Ticari İşletme Devredilince Eski Borçları Kim Öder?

Kısa cevap

Ticari işletmenin devri, dükkân anahtarının yeni kişiye verilmesinden ibaret değildir. Aktifler, müşteri çevresi ve işletme bütünlüğüyle birlikte borçların akıbeti incelenir. Türk Borçlar Kanunu m. 202, malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralanın, durumu alacaklılara bildirmesi veya uygun şekilde duyurmasından başlayarak borçlardan sorumlu olmasını düzenler; devredenin birlikte sorumluluğuna ilişkin süre de ayrıca öngörülür. TTK m. 11, ticari işletme devrinin yazılı sözleşmeyle ve sicil boyutuyla ele alınmasını gerektirir. Yalnız “sözleşmede bütün eski borçlar satıcıya aittir” denmesi, dışarıdaki alacaklıya karşı sonucu kendiliğinden belirlemez.

Gerçekten ne devredildi?

Tek tek birkaç masa veya makinenin satışı ile işletmenin tümden devri ayrı işlemlerdir. Kira hakkı, ticaret unvanı, müşteri ilişkileri, stok, personel ve faaliyet devamlılığı birlikte incelenir. Devir sözleşmesindeki envanter ile fiilî teslim tutanağı karşılaştırılır. Ayrı bir limited şirket payı devri yapılmışsa borçlu tüzel kişiliğin aynı kalması olasılığı vardır; pay devri ile işletme devrini aynı hukuki başlık altında toplamak yanıltıcıdır. Banka kredi sözleşmesi, ipotek, kamu borcu ve işçilik alacakları özel rejimlere tabi olabileceği için her borcu yalnız genel TBK 202 cümlesiyle çözmek mümkün değildir.

Alacaklı hangi belgeleri kullanır?

Alacaklı önce eski faturanın ve sözleşmenin kimin adına düzenlendiğini saptar. Sonra ticaret sicili ilanı, yazılı devir sözleşmesi, işletmenin yeni sahibine duyuru ve teslim tarihleri incelenir. Devralanın dış dünyaya yapılan bildirimden önce ve sonra hangi borçlar için sorumlu tutulabileceği farklı tartışılabilir. Devredenle devralan arasındaki iç anlaşma, onların birbirine rücu hakkını düzenleyebilir; bu, alacaklının sözleşmesel tarafını tek başına ortadan kaldırmaz. Ticari alacak davasında talep edilen miktar için dava şartı arabuluculuk olup olmadığı da ayrıca kontrol edilir.

Örnek olay

Kafe A bütün ekipmanı, marka kullanımını ve müşteri çevresini B’ye yazılı sözleşmeyle devreder. Devirden önceki kahve tedarik faturası ödenmemiştir. B sözleşmede “eski borçları A ödeyecek” dediği için tedarikçiye ödeme yapmayacağını savunur. Tedarikçi ise devir ilanını, işletme devrinin kapsamını ve borcun tarihini inceler; uygun sorumluluk rejimine göre kime hangi tutarı yönelteceğini belirler. Eğer yalnız sandalyeler satılmış ve işletmenin bütünü devredilmemişse aynı sonuca otomatik gidilemez.

Sözleşmedeki borç listesi

Alıcı ve satıcı devir öncesinde banka, kira, tedarikçi, çalışan ve vergi kalemlerini tarihleriyle bir listeye bağlamalıdır. Alacaklıya karşı sorumluluğun kanundan doğduğu durumlarda bu liste iç ilişkide kimin nihai yükü taşıyacağını düzenler; dış ilişkiye kendiliğinden hükmetmez. Devralanın satıcıdan tazmin veya fiyat indirim talebi ayrıca doğabilir. Fatura hangi şirkete kesilmiş, işletme hangi tarihte teslim edilmiş, ödeme vadesi ne zaman gelmiş? Bu ayrım özellikle dönemsel kira ve enerji faturalarında önemlidir. Ticaret sicili ilanındaki kapsam da sözleşmenin fiilî uygulamasıyla karşılaştırılır. Alacaklı, yalnız tabela değişikliğine bakarak borçluyu seçmemelidir.

İşçi ve kamu alacakları

İşletme devri sırasında iş sözleşmelerinin geçişi, kıdem ve ücret alacakları özel iş hukuku kurallarına bağlı olabilir. Vergi ve SGK borçları da kamu alacağı rejimine göre değerlendirilir. Bu makaledeki TBK 202 çerçevesi bütün bu özel kuralları ortadan kaldırmaz. Devir öncesinde banka teminatı veya ipotek verilmişse sözleşmedeki “borçsuz devredildi” ibaresi teminatı sicilden kendiliğinden sildirmez. Devralan için risk taraması, alacaklı için ise borcun gerçek hukuki kaynağını tanımlamak gerekir. Grup şirketlerinden birinin tabelasını kullanmak, diğerinin tüm borçlarının devri değildir. İlgili tüzel kişilerin sicil numarası ve vergi kimliği ayrı doğrulanır.

Dosyada ayrıca değerlendirilecek nokta

Bir ticari işletmenin devrinde devir sözleşmesinin kapsamı ile satış faturalarındaki kalemler uyuşmayabilir. İşletmeye özgülenmiş stok ve müşteri çevresi satılıp şirket payları hiç devredilmemişse borçlu kişi hâlâ ayrı incelenir. Devralan, ödediği devir bedelinden eski borçları düşmek istiyorsa sözleşmedeki garanti ve mahsup hükümlerine dayanmalıdır; alacaklı tarafın hakları bu iç mahsupla otomatik azalmaz. Alacaklının gönderdiği ihtar doğru unvan ve adrese tebliğ edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Şirket hisselerini aldım, geçmiş faturalar bana şahsen geçer mi? Pay devrinde şirket aynı tüzel kişi olarak devam eder; şahsi sorumluluk ayrıca hukuki sebep gerektirir. Limited pay devri farklıdır.
Devir sözleşmesi alacaklıya gösterilmediyse geçersiz mi? Taraflar arasındaki şekil, sicil ve alacaklılara bildirim etkileri ayrı incelenir; tek başına görünmemesi bütün sonuçları ortadan kaldırmaz.

Sonuç

İşletme bütünlüğü, sözleşme, ilan ve borcun doğum tarihini birlikte incelemek; alacaklı ve tarafların sorumluluk sınırını belirler.

İlgili yazılar

• Ticari Alacak Davası ve Zorunlu Arabuluculuk Süreci
• Limited Şirket Hisse Devri Nasıl Yapılır?

Hukuki kaynaklar

• Türk Ticaret Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Türk Borçlar Kanunu — Adalet Bakanlığı