Şirket Birleşmesinde Ortağa Pay Yerine Para Verilebilir mi?

Birleşmede ayrılma akçesi öngörülerek ortağa yeni şirkette pay yerine para verilmesi mümkündür. Ancak bu sonuç, çoğunluk ortağının tek taraflı “payını aldım” açıklamasıyla doğmaz. TTK 141, birleşme sözleşmesinde ortaklara pay ile gerçek değere denk ayrılma akçesi arasında seçim tanınmasını veya yalnız ayrılma akçesi verilmesinin kararlaştırılmasını düzenler. Sözleşmenin içeriği, kanuni onay koşulları ve karşılığın uygunluğu birlikte incelenir.

Seçim hakkı ile yalnız para verilmesi farklıdır

Birleşme metni ortağa iki seçenek sunmuş olabilir: devralan şirkette pay edinmek veya belirlenen karşılığı alarak ayrılmak. Böyle bir seçim hakkı varsa ortağın hangi yöntemle, kime ve ne zamana kadar tercih bildireceği metinden anlaşılmalıdır. Para ödemesinin bankaya yatırılmasıyla ortağın açık tercihi arasında uyumsuzluk bulunması ayrıca değerlendirilir.

Diğer modelde birleşme sözleşmesi sadece ayrılma akçesini öngörür. Burada pay sahibi, birleşme nedeniyle yeni şirkette ortaklık hakkı edinmek yerine parasal karşılıkla ayrılır. İki yöntemin ekonomik sonucu benzese de ortağın seçme yetkisi farklıdır. Belgedeki “nakden ödeme yapılabilir” gibi belirsiz ifadeler, kimin karar vereceği gösterilmeden yeterli kabul edilmemelidir.

Çoğunluk hangi koşullarla karar alabilir?

TTK 151'in beşinci fıkrası ayrılma akçesi öngören birleşme sözleşmesi için özel onay nisabı düzenler. Devreden şirket şahıs şirketiyse oy hakkına sahip ortakların; sermaye şirketiyse şirkette mevcut oy haklarının yüzde doksanının olumlu oyu aranır. Hesap yalnız toplantıda bulunanların çoğunluğuna indirgenemez. Şirket türü ve oy hakkı kayıtları incelenmeden “katılanların çoğu kabul etti” denilmesi yeterli değildir.

Birleşmeye ilişkin diğer usuller ve özel durumlar da korunur. Yönetimin hazırladığı bir taslak, gerekli organ onayları ve tescil süreci tamamlanmadan bitmiş işlem gibi sunulmamalıdır. Toplantı kararı, birleşme sözleşmesinin hangi tarihli sürümünü onayladığını açık göstermelidir. Sonradan ödeme koşullarının değiştirilmesi de ilk onay metniyle karşılaştırılır.

Karşılık hangi değere göre belirlenir?

Kanunun seçimli modelindeki ölçüt, edinilecek şirket paylarının gerçek değerine denk gelen ayrılma akçesidir. Payın yalnız üzerinde yazılı itibari değeri veya yıllar önceki sermaye ödemesi her durumda gerçek ekonomik değeri göstermez. Malvarlığı, borçlar, faaliyet ve değerleme varsayımları somut şirket verileriyle açıklanmalıdır. Tek bir muhasebe kaleminden bütün şirketin değeri çıkarılamaz.

Örneğin varsayımsal bir şirkette ortak, kuruluşta yatırdığı küçük tutarın aynısının kendisine ödeneceğini öğrenmiş olsun. Şirket bu arada değerli bir işletme ve varlık birikimi edinmişse, yalnız ilk yatırımı esas alan teklifin gerçek değerle ilişkisi sorgulanır. Bunun tersi de mümkündür: zararları ve borçları artmış şirkette sermaye tutarı tek başına aynı karşılığın ödeneceğini garanti etmez.

Düşük belirlenen karşılık için hangi süre izlenir?

TTK 191, ortaklık hakları gereğince korunmamış veya ayrılma karşılığı uygun belirlenmemişse, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren iki ay içinde uygun denkleştirme akçesinin belirlenmesini isteme imkânı tanır. Başvuru, işleme katılan şirketlerden birinin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine yapılır. İlan tarihi ile kişinin kararı fiilen öğrendiği tarih karıştırılmamalıdır.

Bu inceleme davası birleşme kararının geçerliliğini etkilemez. Dolayısıyla düşük karşılık iddiasıyla başvurulması, birleşmenin kendiliğinden durduğu anlamına gelmez. İşlemin iptali iddiası ayrı koşullara tabidir. Ödeme yapılmışsa hangi tutarın, hangi açıklamayla ve hangi haklar saklı tutularak alındığı da uyuşmazlığın kapsamı için değerlendirilir.

Ortağın dosyasında neler bulunmalı?

Birleşme sözleşmesi ve raporu, son finansal tablolar, değerleme hesapları, pay ve oy kayıtları, genel kurul tutanağı ve gazete ilanı birlikte saklanmalıdır. Ortağın ortaklık hakkı ile şirkete borç vermesinden doğan alacağı farklı kalemlerdir. Ayrılma akçesi her iki ilişkiyi kendiliğinden tasfiye eden tek ödeme sayılmaz.

birleşmede alacaklının teminat hakkı, birleşmede şirket alacaklısının korunmasını ele alır; bu yazıdaki konu ise ortaklık payının karşılığıdır. Birleşme dışındaki kişisel ayrılma sebeplerinde limited şirketten çıkma ayrı kurallara bağlıdır. İşlemin gerçekten birleşme olup olmadığını belirlemek, yanlış çıkış bedeli ve yanlış başvuru süresi kullanılmasını önler.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.140–141, 151/5 ve 191: ayrılma akçesi, nisap ve denkleştirme incelemesi