Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinde Bakım Yapılmıyorsa Ev Geri Alınabilir mi?

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borçlusu yükümlülüğünü yerine getirmiyorsa, bakım alacaklısı sözleşmenin feshini ve devrettiği evin geri verilmesini isteyebilir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borcu ağır biçimde ihlal ediliyorsa, sözleşmenin sona erdirilmesi ve devredilen malın geri verilmesi gündeme gelebilir. Fakat bakım alacaklısının her memnuniyetsizliği tapunun otomatik olarak geri dönmesini sağlamaz. Önce geçerli sözleşmenin kapsamı, yapılması gereken bakım, fiilen sunulan hizmet ve ihlalin ağırlığı belirlenir. Türk Borçlar Kanunu’nun 617. maddesi, sözleşmenin devamının çekilmez veya aşırı güç hâle gelmesine ilişkin özel bir düzenleme içerir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Bakım borcu yalnız yemek vermek değildir: TBK’nın 614. maddesi bakımın kapsamını, devredilen değer ve bakım alacaklısının önceki sosyal durumu da dikkate alınarak belirler.
• Hangi deliller fark yaratır: Sözleşme, tapu işlem belgeleri, tedavi kayıtları, bakım masrafı faturaları ve taraflar arasındaki yazılı bildirimler başlangıç belgeleridir.
• Fesih ile gelir bağlanması arasında seçim: TBK’nın 617. maddesi, koşulları varsa önel verilmeden feshe izin verir; kusurlu tarafın aldığı şeyi geri vermesi ve uygun tazminat sorumluluğu gündeme gelir.
• Tapu devredilmişse talep nasıl kurulmalı: Mal geri isteniyorsa mevcut tapu sahibi ve taşınmaz üzerindeki son işlemler kontrol edilir.
• Örnek: hastalık döneminde bakımın kesilmesi: Evinin devri karşılığında bakım anlaşması yapan kişi ağır bir ameliyat geçirdikten sonra yalnız bırakılmış, ilaçları ve zorunlu bakım giderleri komşuları tarafından karşılanmış olsun.
• Mirasçıların iddiasından farklı bir uyuşmazlık: Bakım alacaklısı hayattayken bakımın sağlanmaması nedeniyle ileri sürdüğü hak, ölümden sonra mirasçıların mal kaçırma veya tenkis iddiasından ayrıdır.

Bakım borcu yalnız yemek vermek değildir

TBK’nın 614. maddesi bakımın kapsamını, devredilen değer ve bakım alacaklısının önceki sosyal durumu da dikkate alınarak belirler. Uygun barınma ve beslenme yanında hastalık hâlinde özenli bakım ve tedavinin sağlanması önemlidir. Sözleşmede belirli yardım veya yaşam düzeni kararlaştırılmışsa bunlar ayrıca incelenir. Birlikte yaşama biçimi, bakımın kim tarafından karşılandığı ve masrafların paylaşımı dosyanın gerçek koşullarıyla ele alınmalıdır.

Bakım alacaklısının başlangıçta sağlıklı olması, sözleşmenin bakım ihtiyacı doğana kadar hiçbir yükümlülük yaratmadığı anlamına gelmez. Buna karşılık her ziyarete gelinmemesi veya aile içi her kırgınlık aynı ağırlıkta ihlal değildir. Sözleşmenin amacı ve tarafların yaşam düzeni içinde hangi davranışın gerekli özeni ortadan kaldırdığı somutlaştırılmalıdır. Özellikle sağlık ihtiyaçlarının ihmal edildiği iddiası tarihli kayıtlarla desteklenmelidir.

Hangi deliller fark yaratır?

Sözleşme, tapu işlem belgeleri, tedavi kayıtları, bakım masrafı faturaları ve taraflar arasındaki yazılı bildirimler başlangıç belgeleridir. Kimin hangi tarihte bakım sağladığı veya sağlamadığı açık bir zaman çizelgesinde gösterilebilir. Komşu, bakım çalışanı veya sağlık personeli gibi olayları doğrudan bilen kişiler yararlı bilgi verebilir. Yalnız miras beklentisi bulunan yakınların genel kanaatleriyle yetinmek, fiilî bakımın nasıl yürüdüğünü göstermeyebilir.

Bakım borçlusunun iddiaya karşı sunduğu para transferleri ve hizmet belgeleri de değerlendirilir. Düzenli ödeme yapılması, sözleşmede üstlenilen kişisel bakımın tamamen yerine getirildiğini her durumda göstermez. Aynı şekilde bakımın üçüncü bir kişi yardımıyla sunulması da başlı başına ihlal sayılmaz. Sözleşmede kişisel ifanın önemi ve fiilen sağlanan bakımın yeterliliği dikkate alınmalıdır.

Fesih ile gelir bağlanması arasında seçim

TBK’nın 617. maddesi, koşulları varsa önel verilmeden feshe izin verir; kusurlu tarafın aldığı şeyi geri vermesi ve uygun tazminat sorumluluğu gündeme gelir. Aynı madde hâkime, aile topluluğu içinde yaşamayı sona erdirerek bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlama olanağı da tanır. Dolayısıyla uyuşmazlığın tek çözümü mutlaka evin geri alınması değildir. Kişinin güvenli bakımını sağlayacak seçenekler ve tarafların durumu değerlendirilir.

Tarafların edimleri arasında önemli oransızlık nedeniyle TBK’nın 616. maddesinde düzenlenen fesih ise bakımın yapılmamasıyla aynı sebep değildir. O düzenlemedeki altı aylık bildirim süresi, her bakım ihlalinde mutlaka beklenmesi gereken genel bir süre gibi uygulanmamalıdır. Talebin dayanağı, ihlalin niteliği ve istenen sonuç dilekçede açıkça birbirine bağlanmalıdır.

Tapu devredilmişse talep nasıl kurulmalı?

Mal geri isteniyorsa mevcut tapu sahibi ve taşınmaz üzerindeki son işlemler kontrol edilir. Sözleşmenin çözülmesi ile tapu iptali ve tescil talebinin ilişkisi kurulmalıdır. Taşınmazın üçüncü kişiye devri veya ipotek kurulması ihtimali varsa uygun geçici hukuki koruma ayrıca değerlendirilir. Yalnız bakım borçlusuna mesaj göndermek tapu kaydını değiştirmez. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda görev ve yetki ile taraf teşkili doğru belirlenmelidir.

Örnek: hastalık döneminde bakımın kesilmesi

Evinin devri karşılığında bakım anlaşması yapan kişi ağır bir ameliyat geçirdikten sonra yalnız bırakılmış, ilaçları ve zorunlu bakım giderleri komşuları tarafından karşılanmış olsun. Sözleşme ve bakım kayıtları, ihlalin süresini ve etkisini göstermek için birlikte incelenir. Kısa süreli zorunlu bir aksama ile ihtara rağmen devam eden ağır ihmalin aynı sonuca yol açacağı kabul edilemez. Örnekteki belirleyici husus tapunun değeri kadar bakım yükümlülüğünün nasıl yerine getirildiğidir.

Mirasçıların iddiasından farklı bir uyuşmazlık

Bakım alacaklısı hayattayken bakımın sağlanmaması nedeniyle ileri sürdüğü hak, ölümden sonra mirasçıların mal kaçırma veya tenkis iddiasından ayrıdır. Birinci dosyada sözleşmenin ifası ve korunacak kişinin ihtiyacı incelenir. İkincisinde miras hukukuna özgü başka koşullar gündeme gelebilir. Bu ayrım korunmadan hazırlanmış bir talep, asıl sorunun yanlış hukuki çerçevede tartışılmasına yol açabilir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili açıklamalar

• Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesiyle Mal Kaçırma İddiası
• Tapu İptal ve Tescil Davası Hangi Durumlarda Açılır?

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin feshi

Türk Borçlar Kanunu’nun ölünceye kadar bakma sözleşmesine ilişkin hükümleri, bakım borcunun ağır şekilde ihlal edilmesi hâlinde sözleşmenin feshine imkân tanır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi feshedildiğinde, taraflar kural olarak birbirlerine verdiklerini geri vermekle yükümlüdür. Bakım borçlusunun yaptığı bakım hizmetlerinin değeri ise geri verilecek tutardan mahsup edilebilir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinden doğan davalarda bakımın yapılmadığını gösteren tanık beyanları ve belgeler önem taşır.

Hukuki kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — TBMM kanun metni — m.611-617: ölünceye kadar bakma, kapsam, güvence ve fesih