İşçi Aynı İşkolunda İki Sendikaya Üye Olabilir mi?

Aynı işkolunda ve aynı zamanda iki sendikaya üyelik kural olarak mümkün değildir. Ancak işçi aynı işkolunda farklı işverenlere ait işyerlerinde eş zamanlı çalışıyorsa birden çok sendikaya üye olabilir. 6356 sayılı Kanun'un 17/3. maddesindeki bu istisna, yalnız iki farklı sendikayı tercih etmeye dayanmaz; çalışma ilişkilerinin koşulları da bulunmalıdır. İstisna dışında kalan sonraki üyelikler geçersizdir. Bu nedenle önce işveren, işkolu ve çalışma tarihlerinin kontrol edilmesi gerekir.

İki işyeri her zaman iki farklı işveren değildir

Bir kişinin aynı şirketin iki şubesinde görev yapması, farklı işverenlere bağlı çalıştığını tek başına göstermez. İşyerlerinin adresleri, müdürleri veya vardiya çizelgeleri ayrı olabilir; buna rağmen iş sözleşmesinin karşı tarafı aynı işverendir. Kanuni istisna farklı işverenleri arar. Şirket unvanları, sözleşmeler ve SGK kayıtları birlikte incelenmeden yalnız işyeri adedinden hareket etmek yanlış sonuca götürebilir. Görünürdeki ayrılıkla hukuki işveren ayrılığı aynı değildir.

Eş zamanlılık da ayrıca aranır. Önce bir işverende çalışıp ayrıldıktan sonra başka işverene geçmek, sırayla iki işte çalışmaktır. Bu durum, aynı anda farklı işverenlere bağlı çalışma istisnasıyla özdeş değildir. Başlangıç ve sona erme tarihleri, üyelik başvurularının zamanı ve ilgili işkolları yan yana konulmalıdır. Birkaç günlük kayıt farkının hangi hukuki ilişkiyi yansıttığı açıklanmadan üyeliklerin geçerliliği hakkında kesin hüküm verilmemelidir.

İstisna sınırsız üyelik hakkı mı verir?

Sendika üyeliğine ilişkin Yönetmelik, farklı işverenlere ait aynı işkolundaki işyerlerinde eş zamanlı çalışan işçinin, bu işyerlerinin sayısından fazla sendikaya üye olamayacağını düzenler. Dolayısıyla iki ayrı işverendeki çalışma, sınırsız sayıda sendikaya üyelik gerekçesi olamaz. Her sendikanın ilgili işkolunda faaliyet göstermesi ve üyeliğin diğer koşullarının bulunması da gerekir. İstisna, işçinin gerçekten içinde bulunduğu birden fazla çalışma ilişkisini gözetir.

Kanun, sendikaya üye olma veya olmama konusunda zorlamayı da yasaklar. Birden fazla üyeliğe izin verilen durumda işçinin hepsine mutlaka üye olması gerekmez. İşverenin belirli sendikayı tercih ettirmesiyle yasal koşulların açıklanması birbirinden ayrılmalıdır. Üyelik iradesi işçiye aittir. İkinci üyeliğin mümkün olması, ilk üyeliğin kendiliğinden ortadan kalkacağı anlamına da gelmez; istisnanın gerçekten bulunup bulunmadığı belirleyicidir.

Elektronik kayıt ve aidat neyi kanıtlar?

Üyelik, e-Devlet üzerinden başvuru ve kanunda düzenlenen kabul süreciyle kazanılır. Bir başvuru ekranının görüntüsü, kabul ve yürürlük durumuna bakılmadan sonucun tamamını göstermez. Sistem kaydı, üyeliğin başlangıcı ve iş ilişkileri birlikte değerlendirilmelidir. Hatalı görünen kayıt bulunduğunda ilgili sendikaya somut belgeyle açıklama ve düzeltme talebi iletilebilir. İşçinin kendi e-Devlet bilgilerini işveren veya üçüncü kişilerle paylaşması bu incelemenin zorunlu yolu değildir.

Üyelik aidatı, toplu iş sözleşmesinden yararlanma ve dayanışma aidatı aynı kavram değildir. Sendika üyesi olmayan işçinin dayanışma aidatı üzerinden yararlanması ayrıca düzenlenir. İki sendikada geçerli üyeliğin bulunması, her iki toplu iş sözleşmesindeki bütün hakların tek çalışma ilişkisine üst üste uygulanacağı anlamına gelmez. Hangi işyerindeki hangi sözleşmeden yararlanıldığı ayrı belirlenir. Bordroda kesinti görünmesi de tek başına bütün üyelik koşullarını ispatlamaz.

Varsayımsal örnek: iki ayrı işverende kısmi çalışma

Bir işçinin haftanın belirli günlerinde A şirketinde, diğer günlerinde B şirketinde çalıştığını düşünelim. Şirketler farklı işverenlerdir, işler aynı işkolundadır ve sözleşmeler aynı dönemde sürmektedir. İşçi bakımından birden fazla sendikaya üyelik istisnası gündeme gelebilir. Fakat A ve B sadece aynı işverenin farklı şube adlarıysa değerlendirme değişir. Bu yüzden tabela değil sözleşmenin tarafı, kayıtlar ve eş zamanlı çalışma esas alınır.

Uyuşmazlıkta hangi noktalar ayrılmalı?

Üyeliğin geçerliliği, aidat kesintisi ve işverenin sendikal nedenle işlem yapması ayrı sorunlardır. Sendikal nedenle fesih ve sendikal tazminat konusunda üyelik tarihleri delil olabilir; fakat üyelik tartışması bütün fesih koşullarını tek başına çözmez. Başvuru ve kabul kayıtları, iş sözleşmeleri, işe giriş çıkış tarihleri ve ilgili bordrolar birlikte saklanmalıdır. Böylece hangi üyeliğin hangi çalışma ilişkisine dayandığı ve itirazın gerçek konusu açık biçimde gösterilebilir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6356 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler — ÇSGB — Kanun m.17/3–5 ve 18; Sendika Üyeliğinin Kazanılması ve Sona Ermesi ile Üyelik Aidatının Tahsili Hakkında Yönetmelik m.4/3.