Stajyerin Ücreti Ödenmiyorsa Hangi Yola Başvurulur?

Stajyer ücreti, staj sözleşmesinde veya ilgili mevzuatta öngörülmüşse ödenmesi zorunlu bir alacaktır ve ödenmemesi hâlinde stajyer hukuki yollara başvurabilir. Staj ücretinin ödenmemesi hâlinde ilk adım, stajın hangi eğitim ve hukuk düzenine bağlı olduğunu belirlemektir. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki mesleki eğitim, yükseköğretimde zorunlu staj, gönüllü deneyim programı ve gerçekte işçi gibi çalışma aynı statü değildir. “Stajyer” unvanı tek başına ücretsiz çalışmayı haklı kılmaz; fakat her stajın da aynı ücret ve aynı dava yoluna tabi olduğu söylenemez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Eğitim sözleşmesi ve program kontrol edilir: Okulun staj yönergesi, işletmeyle yapılan sözleşme, öğrenci belgesi, programın zorunlu olup olmadığı ve staj tarihleri birlikte incelenir.
• Alacak hangi belgelerle hesaplanır: Fiilen devam edilen günler, izin ve devamsızlık kayıtları, sözleşmedeki ücret, uygulanacak yasal taban ve yapılmış ödemeler ayrı gösterilir.
• Okula bildirim neden önemlidir: Koordinatör öğretmen, staj danışmanı veya ilgili okul birimine yazılı başvuru, işletmeyle eğitim ilişkisinin denetlenmesine yardımcı olabilir.
• Staj adı altında gerçek işçilik varsa: Eğitim içeriği bulunmadan işletmenin sürekli işini, düzenli talimat ve bağımlılık altında yapan kişinin durumu ayrıca incelenebilir.
• Örnek: üç aylık stajın iki ayı ödenmedi: Varsayımsal olarak öğrenci ilk ay ödeme almış, sonraki iki ay için işletmeden sonuç alamamıştır.

Eğitim sözleşmesi ve program kontrol edilir

Okulun staj yönergesi, işletmeyle yapılan sözleşme, öğrenci belgesi, programın zorunlu olup olmadığı ve staj tarihleri birlikte incelenir. Sözleşmede ücretin miktarı, ödeme zamanı ve tarafların yükümlülükleri bulunabilir. Öğrencinin yaşı ve yasal temsil gereksinimi de dikkate alınmalıdır. İşletmenin “okul ödeyecek” açıklaması varsa bunun hangi düzenlemeye veya sözleşme hükmüne dayandığı yazılı olarak sorulur.

Millî Eğitim Bakanlığının açıklamalarında işletmelerde mesleki eğitim ve staj için ücret ve devlet katkısı düzeni ayrı gösterilmektedir. Devletin işletmeye katkı sağlaması, öğrencinin ücret borçlusunun her durumda doğrudan devlet olduğu anlamına gelmez. Katkının gecikmesi de tek başına işletmenin bütün ücret yükümlülüklerinin ortadan kalktığını göstermez. Programın kendi koşulları ve ödeme ilişkisi incelenmelidir.

Alacak hangi belgelerle hesaplanır?

Fiilen devam edilen günler, izin ve devamsızlık kayıtları, sözleşmedeki ücret, uygulanacak yasal taban ve yapılmış ödemeler ayrı gösterilir. Tek bir aylık rakamın bütün staj türlerine uygulanması yanıltıcıdır. İlgili dönemin asgari ücretiyle bağlantılı düzenleme varsa o dönemde geçerli tutar ve kapsam esas alınır. Bugünkü ücret üzerinden geçmiş yılın alacağı doğrudan hesaplanmamalıdır.

Banka hareketleri, imzalı ödeme kayıtları, puantaj ve staj defteri yararlı delillerdir. İşletmenin “elden verdik” demesi hâlinde tarih ve tutar sorulur. Öğrencinin imzaladığı belgenin yalnız devam çizelgesi mi, ödeme makbuzu mu olduğu belirlenmelidir. Boş veya gerçekleşmemiş ödemeyi yapılmış gösteren belgeler imzalanmamalı; daha önce imzalanmış bir belge varsa gerçek koşulları saklanmadan değerlendirilmelidir.

Okula bildirim neden önemlidir?

Koordinatör öğretmen, staj danışmanı veya ilgili okul birimine yazılı başvuru, işletmeyle eğitim ilişkisinin denetlenmesine yardımcı olabilir. Başvuruda staj dönemi, ödenmeyen aylar, sözleşme ve işletmeye daha önce yapılan bildirimler eklenir. Okulun vereceği yanıt, statüyü ve program kurallarını açıklayabilir. Bununla birlikte okula şikâyetin alacağı kendiliğinden tahsil ettiği veya bütün yargısal süreleri durdurduğu düşünülmemelidir.

İşletmeye de hesap dökümüyle ödeme talebi gönderilebilir. Hangi ay için ne kadar ödeme alındığı ve bakiye miktar açık yazılır. Uyuşmazlık sürerse görevli yargı yolu ve varsa ön başvuru koşulları ilişkinin niteliğine göre belirlenir. Kamu kurumu, özel işletme ve iş sözleşmesi iddiası bulunan dosyaların aynı yolu izlediği varsayılmamalıdır.

Staj adı altında gerçek işçilik varsa?

Eğitim içeriği bulunmadan işletmenin sürekli işini, düzenli talimat ve bağımlılık altında yapan kişinin durumu ayrıca incelenebilir. Sözleşmenin başlığından çok ilişkinin fiilî niteliği önemlidir. İşin öğretici gözetimle yürütülmesi, okul programıyla bağlantısı, çalışma düzeni ve yapılan görevler birlikte değerlendirilir. Ancak yalnız uzun saat bulunulması, başka veri olmaksızın bütün stajın iş sözleşmesine dönüştüğünü kesinleştirmez.

Örnek: üç aylık stajın iki ayı ödenmedi

Varsayımsal olarak öğrenci ilk ay ödeme almış, sonraki iki ay için işletmeden sonuç alamamıştır. Önce üç ayın devam kayıtları ve sözleşmedeki ödeme planı çıkarılır. İlk ödemenin açıklaması ile sonraki yazışmalar korunur. Okul, işletmenin devlet katkısı başvurusunu henüz yapmadığını açıklasa bile öğrencinin ücret talebi ayrıca incelenir. Talep, belirsiz bir toplam yerine dönem ve ödeme tablosuyla sunulur.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili açıklamalar

• Ücreti Ödenmeyen İşçinin Hakları ve Haklı Fesih
• Sigortasız Çalışma ve Hizmet Tespit Davası

Stajyer ücreti ödenmezse ne yapılır?

Mesleki eğitim kapsamındaki stajyerler için ücret, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile belirlenmiş asgari tutarlara bağlıdır. Stajyer ücreti ödenmezse öğrenci, okul yönetimine ve ilgili il millî eğitim müdürlüğüne bildirimde bulunabilir. Staj ilişkisi fiilen bir iş sözleşmesine dönüşmüşse, stajyer ücreti iş hukuku kapsamında da talep edilebilir. Stajyer ücreti ile ilgili yazışmaların, staj sözleşmesinin ve çalışma kayıtlarının saklanması, hak arama sürecini kolaylaştırır.

Hukuki kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı: Devlet desteği — 3308 kapsamında ücret ve işletmeye devlet katkısının ayrılması; kapsam dışı programlar
• Millî Eğitim Bakanlığı: Mesleki ve teknik eğitimde merak edilenler — İşletmelerde mesleki eğitim ve staj yapan öğrencilerin ücretine ilişkin resmî açıklama