Ortak Patent İçin Tek Ortak Lisans Verebilir mi?

Birden çok kişiye ait buluşun üçüncü kişiye lisanslanması için Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 112. maddesi hak sahiplerinin oybirliğini arar. Patentte pay sahibi olmak, tek başına başka işletmeye lisans verme yetkisi değildir. Oybirliği sağlanamazsa mahkeme mevcut şartları değerlendirerek hakkaniyet gereği lisans verme yetkisini hak sahiplerinden birine veya birkaçına verebilir. Bu yetki, ortağın kendi açıklamasıyla oluşturulamaz.

Önce hak sahipliği ve anlaşma belirlenir

Patent başvurusu veya patent birden çok kişiye aitse ortaklık tarafların anlaşmasına göre, anlaşma yoksa Türk Medenî Kanunu’nun paylı mülkiyet hükümlerine göre belirlenir. Ortak geliştirme sözleşmesi, patent sicili ve varsa sonraki hak devirleri incelenir. Buluşun meydana getirilmesine katkı ile patent üzerinde geçerli hak sahipliği aynı soru değildir; mevcut hak zinciri gösterilmelidir.

Örneğin buluş iki mühendis tarafından geliştirilmiş, fakat haklar geçerli işlemlerle şirketlere devredilmiş olabilir. Lisans kararını kimin verebileceği yalnız buluşçu adlarına bakılarak belirlenmez. Patent başvurusunun ortak temsilci aracılığıyla yürütülmesi de temsilciye kendiliğinden tek başına lisans verme hakkı kazandırmaz. Kurum işlemlerindeki temsil ile maddi hak üzerinde tasarruf ayrı değerlendirilir.

Kendi kullanımında hangi kural vardır?

112. madde, hak sahiplerinden her birinin diğer hak sahiplerine bildirimde bulunduktan sonra buluşu kullanabilmesini düzenler. Ortakların anlaşması ve kullanımın gerçek niteliği görülmelidir. Bir pay sahibinin kendi işletmesinde kullanmasıyla üçüncü işletmeye kullanım ruhsatı sağlaması aynı işlem değildir. Lisans sözleşmesine “ortak kullanım” adı verilmesi, üçüncü kişinin gerçek rolünü ortadan kaldırmaz.

Örneğin patent ortağı kendi faaliyetinde üretim yapmak isteyebilir. Buna karşılık bağımsız başka üreticinin patentli buluşu kendi ticari faaliyeti için kullanmasına izin vermek, lisans sorununu doğurur. Üretimin kimin hesabına ve hangi ilişkiyle yürütüldüğü incelenir. Alt yüklenici, lisans alan ve hak sahibinin kendi kullanımının sınırları somut sözleşme üzerinden ayrılmalıdır.

Çoğunluk payı oybirliğinin yerine geçer mi?

112/2 üçüncü kişilere lisans için oybirliği şartı koyar. Patent paylarının büyük bölümüne sahip olmak, diğer hak sahibinin iradesini bu işlemde otomatik etkisiz bırakmaz. Ortaklık sözleşmesiyle yetkilendirme iddia ediliyorsa geçerli kapsamı okunur. Lisans konusunda gerçekten bütün hak sahiplerinin onayı veya gerekli mahkeme yetkisi bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.

Oybirliği oluşmadığında mahkemenin yetki verme imkânı vardır; fakat başvuru yapılması olumlu karar garantisi değildir. Kanun mevcut şartlar ve hakkaniyet değerlendirmesi arar. Önerilen lisansın kapsamı, ekonomik koşulları ve ortakların karşılıklı çıkarları açıklanmalıdır. Lisans alacak kişi, yalnız çoğunluk ortağının imzasını görerek diğer hak sahiplerinin onayını varsaymamalıdır.

Koruma için dava açmak farklıdır

Her hak sahibi patentin korunması için gerekli önlemleri alabilir ve üçüncü kişilerin tecavüzüne karşı hukuk davası açabilir. Davayı açan, diğer hak sahiplerinin katılabilmesi için dava açılmasından itibaren bir ay içinde onlara bildirim yapar. Bu tek başına koruma yetkisi, üçüncü kişiye serbestçe lisans verme yetkisiyle karıştırılmamalıdır. Birinde ihlal önlenir, diğerinde kullanım izni kurulur.

Pay üzerinde tasarruf ile patentin teknik olarak bölünmesi de aynı değildir. 112/3 patentin devir veya hak tesisi için bölünemeyeceğini düzenler. Lisans hazırlanırken patent numarası, hak sahipleri, onay ve temsil belgeleri, lisans kapsamı ve yazılı şekil birlikte kontrol edilir. 148. maddedeki sicil ve üçüncü kişilere karşı etki kuralları da dikkate alınır; belgeyi yalnız “ortak imzaladı” cümlesiyle değerlendirmek yeterli olmaz.

Bağlantılı konular

Çalışanın Buluşu, Yazılımı ve Telif Hakları Kime Aittir?; Ürün Tasarımım Kopyalandı: Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Nasıl Korunur?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — TBMM: m.112,147–148.