Deprem Nedeniyle Çek Süresinde İbraz Edilemezse Ne Olur?

Deprem nedeniyle çek ibrazı gerçekten yapılamıyorsa, TTK 811'deki mücbir sebep düzenlemesi değerlendirilebilir. Ancak deprem yaşanması tek başına o bölgedeki her çekin süresini otomatik olarak uzatmaz. Kanuni sürede ibraz, protesto veya eşdeğer belirlemenin aşılması imkânsız bir engel yüzünden yapılamadığı somutlaştırılmalıdır. Hamilin ihbar ve engel kalkınca işlem yapma yükümlülükleri de devam eder.

Hangi engel kanundaki ölçüte ulaşır?

TTK 811, bir devletin mevzuatı veya başka bir mücbir sebep gibi aşılması imkânsız engelleri esas alır. İlgili yerdeki fiili veya hukuki durumun, yapılması gereken çek işlemini nasıl engellediği gösterilmelidir. Genel haber görüntüsü yerine, işlem yeri ve tarihleriyle bağlantılı banka duyuruları, erişim yasağı veya hizmetin durduğunu gösteren kayıtlar daha somut bilgi sağlar.

Her güçlük aynı ağırlıkta değildir. Hamilin günlük iş yoğunluğu veya çeki götürmeyi unutması mücbir sebep gibi sunulamaz. Kanun, hamilin ya da ibraz ve protestoyla görevlendirdiği kişinin yalnız kendisiyle ilgili olguların mücbir sebep sayılmadığını ayrıca belirtir. Olayın kişisel bir gecikme mi yoksa aşılması imkânsız dış engel mi olduğu ayrılmalıdır.

Engel öğrenilince kime bildirim yapılır?

Hamil, mücbir sebebi gecikmeksizin kendi cirantasına ihbar etmekle yükümlüdür. Ayrıca bunu çeke veya alonja kaydedip yerini ve tarihini göstererek imzalamalıdır. TTK 723'teki ihbar kuralları da uygulanır. Sadece düzenleyenle telefon görüşmesi yapıldığı söylenmesi, her dosyada kanuni bildirimlerin yerine getirildiğini göstermez.

Çekin kimden hangi ciroyla alındığı, iletişim bilgileri ve bildirimin gönderildiği tarih belirlenmelidir. Gönderim kanıtı, teslim bilgisi ve ihbarın içeriği birlikte korunur. Engelin başlangıcı ile hamilin ihbar tarihi ayrı olaylardır; iki tarihin aynı olduğu varsayılarak hesap yapılmaz. Birden çok devir bulunan çeklerde bildirim zinciri ayrıca kontrol edilir.

Engel kalkınca yeni bir rahat bekleme dönemi var mı?

Mücbir sebep ortadan kalktıktan sonra hamilin çeki gecikmeksizin ödeme için ibraz etmesi ve gerekiyorsa protesto veya eşdeğer belirleme yaptırması gerekir. Kanun, engel kalktığında herkes için yeniden başlayan sınırsız bir bekleme imkânı tanımaz. Banka hizmetinin yeniden açıldığı veya hukuki yasağın kalktığı tarih bu nedenle dosyada izlenmelidir.

Varsayımsal olarak sürenin son günlerine rastlayan bir afet nedeniyle ilgili çek işleminin yapılması aşılması imkânsız şekilde engellenmiş olsun. Hamil gerekli ihbarı yapmış, engel birkaç gün sonra ortadan kalkmıştır. Bu durumda “afet vardı” açıklamasına dayanarak haftalarca beklemek yerine, işlemin yapılabilir hale geldiği andan sonraki davranış ayrıca değerlendirilir.

On beş günlük sınır nasıl hesaplanır?

TTK 811'in dördüncü fıkrası, mücbir sebep belirli süreden fazla devam ederse ibraz ve protesto veya eşdeğer belirleme yapılmadan başvurma hakkının kullanılabilmesini düzenler. On beş günlük sürenin başlangıcı, hamilin mücbir sebebi kendinden önce gelen borçluya ihbar ettiği gündür; bu ihbarın ibraz süresi bitmeden yapılmış olması gerekir. Afetin takvimdeki ilk günü otomatik başlangıç sayılmaz.

Bu istisna, bütün çek borçlularının her durumda otomatik ödeme emrine muhatap olacağı biçimde anlaşılmamalıdır. Senedin niteliği, hak sahipliği ve diğer koşullar korunur. Bildirimden itibaren on beş günü aşan devamlı engelin kanıtı ile kısa süreli kesinti birbirinden ayrılır. Tarih çizelgesinde ibrazın normal son günü, ihbar ve engelin devamı birlikte gösterilmelidir.

Özel afet düzenlemeleri ayrıca araştırılır

Belirli bir afet için çıkarılmış süre veya işlemlere ilişkin özel düzenleme varsa bunun yer, kişi ve tarih kapsamı ayrıca kontrol edilir. Bir önceki afette uygulanmış karar, yeni olayda kendiliğinden geçerli kabul edilemez. Bu yazı TTK 811'in genel rejimini açıklar; somut olayın özel kanuni düzenlemesi varsa birlikte değerlendirilir.

karşılıksız çek başvuruları, çek ödenmediğinde olağan başvuru yollarını açıklar. Takip başlamışsa çek takibinde itiraz yolları ayrı süreleri ve savunmaları ilgilendirir. Mücbir sebep dosyasında çekin bütün yüzleri, normal süre hesabı, engeli kanıtlayan kayıtlar, ihbar ve hizmetin yeniden başladığına ilişkin belgeler bir arada bulunmalıdır. Böylece dış engel iddiası yalnız genel afet anlatımına dayanmadan incelenebilir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.811 ve 723: mücbir sebep, ihbar, on beş gün ve kişisel olgu istisnası