Çeke Aval İmzası Atan Kişi Hangi Borçtan Sorumlu Olur?

Çeke aval imzası atan kişi, geçerli aval kapsamında kimin için güvence verdiyse onun gibi sorumlu olur. TTK 794, çek bedelinin tamamının veya bir bölümünün aval ile güvenceye alınmasına izin verir. Çek bakımından uygulanan 701–702. maddeler şekli ve sonucu düzenler. “Sadece tanıdığım için imza attım” düşüncesi, usulüne uygun avalin doğurduğu kambiyo sorumluluğunu tek başına kaldırmaz.

Her imzanın sıfatı ayrı belirlenir

Çekin ön ve arka yüzündeki imzalar, alonj ve varsa aval ibaresi birlikte incelenmelidir. Düzenleyen, ciranta ve aval veren aynı sıfat değildir. Şirket adına atılan imzayla kişinin kendi adına verdiği güvence de farklı olabilir. Kaşe bulunması veya imzanın yeri tek başına bütün tartışmayı çözmeyebilir; belgenin tamamı görülmelidir.

TTK 701, avalin senet veya alonj üzerinde belirtilip imzalanmasını düzenler. Kanunun istisna tuttuğu imzalar dışındaki ön yüz imzası için aval sonucu öngörülmüştür. Dolayısıyla her avalde mutlaka uzun bir güvence sözleşmesi bulunacağı düşünülmemelidir. İmza öncesinde belgenin ön yüzünde hangi sıfatla yer alındığı açıklığa kavuşturulmalıdır. Çekin sonradan bir başkasına devredilebileceği de dikkate alınarak güvence kapsamı yalnız ilk hamille yapılan sözlü konuşmaya bırakılmamalıdır.

Kimin için aval verildiği neden önemli?

Aval veren, lehine taahhütte bulunduğu kişinin durumuyla bağlantılı biçimde sorumlu olur. Kimin için verildiği belirtilmemişse avalin düzenleyen için verildiği kabul edilir. Çek bedelinin yalnız bir kısmı güvenceye alınıyorsa bu kapsamın anlaşılır olması gerekir. Belirsiz bir sözlü sınırlamaya güvenmek yerine senet üzerindeki kaydın hukuki anlamı incelenmelidir.

TTK 794'e göre muhatap banka dışında üçüncü kişi veya çek üzerinde zaten imzası bulunan kişi de aval verebilir. Bu düzenleme, bankanın kendi üzerine çekilen çeke aval vermesiyle diğer kişilerin güvence vermesini ayırır. Avalin kim tarafından ve kimin lehine kurulduğu sorumluluk analizinin ilk aşamasıdır.

Asıl ilişkide sorun çıkarsa aval de kalkar mı?

TTK 702, güvence altına alınan borcun şekle ilişkin eksiklik dışındaki bir sebeple geçersiz olması halinde dahi aval taahhüdünün geçerli kalabileceğini düzenler. Aval bu açıdan güçlü ve bağımsız özellik taşıyan bir kambiyo güvencesidir. Satış ilişkisindeki her itirazın aval vereni otomatik kurtardığı varsayılmamalıdır. Senedin şekli ve ileri sürülen savunmanın türü ayrı değerlendirilir.

Bununla birlikte “aval veren hiçbir savunma yapamaz” demek de doğru değildir. İmzanın aidiyeti, temsil yetkisi, şekil, kapsam ve ödeme gibi somut konular önemlidir. imzalanmayan senetten sorumluluk iddiası, geçerli imzayla üstlenilmiş avalden farklıdır. Dosyadaki belgenin aslı ve imzanın hangi kişi adına atıldığı incelenmelidir.

Adi kefaletle aynı takip sırası mı uygulanır?

Aval, gündelik dilde kefillik diye anılsa da adi kefaletle aynı kurum değildir. kefilde önce asıl borçluya başvuru kuralını çekteki her avale aynen uygulamak yanıltıcı olabilir. TTK'nın çek ve kambiyo sorumluluğu hükümleri esas alınır. Başvurma koşulları ve imza sıfatı dosya üzerinden belirlenmelidir.

Örneğin işletme sahibinin arkadaşının çekin ön yüzüne kendi adına güvence imzası attığını düşünelim. Arkadaşın “önce işletmeden tahsil etmeleri gerekir” beklentisi, imzanın aval niteliğini ortadan kaldırmaz. Hamilin başvurma hakkının koşulları oluşmuşsa sorumluluk bu özel rejimde değerlendirilir. Kişilerin kendi aralarındaki rahatlatıcı açıklamalar her zaman hamile karşı ileri sürülemez.

Aval veren ödeme yaparsa

TTK 702, aval verenin ödeme yapması halinde lehine taahhüt altına girdiği kişiye ve ona senet gereğince sorumlu kişilere karşı hakları kazanmasını düzenler. Bu nedenle ödenen tutar, ödeme tarihi ve ilgili senet kayıtları korunmalıdır. Ödeme sonrası geri isteme, gerçekten yapılan ödeme ve kambiyo ilişkisiyle sınırlandırılır.

İncelemede çekin bütün yüzleri, alonj, banka işlemleri, ödeme belgeleri ve temsil kayıtları hazırlanır. Takip evrakı gelmişse aval tartışmasıyla birlikte uygulanacak usuli süreler de değerlendirilir. Her dosyaya tek bir itiraz süresi yazmak uygun değildir. İmza atmanın doğurduğu kişisel sorumluluk, belge görülmeden yalnız sözlü güvenceyle küçümsenmemelidir.

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.701–702,794,818/1-g; çekte avalin şekli, kapsamı ve ödeme sonrası haklar.