Kiracı Kiralık Evdeki Beyaz Eşyayı Değiştirip Çıkarken Götürebilir mi?

Kısa cevap: Kimin eşyası olduğu ve ne kararlaştırıldığı araştırılır

Ev sahibinin çamaşır makinesi arızalanınca kiracı kendi parasıyla yenisini alabilir. Bu, yeni makinenin otomatik olarak ev sahibine ait olduğu veya kiracının eskisini dilediği gibi atabileceği anlamına gelmez. Eski ve yeni cihazın seri numarası, faturası, teslim listesi ve tarafların yazılı anlaşması önemlidir. Eşya binaya kalıcı biçimde bağlanmışsa, basitçe fişten çıkarılabilen bir cihazdan farklı mülkiyet ve söküm tartışmaları gündeme gelebilir. Her uyuşmazlığı “tadilat masrafı” başlığı altında toplamak yanlış sonuç verir.

Kiraya verenin teslim borcu ve kiracının değişikliği

Türk Borçlar Kanunu m. 301 kiralananı kullanıma elverişli tutma borcunu düzenler. Sözleşmeye dâhil makine ayıplıysa, kiracı m. 305 ve 306 uyarınca giderim isteğini değerlendirebilir. Kiracının kendi tercihine göre daha pahalı model alması, farkın mutlaka ev sahibince ödeneceğini göstermez. TBK m. 321, kiracının kiralananda yapacağı yenilik ve değişiklik için kiraya verenin yazılı rızasını arar; rızanın içeriği, eski cihazın akıbeti ve çıkışta eski durumun aranıp aranmayacağı bakımından önem kazanır. Taşınabilir beyaz eşyanın değişimi her zaman yapısal yenilik niteliğinde olmayabilir; yine de açık anlaşma en güvenilir yoldur.

Satın alma öncesinde ne yazılmalı?

Arızanın kime ait bakım veya onarım yükümlülüğünden kaynaklandığı belirlenmeli, teknik servis raporu alınmalıdır. Taraflar “kiracı yeni makineyi alacak, eski makine depoda saklanacak, çıkışta yeni makine götürülecek ve eski makine geri konulacak” gibi açık bir düzenleme yapabilir. Başka bir anlaşmada ev sahibi masrafın bir kısmını karşılayıp yeni cihazı demirbaş kabul edebilir. Sadece “alabilirsiniz” yanıtı, masraf iadesi ve mülkiyeti çözmeyebilir. Yazılı onay, marka, model, ödeme ve iade biçimini tek mesaj dizisinde açıklamak yanlış beklentileri azaltır.

Çıkışta hangi zarar gündeme gelebilir?

Kiracı kendine ait taşınabilir cihazı alıyorsa kiralananın sözleşmedeki demirbaşla hangi durumda geri verileceğine bakılır. TBK m. 334'e göre aldığı durumda iade borcu vardır; olağan eskime hariçtir. Eski cihazı izinsiz attıysa onun değeri ve o anki çalışabilir durumu tartışılabilir. Yeni cihazı söküp götürürken mutfak tezgâhına veya tesisata zarar vermişse bu zarar ayrıca değerlendirilir. Ev sahibi kiracının satın aldığı cihazı “evi iyileştirdi” diyerek tutmak istiyorsa satın alma kayıtları ve açık mutabakat incelenmelidir.

Örnek

Kiralanan evin demirbaş listesinde on yıllık bulaşık makinesi vardır. Kiracı servis raporuyla arızayı bildirir, ev sahibinin “yenisini alın, çıkarken konuşuruz” mesajı üzerine cihaz satın alır ve eski makineyi hurdacıya verir. İki yıl sonra çıkışta yeni cihazın kime kalacağı tartışılır. Fatura kiracının ödemesini gösterir; ancak eski demirbaşın nasıl iade edileceğini ve ev sahibinin hangi masrafı üstlendiğini tek başına çözmez. İki tarafın mesajlarının bütünlüğü ve cihazın niteliği önemlidir. Böyle bir anlaşmazlıkta kesin bedel, eski cihazın değerinden bağımsız tahmin edilmemelidir.

Eski cihazın saklanması neden önemlidir?

Kiracı eski cihazı bir servis raporu olmadan çöpe atarsa, arızanın gerçekten ne olduğu ve hurda değeri konusunda sonradan tartışma çıkar. Arızanın kullanıcı hatasından mı ekonomik ömrün dolmasından mı kaynaklandığı, tarafların bakım yükünü etkileyebilir. Kiraya veren cihazın atılmasına izin veriyorsa bu izin yazılı alınmalı; varsa hurda karşılığı tutar ve yeni cihazın faturası kaydedilmelidir. Yeni cihazın mutfağa kolay sökülür biçimde konulması ile ankastre tesisata kalıcı müdahale yapılması arasındaki fark da çıkışta önemlidir. Kiracının özel satın aldığı cihazı götürmesi, elektrik ve su bağlantılarının güvenli şekilde eski hâle getirilmesi yükünü ortadan kaldırmaz. Cihazı kiraya veren satın aldıysa faturada kiracının teslim almış görünmesi tek başına onun malik olduğu anlamına gelmez. Ödemeyi kimin üstlendiği ve anlaşmanın metni birlikte okunmalıdır.

Sık sorulan sorular

Ev sahibi sözlü izin verdiyse yazılı belge şart mı?

TBK m. 321 kapsamındaki yenilik/değişiklikte yazılı rıza kuralı vardır. Taşınır eşya değişiminin niteliği ayrıca değerlendirilse de yazılı kayıt ispatı kolaylaştırır.

Kiracı kendi makinesini çıkarken götürürse depozito kesilir mi?

Otomatik kesinti olmaz. Sözleşmedeki demirbaşın iade durumu, mülkiyet ve varsa zarar ayrı incelenir.

Hukuki dayanak: resmî kanun metni. Somut olayın belgeleri ve güncel mevzuat ayrıca incelenmelidir.

İlgili okumalar: Kiracı Yaptırdığı Tadilatın Parasını Evden Çıkarken İsteyebilir mi?; Kombi ve Klima Arızasında Masrafı Kiracı mı Ev Sahibi mi Öder?; İlgili kategori.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)