İşverenin iflas etmesi, şirketin tasfiyeye girmesi veya işyerinin kapanması geçmiş hizmeti ortadan kaldırmaz. Ancak doğru tüzel kişi, tasfiye memuru, iflas idaresi ve tebligat adresi belirlenmelidir. Ticaret sicilindeki terkinin ihyası gerekebilir.

Deliller şirket kapandıktan sonra daha zor bulunacağından çalışan süreyi beklemeden banka, görev ve tanık kayıtlarını toplamalıdır. SGK işyeri dosyası ve kamu kayıtları kapanan işletmenin faal dönemini gösterebilir.

Mahkeme kararından sonra SGK işlemleri

Kararın kesinleşmesiyle mahkeme ilamı SGK’ya gönderilir. Kurum, hizmet günlerini ve prime esas kazançları kayıtlarına işler; işverene ait prim ve gecikme işlemlerini kendi mevzuatına göre yürütür. İşçi e-Devlet hizmet dökümünü kontrol etmeli ve kararın doğru döneme işlendiğinden emin olmalıdır.

Tespit emeklilik hakkını doğuruyorsa aylık başvurusunun tarihi ve geriye dönük ödeme koşulları ayrıca incelenir. Hizmet tespit davasının açılmış olması tek başına emekli aylığı başvurusu sayılmaz. Kurumun uygulama kararı hatalıysa idari başvuru ve dava yolları kullanılabilir.

Hizmet tespit davalarında sık yapılan hatalar

• Beş yıllık süreyi işten ayrılma tarihinden başlatmak,
• SGK şikâyetinin dava süresini kesin durdurduğunu sanmak,
• Gerçek işveren ve işyeri sicilini araştırmamak,
• Tanıkların çalıştığı dönemleri kontrol etmemek,
• Gün tespiti ile prime esas kazanç tespitini aynı delille geçiştirmek,
• Para alacakları için zorunlu arabuluculuk yapmamak,
• Yalnız e-Devlet boşluğunu ispat için yeterli görmek,
• Mahkeme kararı kesinleşince SGK kaydını takip etmemek.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hizmet tespit davası için süre kaç yıldır?

Tamamen bildirimsiz hizmetlerde kural olarak çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıllık hak düşürücü süre vardır. Resmî kayıt ve Kurum bilgisi bulunan hâllerde istisna değerlendirmesi yapılabilir.

2. İşten ayrıldıktan sonra beş yıl mı başlar?

Hayır. Genel kural süreyi her hizmet yılının sonundan başlatır. İş ilişkisinin devam etmesi eski dönemler için süreyi kendiliğinden ertelemez.

3. Arabuluculuk zorunlu mu?

Hizmet tespiti için zorunlu arabuluculuk yoktur. Ücret, kıdem veya diğer para alacakları için arabuluculuk gerekebilir.

4. Tanıkla sigortasız çalışma ispatlanabilir mi?

Evet. Özellikle aynı dönemde bordrolu çalışan tanıklar önemlidir. Mahkeme tanığı resmî ve dijital kayıtlarla birlikte değerlendirir.

5. İşveren sigorta istemediğime dair belge imzalattı; geçerli mi?

Zorunlu sigortalılıktan vazgeçilemez. Böyle bir belge kanuni yükümlülüğü ortadan kaldırmaz ve gerçek çalışma araştırılır.

6. Maaşım düşük gösterildiyse hizmet tespiti yapılabilir mi?

Prime esas kazancın gerçek tutarı da uyuşmazlık konusu olabilir. Yazılı delil, banka, sözleşme ve emsal ücret kayıtları önem taşır.

7. Şirket kapandıysa dava açılamaz mı?

Şirketin sicil ve tasfiye durumu, hukuki halefi ve işverenin niteliği araştırılır. Kapanma otomatik olarak dava hakkını ortadan kaldırmaz; doğru taraf belirlenmelidir.

8. Karar çıkınca tazminat ödenir mi?

Hizmet tespit kararı SGK kaydını düzeltir; doğrudan para tazminatı sağlamaz. İşçilik alacakları ayrı talep edilir.

Sigortasız Çalışma ve Hizmet Tespit Davası incelemesinin kapsamı nedir?

Hizmet tespit davası, sigortasız çalıştırılan veya çalışma günleri ile prime esas kazancı SGK’ya eksik bildirilen kişinin, fiilî hizmetinin sosyal güvenlik kayıtlarına işlenmesini sağlamak amacıyla açtığı davadır. Dava yalnız geçmiş primlerin tahsilini değil; emeklilik, malullük, iş kazası ve hak sahipliği gibi kamu düzenine ilişkin sosyal güvenlik haklarını etkiler.

Sigortasız Çalışma ve Hizmet Tespit Davası bakımından başlangıçta hangi hususlar açıklanmalıdır?

5510 sayılı Kanun’un 86. maddesi, Kuruma bildirilmediği veya tespit edilemediği anlaşılan çalışmalar için kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurulmasını öngörür. Bu süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir; ancak çalışmanın resmî kayıtlara girdiği veya Kurumca bilinebilir olduğu bazı hâllerde istisnalar yargısal değerlendirmeye konu olabilir. Bu rehber sigortasız çalışmayı, beş yıllık süreyi, tarafları, delilleri ve dava sürecini açıklamaktadır.

İlgili mevzuat ve resmî kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat (özellikle m. 4, 7, 8 ve 86)
• Sosyal Güvenlik Kurumu – sigortalılık ve kayıt dışı istihdam bilgileri
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat

Somut olayın değerlendirilmesi

Hizmet tespitinde en kritik konular, fiilî bağımlı çalışma, doğru işveren, yıl sonundan başlayan beş yıllık süre, resmî kayıtlar ve tanıkların görgü dönemidir. SGK dökümünde boşluk bulunması tek başına yeterli değildir; işin nerede ve nasıl yapıldığı güçlü delillerle ortaya konulmalıdır.

Mersin’de veya uzaktan değerlendirme talep eden çalışan ve işverenler; SGK hizmet dökümü, ücret ve banka kayıtları, mesajlar, işyeri belgeleri ve tanık bilgileriyle iletişim sayfası üzerinden randevu isteyebilir. Bu bilgilendirme sonuç garantisi içermez; süre ve ispat her dosyada ayrı incelenir.

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Hak düşürücü süreler ciddi hak kaybı yaratabilir; güncel kayıtlar görülmeden kesin süre hesabı yapılmamalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)