İş Güvenliği Kurulu Hangi İşyerlerinde Zorunlu?

İş güvenliği kurulu, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde zorunludur. 6331 sayılı Kanun'un 22. maddesi, çalışan sayısı ile işin süresini birlikte esas alır. Ayrıca asıl işveren ve alt işveren ilişkilerinde ayrı kurul, temsilci veya ortak kurul gerektiren özel kurallar vardır. İşyerinde iş güvenliği uzmanı bulunması, kurul oluşturma yükümlülüğünü kendiliğinden yerine getirmez.

Sayı ve süre birlikte incelenir

Temel kuraldaki eşik elli çalışandır; tam elli kişinin bulunduğu işyeri sayı koşulunu karşılar. Süre bakımından ise altı aydan fazla süren sürekli işler aranır. Yalnız işletmenin ticaret siciline kayıt tarihi veya bir çalışanın kıdemi üzerinden karar verilmemelidir. İşyerinin faaliyeti, çalışan sayısı ve yapılan işin niteliği birlikte incelenir. Sayı koşulu sağlanmadan sırf işin uzun sürmesi bu temel hüküm uyarınca kurul zorunluluğunu doğurmaz.

Buna karşılık kurul oluşturma eşiğinin altında bulunmak, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinden muafiyet anlamına gelmez. Risklerin değerlendirilmesi, sağlık gözetimi, eğitim ve diğer yükümlülükler kendi kurallarına göre sürer. Mesai dışında verilen iş güvenliği eğitiminin çalışma süresi sayılması, kurulun bulunup bulunmamasından farklı bir meseledir. Küçük işyerinde kurul gerekmemesiyle çalışan güvenliği için hiçbir organizasyon gerekmemesi aynı sonuç değildir.

Asıl işveren ve alt işveren ayrı kurul kurmuşsa

Altı aydan fazla süren asıl işveren ve alt işveren ilişkisinde her iki taraf ayrı kurul oluşturmuş olabilir. Bu durumda çalışmaların yürütülmesi ve kararların uygulanması bakımından iş birliği ve koordinasyon asıl işveren tarafından sağlanır. Her kurulun kendi tutanağını oluşturması, ortak alandaki risklerin tamamen birbirinden bağımsız ele alınabileceği anlamına gelmez. Bir tarafın çalışma düzeni diğer tarafın çalışanlarını etkileyebilir.

Örneğin yükleme alanındaki araç trafiği, bakım işi ve üretim hattı aynı alanda kesişebilir. Bir kurulun aldığı önlem diğer işin yürütülmesini değiştirecekse kararların karşılıklı bilinmesi gerekir. Kanun, aynı çalışma alanındaki birden fazla kurulun birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kararlar hakkında diğer işverenleri bilgilendirmesini de düzenler. Bu yükümlülük, yalnız toplantı tarihlerini bildirmekten daha kapsamlıdır.

Yalnız bir tarafta kurul varsa ne olur?

Asıl işverende kurul bulunuyor, alt işverenin kurul oluşturması gerekmiyorsa alt işveren koordinasyonu sağlayacak yetkili bir temsilci görevlendirir. Tersi durumda, kurul kurma zorunluluğu bulunmayan asıl işveren, alt işverenin kurulunda iş birliği ve koordinasyon için yetkili temsilci bulundurur. Böylece kurul zorunluluğu olmayan taraf, ortak işin güvenliğini ilgilendiren süreçten bütünüyle dışarıda kalmaz. Temsil görevinin kime verildiği ve yetkinin kapsamı kayıt altına alınmalıdır.

Her iki tarafın da tek başına kurul oluşturması gerekmeyebilir. Ancak altı aydan fazla süren ilişki kapsamında toplam çalışan sayısı elliden fazlaysa, koordinasyonu asıl işverence yapılmak üzere birlikte kurul oluşturulur. Bu özel hükmün ifadesi elliden fazladır; temel kuraldaki elli ve daha fazla ifadesiyle gelişigüzel değiştirilmemelidir. Somut sayının hangi işverenlere ve hangi ilişkiye ait olduğu bu nedenle önem taşır.

Varsayımsal örnek: iki küçük ekibin ortak faaliyeti

Bir işyerinde asıl işverenin 30, alt işverenin 25 çalışanı bulunduğunu ve ilişkinin altı aydan uzun sürdüğünü varsayalım. Her iki taraf tek başına elli kişiye ulaşmamaktadır. Toplam 55 çalışan bulunduğunda ortak kurul düzenlemesi değerlendirilir. Asıl işverenin yalnız kendi çalışan sayısını göstererek kurul konusunu kapatması yeterli olmaz. Kurulun oluşumu, koordinasyonu ve kararlarının uygulanması ortak faaliyetin gerçek yapısına göre düzenlenmelidir.

Kurulun bulunması tek başına yeterli mi?

Kurulun sadece isim listesinde var olması yeterli değildir. İşveren, mevzuata uygun kurul kararlarını uygulamakla yükümlüdür. Çalışan sayısını gösteren kayıtlar, alt işveren sözleşmesinin süresi, kurul ve temsilci görevlendirmeleri, toplantı tutanakları ile uygulama kayıtları birlikte incelenebilir. Ciddi ve yakın tehlikede çalışmaktan kaçınma bakımından da kanunda ayrı bir başvuru ve koruma düzeni bulunur. Kurulun organizasyon görevi ile çalışanın somut tehlike karşısındaki hakları birbirinin yerine geçirilmeden değerlendirilmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — ÇSGB — m.4,13,22 ve 23.