Şirket Kendi Payını Alacak Kişiye Kredi Verebilir mi?

Anonim şirketin kendi paylarının satın alınması amacıyla başka kişiye avans, ödünç veya teminat sağlamasına ilişkin işlemler, Türk Ticaret Kanunu’nun 380. maddesine göre kural olarak batıldır. Şirketin payı doğrudan kendisinin almasıyla alıcının pay bedelini şirket kaynaklarıyla finanse etmesi farklı işlemlerdir. İkinci durumda şirket alıcı olmasa bile özel finansal yardım yasağı değerlendirilir.

Yasağın merkezinde işlemin amacı vardır

Hüküm, payların edinilmesi amacıyla şirketin başka kişiyle yaptığı belirli işlemleri ele alır. Bir ödüncün gerçekten işletmenin paylarının alınmasını finanse edip etmediği, belge ve ekonomik akış üzerinden belirlenir. Sözleşmenin başlığında “işletme kredisi” yazması tek başına yeterli değildir. Aynı şekilde her şirket kredisi de otomatik pay alım yardımı sayılmaz; edinim amacı gösterilmelidir.

Örneğin mevcut ortak payını dışarıdaki yatırımcıya satarken hedef şirket yatırımcıya satış bedeli için kredi vermeyi planlayabilir. Şirket payları kendi adına edinmese de bedelin bu yolla sağlanması 380. maddeyi gündeme getirir. Şirketin alıcı lehine bankaya teminat vermesi de değerlendirme gerektirebilir. Nakit ödemenin doğrudan satıcıya yapılmaması, amacı göz ardı etmeye izin vermez.

Genel kurul onayı yeterli olur mu?

Pay sahiplerinin işlemi desteklemesi, kanuni butlan hükmünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Şirket kaynaklarının kullanımı sermayenin ve alacaklıların korunmasıyla bağlantılıdır. Tarafların ortak ekonomik amacı veya oybirliğiyle aldığı karar, emredici sınırı aşan işlemi geçerli kılan genel bir izin değildir. Şirketin kasasında yeterli nakit bulunması da tek başına işlemin hukuki şartlarını göstermez.

Finansal yardım sözleşmesinin butlanıyla pay devrinin ve diğer bağlantılı sözleşmelerin sonucu ayrıca incelenir. “Kredi batıl olduğuna göre bütün satış yoktur” şeklinde tek adımlı sonuç kurulmaz. Belgelerin birbirine bağlılığı, ödeme hareketleri ve uygulanacak diğer hükümler önemlidir. Yöneticilerin sorumluluğu da yalnız kanun maddesi gösterilerek değil, ilgili sorumluluk koşullarıyla değerlendirilir.

Kanunda hangi istisnalar vardır?

380. madde, kredi ve finans kurumlarının işletme konularına giren işlemlerini istisna tutar. Ayrıca şirketin veya bağlı şirketlerinin çalışanlarına şirket paylarını edinebilmeleri için verilen avans, ödünç ve teminat bakımından istisna vardır. Çalışan sıfatı veya kredi kurumu niteliği gerçek olmalı; yalnız işlem için kullanılan bir etiketle istisna yaratılmamalıdır.

Bu istisnalar da sınırsız değildir. İşlemin zorunlu yedek akçeleri azaltması veya 519. maddedeki yedeklerin harcanmasına ilişkin kuralları ihlal etmesi ve 520. maddede öngörülen yedeğin ayrılmasına imkân bırakmaması bakımından kanundaki geçersizlik sınırı ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle çalışan pay edinimi programında finansal hesap ayrıca yapılmalıdır; istisna başlığı yeterli değildir.

Aracı alıcı kullanılırsa

380/2, üçüncü kişinin şirket veya ilgili şirket hesabına pay edinmesine yönelik düzenlemeler için de sınır koyar. Şirket payları kendisi alsaydı 379’a aykırı olacak işlem, yalnız üçüncü kişiye alım hakkı veya yükümlülüğü verilerek geçerli hâle getirilemez. Kimin adına işlem yapıldığı kadar kimin hesabına edinildiği önemlidir. Bu düzenleme finansal yardım yasağıyla bağlantılı fakat ayrı bir dolanma denetimidir.

İşlem dosyasında pay satış sözleşmesi, kredi veya teminat belgesi, kurul kararları, para akışı ve yedek akçe hesapları bulunmalıdır. Yatırımcının finansmanı şirketten geliyorsa bunun amacı açıkça gösterilir. Şirketin alıcı olmadığı açıklamasıyla yetinmek yerine, şirket malvarlığının pay edinimini nasıl desteklediği ve varsa istisnanın bütün koşulları birlikte incelenir.

Bağlantılı konular

Anonim Şirket Kendi Paylarını Satın Alıyor: İşlem Hangi Koşullarda Geçerlidir?; Startup Yatırım Sözleşmesinde İmtiyaz, Sulanma ve Çıkış Hükümleri.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.379–380,519–520.