Senetteki Protestosuz Kaydı Ödememe Hakkı Verir mi?

Senette protestosuz kaydı, borçluya ödeme yapmama hakkı vermez. Geçerli şekilde konulmuş kayıt, hamilin belirli başvurma hakları için protesto düzenletme yükümlülüğünü kaldırabilir. Buna karşılık senedin süresinde ibrazı ve gerekli ihbarlar devam eder. TTK 722'deki düzenleme, bonolar bakımından TTK 778'in göndermesiyle uygulanır; kaydı kimin koyduğu, hangi imzalayanlar bakımından sonuç doğuracağını etkiler.

Protesto ile borcun kendisi farklıdır

Protesto, kabul etmeme veya ödememenin kanunun öngördüğü biçimde belirlenmesine ilişkin bir işlemdir. Senetteki “protestosuz” veya “gidersiz” kaydı, ödeme vaadini silen bir ifade değildir. Borcun vadesi ve miktarı, ödeme yapılıp yapılmadığı ve senedin şekli ayrı incelenir. Borçlunun bu kelimeyi görüp “bana artık başvurulamaz” sonucuna ulaşması doğru olmaz.

Hamil yönünden de aynı kayıt bütün işlemleri gereksiz hale getirmez. Başvurma borçluları ile senedin asli borçlusuna yöneltilen taleplerin koşulları farklı olabilir. Bu nedenle kime hangi sıfatla başvurulacağı belirlenmeden, her senet için “protesto şarttır” veya “hiçbir işleme gerek yoktur” şeklinde tek cevap verilmemelidir.

Kayıt kim tarafından konulabilir?

TTK 722, düzenleyen, ciranta veya aval verenin senet üzerine ilgili ibareyi yazıp imzalayarak hamilin protesto yükümlülüğünü kaldırabilmesini düzenler. Bir sözleşmede senetten bağımsız olarak geçen masraf cümlesi ile senet üzerindeki imzalı kayıt aynı kabul edilmez. Kaydın yeri ve hangi imzaya bağlı olduğu belgenin tamamından değerlendirilir.

Düzenleyen tarafından konulan kayıt, senet nedeniyle borç altına girenlerin hepsi bakımından etkili olur. Ciranta veya aval verenin koyduğu kayıt ise yalnız o kişiye uygulanır. Dolayısıyla arkadaki tek bir ciranta kaydını görerek diğer bütün sorumlular yönünden protesto işleminin gereksiz olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Süresinde ibraz ve ihbar devam eder

Kanun, protestosuz kaydının hamili süresinde ibraz ve gereken ihbar yükümlülüklerinden kurtarmadığını açıkça belirtir. İbrazın zamanı, senedin türü ve vadesine göre değerlendirilir. Bonoya ilişkin takvimle çekin takvimi birbirinin yerine kullanılmaz. Senedin dosyada bulunması, ödeme için gereken işlemin yapıldığını tek başına göstermez.

TTK 722'de, sürelere uyulmadığını hamile karşı ileri süren kişinin bunu ispatlaması da düzenlenir. Buna güvenilerek hiç kayıt tutulmaması doğru bir işlem planı değildir. Teslim, ibraz, banka veya noter kayıtları ile bildirimlerin gönderim belgeleri saklanmalıdır. İhbarın kime ve hangi aşamada yapılması gerektiği, senedin dolaşım sırasına göre ayrıca belirlenir.

Yine de protesto çekilirse gideri kim taşır?

Düzenleyenin koyduğu kayda rağmen hamil protesto düzenletirse, TTK 722 uyarınca bu giderler kendisine ait olur. Kayıt yalnız ciranta veya aval veren tarafından konulmuşsa, buna rağmen çekilen protestonun giderleri bakımından kanunun farklı sonucu vardır: senet nedeniyle borç altına girenlerin tümü tazminle yükümlü tutulabilir. Kaydı koyanın sıfatı bu nedenle sadece biçimsel ayrıntı değildir.

Varsayımsal olarak bono düzenleyeni ön yüze usulüne uygun protestosuz kaydı koymuş olsun. Hamil, hiçbir zorunluluk ayrımı yapmadan protesto giderini de ana paraya ekleyerek istemde bulunursa bu masrafın yükletilmesi ayrıca tartışılır. Buna karşılık kayıt yalnız son cirantanın yanında ise ilk örneğin sonucu bütün dosyaya aynen taşınamaz.

Takip evrakında hangi belgeler karşılaştırılmalı?

Senedin aslı ve alonju, tüm imzalar, kaydın tam metni, vade ve ibraz belgeleri bir arada okunmalıdır. Birden çok kayıt veya sonradan ekleme iddiası varsa farklı görüntülerle belgenin mevcut hali karşılaştırılır. Fotokopide imzanın kayda mı yoksa başka ciroya mı ait olduğu anlaşılmıyorsa kesin değerlendirme ertelenerek asıl incelemesi yapılır.

kambiyo takibinde borca ve imzaya itiraz, ödeme emri geldikten sonraki itirazların ayrı usulünü açıklar. Protestosuz ibaresi, o süreleri kendiliğinden uzatmaz. Senette güvence imzası da varsa aval imzasının sorumluluğu ayrıca dikkate alınır; avalin kapsamıyla protesto yükümlülüğünden kurtulma birbirinin yerine geçmez. Doğru sonuç, kaydın kelimesi kadar onu koyan kişi ve başvurulan borçlunun sıfatıyla belirlenir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.722, 723 ve 778: protestosuz kayıt, kalan yükümlülükler ve bono uygulaması