İşsiz Kalınca Sendika Üyeliği Sona Erer mi?

İşsiz kalınca sendika üyeliği her durumda hemen sona ermez. 6356 sayılı Kanun'un 19/9. maddesi, işçi sendikası üyesinin bir yılı geçmemek üzere işsiz kalmasının üyeliğini etkilemeyeceğini düzenler. Bu kural, iş sözleşmesinin bitmesiyle üyelik statüsünün aynı gün otomatik kaybedildiği düşüncesini düzeltir. Ancak üyeliğin devam etmesi, eski işyerindeki bütün ücret ve toplu iş sözleşmesi haklarının işsizken de işlemeye devam edeceği anlamına gelmez.

Bir yıllık koruma hangi konuya ilişkindir?

Düzenleme, işçi sendikasındaki üyelik statüsüne ilişkindir. İşçinin işten ayrılma ve yeni işe başlama tarihleri, işsiz kalınan dönemin belirlenmesinde önemlidir. İşsizlik ödeneği alınması veya başvurunun reddedilmesi, bu üyelik kuralının yerine geçen ölçüt değildir. İşsizlik ödeneğinin koşulları başka mevzuata tabidir. Bu nedenle yalnız ödenek belgesine bakılarak üyeliğin sona erdiği veya devam ettiği sonucuna gidilmemelidir.

Bir yılı geçmeyen dönem için koruma öngörülmesi, işsizlik uzadığında üyeliğin süresiz korunacağı anlamına gelmez. Kesintisiz işsizlik dönemi ile arada yeni çalışma başlayıp başlamadığı kayıtlarla belirlenmelidir. Kişinin yeni bir işe girmiş olması halinde, bu kez yeni işin işkolu da önem kazanabilir. Tarihler ve işkolu birlikte incelenmeden yalnız üyelik ekranında görünen eski kayıttan hareket etmek uyuşmazlığı tam olarak çözmez.

Yeni iş başka işkolundaysa ne değişir?

Kanun'un 19/7. maddesi, işkolunu değiştirenin sendika üyeliğinin kendiliğinden sona ereceğini düzenler. Bu durum, hiç çalışmadan geçirilen kısa işsizlik döneminden farklıdır. İşçi önceki işinden ayrıldıktan kısa süre sonra başka işkolunda çalışmaya başlamışsa yalnız bir yıl henüz dolmadı gerekçesiyle eski üyeliğin mutlaka devam ettiği söylenemez. Yeni çalışma ilişkisinin niteliği ve işkolu belirlenmelidir. Şirket adının değişmesi ise tek başına işkolunun değiştiğini kanıtlamaz.

Yaşlılık veya malullük aylığı yahut toptan ödeme alarak işten ayrılma konusunda da 19/6. maddede özel kural ve istisnalar bulunur. Çalışmaya devam edenler ile maddede belirtilen sendikal organ görevleri bakımından ayrıca değerlendirme yapılır. Bu yüzden emekli olarak ayrılmayla geçici işsizlik aynı başlık altında otomatik sonuca bağlanmamalıdır. İşten ayrılmanın sebebi, sonraki çalışma durumu ve varsa özel görev ayrı ayrı sorulmalıdır.

Üyelik sürüyorsa eski işyerinden ücret hakkı doğar mı?

Üyelik, devam eden iş sözleşmesinin yerine geçmez. Eski işyerinde çalışılmayan dönem için sırf sendika kaydı sürdüğü gerekçesiyle her ay ücret talep edilemez. Önceki dönemde doğmuş alacakların varlığı ise ayrı incelenir; işten ayrılmak, önceden kazanılmış bütün alacakları kendiliğinden silmez. Hangi hakkın hangi çalışma dönemine ait olduğu açıklanmalıdır. Üyelik statüsü ile iş ilişkisinden doğan parasal haklar bu nedenle ayrı değerlendirilir.

Sendika üyesi olmayan işçinin dayanışma aidatı üzerinden toplu iş sözleşmesinden yararlanması da farklı bir konudur. Üyeliği süren işsiz kişinin yeni işyerinde hangi sözleşmeden yararlanacağı, yalnız eski sendika kaydına bakılarak belirlenmez. İşyerinin kapsamı ve ilgili yararlanma koşulları ayrıca kontrol edilir. Aynı şekilde aidatla ilgili işlemler için sendikanın tüzüğü ve somut kayıtlar incelenmelidir; işsizlik kuralı bütün aidat uyuşmazlıklarına tek cevap vermez.

Varsayımsal örnek: sekiz ay sonra aynı işkolunda işe dönüş

Bir işçinin iş sözleşmesinin sona erdiğini ve sekiz ay boyunca çalışmadığını varsayalım. Bu sırada başka sona erme nedeni veya kendi çekilme işlemi bulunmamaktadır. Bir yılı geçmeyen işsizlik, kanundaki kural uyarınca üyeliğini etkilemez. İşçi sekizinci ayda aynı işkolundaki yeni bir işyerinde çalışmaya başladığında eski üyelik kaydı ve yeni çalışma bilgileri birlikte değerlendirilir. Yeni işyerindeki ücret hakları ise kendi toplu iş sözleşmesi koşullarına göre ayrıca belirlenir.

Kayıt sona ermiş görünüyorsa nasıl incelenir?

İşe giriş çıkış belgeleri, işkolu bilgileri, üyelik kayıtları ve varsa çekilme veya çıkarılma işlemi karşılaştırılmalıdır. Sendikadan, kaydın hangi sebep ve tarihle değiştirildiğinin yazılı açıklanması istenebilir. İşten çıkarılmanın sendikal nedene dayanması iddia ediliyorsa sendikal nedenle fesih ve sendikal tazminat süreci ayrıca ele alınır. Üyeliğin devamı, feshe karşı başvuru sürelerini kendiliğinden uzatmaz. Bu iki meselenin eş zamanlı ortaya çıkması, ayrı koşullarının korunmasını gerektirir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu — ÇSGB — m.19/6–9; m.39 toplu iş sözleşmesinden yararlanma ayrımı.