İşe Giriş Sağlık Raporunun Ücretini İşçi mi Öder?

İşe giriş sağlık raporu, işçinin işe uygunluğunu belirlemek için alınır ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca bunun maliyeti işçiye yansıtılamaz. İşe giriş sağlık raporu, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında isteniyorsa maliyeti işverene aittir. 6331 sayılı Kanun'un 15/4. maddesi, sağlık gözetiminden doğan maliyetin ve buna bağlı her türlü ek maliyetin çalışana yansıtılamayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle iş için zorunlu raporun bedelinin ücret bordrosundan kesilmesi veya çalışanın üzerinde bırakılması değerlendirilmelidir. Ancak kişinin kendi isteğiyle aldığı her sağlık hizmeti aynı kapsama girmez; raporun amacı ve istenme nedeni belirlenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi rapor ve tetkikler bu kapsamda: Sağlık gözetimi, çalışanın yapacağı iş ile sağlık durumunun birlikte değerlendirilmesini amaçlar.
• Ücret önce çalışandan alınmışsa ne yapılabilir: Çalışanın sağlık kuruluşuna ödeme yapmış olması, bedelin nihai olarak ona ait olduğunu göstermez.
• Maaştan kesinti yapılması sonucu değiştirir mi: Bedelin doğrudan sağlık kuruluşunda alınmasıyla sonradan bordroya kesinti yazılması, maliyetin kime yükletildiği açısından birlikte incelenir.
• Raporu kimin vereceği neden önem taşır: Kanun, iş sağlığı kapsamında alınacak raporların yetkili kaynaklarını ayrıca düzenler.
• Varsayımsal örnek: işe başlama paketinin kesilmesi: Bir işverenin yeni çalışandan belirli muayene ve tetkikleri istediğini düşünelim.

Hangi rapor ve tetkikler bu kapsamda?

Sağlık gözetimi, çalışanın yapacağı iş ile sağlık durumunun birlikte değerlendirilmesini amaçlar. İşe girişte veya iş değişikliğinde gereken muayene bunun parçasıdır. İşin devamında mevzuat ve işin özellikleri uyarınca yapılması gereken periyodik kontroller de yalnız ilk işe giriş belgesinden ibaret değildir. Kanunun öngördüğü sağlık gözetimi içinde gereken tetkikler, sırf ayrı bir sağlık kuruluşunda yapıldığı için otomatik olarak kişisel harcama haline gelmez.

Raporun üzerinde genel bir başlık bulunması yeterli değildir. İşverenin yazılı talebi, işyeri hekiminin yönlendirmesi, yapılacak işin niteliği ve istenen incelemeler karşılaştırılmalıdır. Çalışanın kişisel rahatsızlığı nedeniyle kendi tercihiyle aldığı tedaviyle işverenin belirlediği işe uygunluk incelemesi ayrılmalıdır. Aynı ziyarette her ikisi de gerçekleşmişse bütün faturayı tek kalem saymak yerine hangi hizmetin hangi amaçla verildiği açıklanabilir. Bu ayrım, gerçek maliyet yükümlülüğünü görünür kılar.

Ücret önce çalışandan alınmışsa ne yapılabilir?

Çalışanın sağlık kuruluşuna ödeme yapmış olması, bedelin nihai olarak ona ait olduğunu göstermez. İş için istenen raporla ödeme arasındaki bağlantı belgelenerek işverenden karşılanması talep edilebilir. Fatura veya makbuz, ödeme dekontu ve raporun neden istendiğini gösteren yazışma birlikte saklanmalıdır. Yalnız toplam tutarın söylenmesi yerine hizmet tarihi, rapor türü ve yönlendiren birim açıklanır. Böylece hangi masrafın iadesinin istendiği anlaşılır.

İşverenin hizmeti önceden organize etmesi halinde, çalışanın gerekçesiz biçimde farklı ve daha pahalı bir kişisel hizmet seçmesi ayrı uyuşmazlık doğurabilir. Kanundaki maliyet kuralı, iş sağlığı gözetimine bağlı giderlere ilişkindir. Her özel sağlık paketinin veya ilgisiz ek incelemenin otomatik karşılanacağı anlamına gelmez. Buna karşılık işverenin gerekli hizmeti sağlamak yerine çalışana genel bir masraf üstlenme belgesi imzalatması, kanuni maliyet yükümlülüğünü kendiliğinden değiştirmez.

Maaştan kesinti yapılması sonucu değiştirir mi?

Bedelin doğrudan sağlık kuruluşunda alınmasıyla sonradan bordroya kesinti yazılması, maliyetin kime yükletildiği açısından birlikte incelenir. İşveren tarafından önce ödenip daha sonra çalışan ücretinden alınan zorunlu sağlık gözetimi gideri de çalışana yansıtılmış olabilir. Kesintinin başka bir adla gösterilmesi, gerçek niteliğinin araştırılmasını engellemez. İmzalı bordro, kesinti açıklaması ve banka ödemesi karşılaştırılarak tutarın nasıl tahsil edildiği somutlaştırılabilir.

Mesai dışında iş güvenliği eğitiminin çalışma süresi sayılması, eğitim için harcanan zamanla ilgilidir. Sağlık raporu uyuşmazlığında ise rapor ve tetkik maliyetinin kime ait olduğu incelenir. İki yükümlülük aynı koruyucu sistem içinde bulunsa da her birinin konusu ayrıdır. Benzer biçimde hamile işçinin gece vardiyası hakkı için sağlık durumunun değerlendirilmesi gerekebilir; bu ihtiyaç, iş sağlığı gözetiminin masrafını otomatik olarak çalışana aktaran bir neden değildir.

Raporu kimin vereceği neden önem taşır?

Kanun, iş sağlığı kapsamında alınacak raporların yetkili kaynaklarını ayrıca düzenler. İşverenin maliyeti karşılaması, herhangi bir belgenin işe uygunluk raporu yerine kullanılabileceğini göstermez. 2026 tarihli resmî Bakanlık açıklaması da işyeri hekimi esasını ve belirli küçük, az tehlikeli işyerlerine ilişkin istisnai kaynakları açıklar. Raporun yetkili yerden alınmasıyla bedelin karşılanması iki ayrı kontrol noktasıdır. İşçinin elindeki belgenin yeterliliği, yalnız ödeme makbuzuyla belirlenemez.

Varsayımsal örnek: işe başlama paketinin kesilmesi

Bir işverenin yeni çalışandan belirli muayene ve tetkikleri istediğini düşünelim. Çalışan yönlendirildiği yerde ödeme yapar; daha sonra işveren, işe başlayan herkes bu gideri kendisi öder diyerek talebi reddeder. İncelemede giderlerin gerçekten iş sağlığı gözetimi için istenip istenmediği ve ödeme belgeleri ele alınır. Koşullar oluşmuşsa genel işyeri uygulaması, kanundaki çalışana yansıtmama kuralının yerine geçmez. Uyuşmazlık, raporun amacı ve somut giderler üzerinden hazırlanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İşe giriş sağlık raporu masrafı kime aittir?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetinin çalışanlara yansıtılamayacağını öngörür. İşe giriş sağlık raporu da bu kapsamda değerlendirildiğinden, masrafı işveren tarafından karşılanmalıdır. İşveren, işçiden rapor ücretini talep etmiş veya ücretinden kesmişse işçi bu tutarın iadesini isteyebilir. İşe giriş sağlık raporu, işçinin yapacağı işin risklerine göre işyeri hekimi veya yetkili sağlık kuruluşu tarafından düzenlenir.

Hukuki kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — ÇSGB — m.15/1 ve 15/4–5.
• ÇSGB 2026 Ocak Teftiş Bülteni — Sağlık gözetimi — 6331 m.15/3 güncel rapor kaynakları ve m.15/4 maliyet açıklaması.