Şirket Bölünürse Eski Borcu Hangi Şirket Öder?

Şirket bölünürse eski borç, öncelikle bölünme sözleşmesi veya planıyla kendisine tahsis edilen şirketten istenir. Bu şirketin ödeme yapmaması, diğer bütün şirketlere hiçbir ek şart aranmadan hemen takip yapılabileceği anlamına gelmez. TTK 176, bölünmeye katılan diğer şirketlerin ikinci derecede müteselsil sorumluluğunu ve onlara başvurulması için gereken koşulları ayrıca düzenler.

İlk adım borcun hangi şirkete bırakıldığını bulmaktır

Bölünme bir grup şirketinin sadece tabela değiştirmesi değildir. Tam veya kısmi bölünmede malvarlığı ve borçların dağılımı, işlem belgeleri ve sicil kayıtları üzerinden incelenir. Alacaklı, eski faturasının düzenlendiği şirkete ait bilgileri bölünme planındaki borç tahsisiyle eşleştirmelidir. Benzer unvan kullanılması veya aynı yöneticinin görev alması tek başına hangi şirketin ilk sorumlu olduğunu göstermez.

Sözleşme, fatura, teslim belgesi ve ödeme vadesi ayrı kaydedilir. Sonradan doğan farklı bir borç ile bölünme işlemindeki eski borç aynı listede karışmamalıdır. Bölünmeye ait ek listelerde borcun açıkça bulunmaması da bütün ihtimallerde borcun yok olduğu anlamına gelmez; eksik tahsis ve işlemin kapsamı ayrıca hukuken değerlendirilir.

Diğer şirketlere ne zaman başvurulabilir?

TTK 176'ya göre borç tahsis edilen birinci derecede sorumlu şirket alacağı ifa etmezse, bölünmeye katılan diğer şirketlerin ikinci derece sorumluluğu gündeme gelir. Ancak bunların takip edilebilmesi için alacak teminat altına alınmamış olmalı ve ilk sorumlu şirket bakımından kanunda sayılan durumlardan biri bulunmalıdır. Sıradan bir ödeme hatırlatmasına cevap verilmemesi, bu şartların tamamlandığını göstermez.

Kanun iflası, konkordato süresi alınmasını, takipte kesin aciz vesikası alınmasının şartlarının doğmasını ve belirtilen yurt dışına merkez taşınması durumlarını sayar. Türkiye'de artık takip edilemez hale gelme veya yurt dışındaki merkez değişikliği nedeniyle takibin hukuken önemli ölçüde güçleşmesi gibi ayrıntılar korunmalıdır. Sadece şirketin başka şehre taşınması aynı sonucu doğurmaz.

Teminatın bulunması neden önemlidir?

Alacaklıya sağlanan teminat, ikinci derecedeki şirketlere başvuru incelemesinin parçasıdır. Bu nedenle eski kredi dosyası, rehin veya garanti belgeleri görülmeden yalnız borç bakiyesine bakılamaz. Teminatın gerçekten hangi alacağı ve hangi kapsamı güvence altına aldığı belirlenmelidir. Başka bir müşterinin alacağı için verilmiş garanti, incelenen borca aitmiş gibi hesaba katılmaz.

Bölünmede alacaklılara teminat istemi için çağrı yapılması da ayrı bir korumadır. TTK 174 ve 175, ilanları ve teminat sürecini düzenler; alacağın tehlikeye düşmediğinin ispatı halinde teminat yükümlülüğünün kalkması öngörülür. Bu kuralların, birleşmede alacaklıların teminat hakkı ile aynı olduğu varsayılmamalıdır. Birleşmede uygulanan hükmün her cümlesini bölünmeye taşımak yanlış sonuca götürebilir.

İki şirkete ayrılan üretici örneği

Varsayımsal olarak üretim ve satış faaliyetleri ayrı şirketlere geçirilmiş, eski makine borcu üretim şirketine tahsis edilmiş olsun. Satıcı önce tahsis belgesi ile alacağın vadesini kontrol eder. Üretim şirketi yalnız birkaç gün gecikmişse, satış şirketine ikinci derecede takip koşullarının kendiliğinden oluştuğu söylenemez.

Buna karşılık borç teminatsızsa ve ilk sorumlu şirketin iflası gibi kanuni şart gerçekleşmişse diğer bölünme şirketlerinin sorumluluğu ayrıca değerlendirilebilir. Aynı borcun birden fazla kişiden tahsil edilebilmesi, borç tutarının çoğalması demek değildir. Yapılan her ödeme kalan alacağın hesabına işlenmeli, başvurular mükerrer tahsilata dönüşmemelidir.

İşletme devri ve ortakların kişisel borcu ayrılır

ticari işletme devrindeki eski borçlar, aktif ve pasifleriyle işletmenin devrinde uygulanabilen başka bir sorumluluk rejimini anlatır. Şirket bölünmesi, şirket payının satılması ve tek tek malların devri birbirinin yerine kullanılamaz. Kamu alacakları ve çalışanların alacakları gibi özel alanlarda ayrıca ilgili özel hükümler değerlendirilir.

Bir şirketin ikinci derecede sorumlu olması, o şirketin bütün ortaklarının kişisel malvarlığıyla aynı borcu ödeyeceği anlamına gelmez. Başvurulacak tüzel kişi ile ortak veya yöneticinin ayrı sorumluluk sebebi gösterilmelidir. Bölünme planı, tescil ilanı, alacak belgeleri, teminat kayıtları ve ilk sorumludaki takip durumunu kanıtlayan evrak birlikte görülmeden borçlu listesi kesinleştirilmemelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.174–177: bölünmede alacaklı güvencesi ve ikinci derece sorumluluk