Kiracı Evden Çıkarken Boya Yaptırmak Zorunda mı?

Kısa cevap: ‘Kiracı çıktığında evi sıfır boyalı bırakır’ diye herkese uygulanan bir kanun kuralı yoktur. TBK m. 334'e göre kiracı, sözleşmeye uygun kullanımın doğurduğu olağan eskime ve bozulmalardan sorumlu değildir. Buna karşılık olağan sınırı aşan lekeler, kırıklar veya zararlar için ispatlanmış gider talebi gündeme gelebilir. Sözleşmedeki boya maddesi, teslimdeki durum ve kiracının kullanım biçimi birlikte değerlendirilir.

Normal eskime ile zarar nasıl ayrılır?

Uzun yıllar oturulan bir konutta güneş, kullanım ve zamanla boyanın matlaşması doğal olabilir. Kısa sürede oluşan yoğun is, büyük delikler, su kaçağını bildirmemek sonucu büyüyen hasar veya duvarın yanlış malzemeyle boyanması farklıdır. Kiraya verenin her yeni kiracı için evi yeniden boyamayı tercih etmesi, bu masrafı otomatik olarak önceki kiracıya yükleyemez. Boya giderinin gerçekten hangi hasarı gidermek için yapıldığı ve bedelin makul olup olmadığı ayrıca incelenir.

TBK m. 334, kiralananın alındığı durumuyla geri verilmesini düzenlerken sözleşmeye uygun kullanımdan kaynaklanan eskimeleri açıkça dışarıda bırakır. Teslimin başlangıcında evin boyası zaten eskiyse çıkışta ‘yeni boya’ istenmesi eşdeğer bir iade talebi değildir. İlk teslim tutanağı, tarihli fotoğraflar ve varsa emlak ilanı görüntüleri bu yüzden önemlidir.

Sözleşmede ‘boyanmış teslim edilecektir’ yazıyorsa?

Böyle bir maddeyi tüm olaylardan bağımsız ve sınırsız masraf yetkisi olarak okumamak gerekir. Sözleşmenin lafzı, teslimdeki gerçek durum, kiralama süresi ve TBK m. 334'ün kiracıyı olağan kullanım eskimesinden sorumlu tutmayan kuralı birlikte yorumlanır. Kiraya veren ‘boya masrafı’ adı altında aslında kiracıya konutun periyodik yenileme maliyetini yüklemek istiyorsa sözleşmenin geçerliliği tartışılabilir. Diğer yandan kiracının sözleşmeye aykırı olarak duvarlara zarar vermesi, normal eskime savunmasına sığmaz.

Depozitodan kesinti nasıl belgelendirilir?

Kiraya veren genel ‘ev boyasız’ ifadesi yerine odaların çıkıştaki durumunu, belirli hasarı ve gider bedelini somutlaştırmalıdır. Çıkış tarihli fotoğraf, birlikte imzalanan durum tespit tutanağı, ustanın ayrıntılı teklifi ve fatura delil niteliği taşır. Kiracı da anahtar teslimi sırasında kendi fotoğraflarını çekmeli, kabul etmediği hasar kaydının yanına çekincesini yazmalıdır. Sırf depozito verilmiş olması, tamamının kesilebileceği anlamına gelmez. Güvencenin genel koşulları depozitonun geri alınması yazımızda yer alır.

TBK m. 335 kiraya verene geri verme sırasında evi gözden geçirme ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri kural olarak hemen yazılı bildirme ödevi yükler. Olağan gözle tespit edilemeyen hasar sonradan ortaya çıkarsa öğrenir öğrenmez bildirme gerekir. Aylar sonra ilk kez ileri sürülen genel boya bedelinin ispatı bu nedenle güçleşebilir. Anahtar teslim tarihi de tartışmalıysa teslim ispatını önce netleştirin.

Kiracı kendisi boyatırsa risk var mı?

Ev sahibiyle renk ve kapsam anlaşılmadan gelişigüzel boya yaptırmak, yeni uyuşmazlık çıkarabilir. Usta seçimi, malzeme kalitesi, hangi odanın boyanacağı ve ödeme belgesi yazılı netleştirilirse taraflar sonraki iddiaları azaltır. Olağan eskimeyi gidermek kiracının yasal ödevi değilse sırf güvenceyi kurtarmak için gereksiz gider yapmak da şart değildir. Sorumluluk doğuran somut hasar varsa bunun makul biçimde giderilmesi konuşulmalıdır.

Ev sahibi neden yalnızca fatura sunmakla yetinemez?

Fatura, gerçekten boya yaptırıldığını ve bir bedel ödendiğini gösterebilir; önceki kiracının bu giderin tamamından sorumlu olduğunu tek başına ispatlamaz. Evin ne kadarının olağan eskimeden, ne kadarının somut kiracı zararı yüzünden boyandığı gösterilmelidir. Örneğin çocuk odasındaki bir duvarın ağır biçimde karalanması ile beş yıl sonra bütün dairenin rutubetli tavanlarının badana edilmesi aynı sebebe bağlanamaz. Rutubetin kaynağı yapısal bir sorun ise ayrıca kiraya verenin bakım borcu değerlendirilebilir.

Çıkış tutanağında neler bulunmalı?

Odaların fotoğraf numarası, duvardaki belirli izlerin yeri, anahtar adedi, sayaç değerleri ve teslim tarihi tutanağa yazılmalıdır. Tarafların anlaşamadığı noktalar ‘ihtirazî kayıt’ ile ayrı gösterilebilir. Anahtarın gerçekten alındığı hâlde sırf boya tartışması yüzünden teslim tarihini belirsiz bırakmak, sonraki kira bedelinde gereksiz ihtilaf doğurur. Tek taraflı tutanak bir delildir ama karşı tarafın imzası bulunmadığını da göstermek gerekir. Yönetici veya tanık bilgisi kanuna uygun biçimde kaydedilebilir.

Kiracı evden ayrılmadan hasarın kendi kusurundan kaynaklandığını kabul ediyorsa uygun onarım üzerinde yazılı anlaşma yapılabilir. Sadece estetik yenileme hedefi varsa kiraya verenin talebi ile kiracının hukukî sorumluluğunu açıkça ayırmak gerekir. Bu ayrım hem güvence kesintisi hem sonradan açılacak alacak davası için belirleyicidir.

Ev teslimde yeni boyalı değilse?

Kiraya veren yeni boyayı talep ederken girişteki durumu göstermiyorsa kiracı eski fotoğrafları, ilan kayıtlarını, taşınma günü çekilen görüntüleri ve önceki yazışmaları sunabilir. Sözleşmedeki standart ‘boyalı teslim edildi’ cümlesi gerçek duruma aykırıysa buna zamanında konulmuş çekince değerlidir. Teslimin hiç tutanağı yoksa hakim mevcut belgeleri birlikte tartar; otomatik olarak iki taraftan biri haklı sayılmaz.

Sonuç: Boya tartışmasının cevabı konutta geçirilen süreye, giriş ve çıkıştaki duvarların durumuna ve hasarın sebebine bağlıdır; otomatik badana veya otomatik kesinti kuralı yoktur.

Hukuki kaynak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 334, 335, 342. Kira davasında dava şartı arabuluculuk için TBB açıklaması incelenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)