Bir Şirket Borca Katılırsa Eski Borçlu da Sorumlu Kalır mı?

Bir şirketin mevcut borca katılması, eski borçluyu kural olarak borçtan çıkarmaz. TBK 201, alacaklıyla katılan arasında yapılan sözleşme sonucunda yeni kişinin mevcut borçluyla birlikte sorumlu olmasını düzenler. Katılan ve borçlu, alacaklıya karşı müteselsilen sorumlu olur. Bu işlem, eski borçlunun yerine yenisinin geçmesini amaçlayan borcun dış üstlenilmesinden farklıdır.

Katılma sözleşmesinin tarafları kimdir?

Mevcut borca borçlunun yanında girmek isteyen şirket ile alacaklı arasında sözleşme kurulmalıdır. İki şirketin kendi aralarında yaptığı iç anlaşma, alacaklının taraf olduğu katılma işlemiyle aynı değildir. Bir işletmenin “borcunuzu biz ödeyeceğiz” açıklamasının hukuki niteliği, kime yöneltildiği ve nasıl kabul edildiğiyle değerlendirilir. Sadece muhasebe notu her durumda aynı sonucu doğurmaz.

Şirket adına imza atan kişinin temsil yetkisi ayrıca incelenir. İmza sirküleri, ticaret sicili kayıtları ve gerekiyorsa ilgili kararlar işlemin kim tarafından yapıldığını gösterir. Şirketin mevcut borçluyla aynı grupta bulunması, kendiliğinden bütün borçlara katıldığını kanıtlamaz. Ayrı tüzel kişilerin sorumluluğu somut hukuki dayanağa bağlanmalıdır. Aynı yöneticiye veya aynı adrese sahip olmakla, belirli borç için alacaklıya karşı yükümlülük üstlenildiğinin belgelenmesi farklı ispat konularıdır.

Müteselsil sorumluluk ne anlama gelir?

TBK 163 uyarınca alacaklı, borcun tamamını veya bir bölümünü borçluların hepsinden ya da yalnız birinden isteyebilir. Borca katılmada da yeni kişinin sorumluluğu sırf borçlu sayısı arttı diye otomatik yarıya düşmez. Hangi borca ve ne kapsamda katılındığı sözleşmeden belirlenir. Kısmi katılma kararlaştırılmışsa bu kapsam açık olmalıdır.

Alacaklı farklı kişilerden tahsilat yapabilse de aynı borcu tekrar tekrar alamaz. Borçlulardan birinin ifa veya takasla sona erdirdiği miktar, bu ölçüde diğerlerini de kurtarır. Bu nedenle ödeme tarihleri ve hangi borca yapıldığı ortak hesapta izlenmelidir. Birden fazla takip veya talep bulunması, toplam tahsilatın borcu aşmasına izin vermez.

Borcun üstlenilmesinden ayrımı

Borç üstlenmede, gerekli koşullarla önceki borçlunun yerini yenisi alabilir. Borca katılmada ise önceki borçlunun yanında ek sorumlu bulunur. Sözleşmede “üstlendik” sözcüğünün kullanılması tek başına işlemin bütün niteliğini belirlemeyebilir. Eski borçlunun kurtarılıp kurtarılmadığı ve alacaklının neyi kabul ettiği metnin bütünüyle incelenir.

işletme devrinde eski borçlardan sorumluluk da farklı bir kanuni ilişkidir. Bir ticari işletmenin devri ile yalnız belirli faturaya ilişkin borca katılma aynı değildir. İşletme, malvarlığı veya şirket payı devri belgeleri varsa işlem tek bir başlık altında toplanmamalıdır. Her sözleşmenin hangi sonucu oluşturduğu ayrı belirlenmelidir.

İç ilişki ve alacaklıya karşı sorumluluk

Katılan şirket ile ilk borçlu, aralarında yükün kime ait olacağını ayrıca düzenlemiş olabilir. Bu iç anlaşma alacaklıya karşı üstlenilen sorumluluğu her durumda daraltmaz. Borçlulardan biri payını aşan ödeme yaparsa geri isteme ilişkisi gündeme gelebilir. TBK 167–168 kapsamında iç ilişkinin niteliği, paylaşım ve gerçek ödeme birlikte değerlendirilir.

Örneğin katılan şirket, desteklediği işletmenin ödemeyi kendisine hemen iade edeceğini düşünmüş olabilir. Bu iç beklentinin gerçekleşmemesi, alacaklıyla kurulan katılma borcunun otomatik yok olması değildir. İç sözleşmedeki ödeme takvimi, güvence ve rücu hükümleri saklanmalıdır. Alacaklıya yapılan ödeme ile iki şirket arasındaki geri ödeme hesabı ayrı tutulur.

Örnek ve imza öncesi kontrol

Bir tedarikçiye borçlu şirketin ilişkili başka bir şirketle birlikte ödeme taahhüdü verdiğini varsayalım. Alacaklıyla kurulan metin TBK 201 anlamında borca katılmaysa ilk şirket borçlu kalır. Alacaklı, geçerli kapsam içinde katılan şirkete de başvurabilir. Yalnız şirketler arasındaki “asıl ödeyen ilk şirket olacak” maddesi dış talebi otomatik engellemez.

miras borcunun bir kişi tarafından üstlenilmesi farklı özel hükümler içerir; o ilişkinin süreleri şirket katılımına aktarılmaz. İncelemede mevcut borcun kaynağı, bakiye, katılma kapsamı, temsil yetkisi ve ödeme kayıtları hazırlanmalıdır. Gerçek kişinin güvence vermesi söz konusuysa kefaletin koruyucu hükümlerinin uygulanma ihtimali ayrıca değerlendirilir. Şirket katılımıyla şahsi güvence işlemleri aynı varsayımla incelenmemelidir.

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.163,166–168,196,201; borca katılma, müteselsil sorumluluk ve iç ilişki.