Makaleden Alıntıda Kaynak Göstermek Her Zaman Yeterli mi?

Başkasının makalesinden alınan kısmın kaynağını göstermek, her kullanım için yeterli izin değildir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 35. maddesindeki alıntı serbestisi belirli kullanım türleri ve sınırları için düzenlenmiştir. Kaynak gösterme bu incelemenin bir unsurudur. Makalenin tamamını yeni bir sitede yayımlamak, yalnız altına yazarın adını ve bağlantısını eklemekle serbest hâle gelmez.

Alıntı hangi yeni çalışmanın içindedir?

35. madde, alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve paragraflarının bağımsız bir ilim veya edebiyat eserine alınmasına izin verir. Yeni çalışmanın kendi anlatımı, amacı ve değerlendirmesi bulunmalıdır. Başkasının içeriğini art arda aktararak asıl metnin yerini tutan bir yayın hazırlamakla, kendi incelemesindeki belirli düşünceyi tartışmak için sınırlı alıntı yapmak aynı değildir.

Bilimsel esere güzel sanat eseri veya yayımlanmış başka eser konulmasında, içeriği açıklama amacı ve bu amacın haklı gösterdiği oran ayrıca önemlidir. Kanun, müzik ile bilimsel konferans veya dersteki görsel kullanım için de ayrı hâller düzenler. Yazılı makaleye ilişkin bir sonuç, bütün fotoğraf ve müzik kullanımlarına otomatik taşınmamalıdır.

Güvenli kelime veya yüzde sınırı var mı?

Her eser için geçerli “yüzde on serbesttir” veya “üç paragraf kopyalanabilir” şeklinde genel bir eşik yoktur. Kullanılan kısmın uzunluğu kadar işlevi ve yeni çalışma içindeki yeri değerlendirilir. Kısa bir bölümün eserin önemli anlatımını taşımasıyla, tartışma için gereken sınırlı bölümün açıkça aktarılması farklıdır. Salt sayı hesabı, hukuki incelemeyi tamamlamaz.

Örneğin bir araştırmacının başka yazarın görüşünü eleştirmek için ilgili cümleyi açıkça alıntılamasıyla, haber sitesi sahibinin makalenin bütün açıklamasını birkaç sözcük değiştirerek kullanması aynı değildir. İkinci metinde kaynak bağlantısı bulunması da kullanımın amacı ve kapsamını kendiliğinden değiştirmez. Sözcükleri değiştirmek, korunan anlatımdan yararlanmayı her durumda ortadan kaldırmaz.

Kaynak nasıl belirtilir?

Alıntının alıntı olduğu açıkça anlaşılmalıdır. Bilimsel eserlerde kullanılan eserin ve eser sahibinin adı yanında alınan yer de belirtilir. Okuyucunun hangi cümlenin yeni yazara, hangi kısmın önceki esere ait olduğunu ayırt edebilmesi gerekir. Metnin sonunda genel bir kaynak listesi bulunması, metin içindeki uzun aktarımın sınırlarını belirsiz bırakıyorsa sorunu bütünüyle çözmez.

Yazarın adını doğru belirtmekle yayım için gerekli mali hakkı edinmek ayrı meselelerdir. İzin gerekiyorsa çoğaltma, yayma veya çevrim içi iletim bakımından yetkili kişiden uygun hak alınmalıdır. Haklar başka kişiye devredilmiş olabileceğinden yalnız eserin ilk yayımlandığı web sitesinin sahibiyle konuşulması her dosyada yeterli olmayabilir.

Alıntı serbestisi yoksa ne yapılabilir?

İzin gerektiren kullanımda kapsam açıkça belirlenir: alınacak bölüm, yayın ortamı, süre ve gerekli mali haklar gösterilir. Mali hak sözleşmelerinde FSEK 52’nin yazılılık ve hakların ayrı ayrı belirtilmesi koşulu dikkate alınır. Yazarı anmak izin belgesinin, izin belgesi de eserde doğru atfın yerine geçmez. Akademik etik ve telif kuralları farklı değerlendirmeler doğurabilir.

Yayından önce önceki metin ile yeni metin yan yana incelenir. Hangi kısımların alındığı, bunun açıklama için neden gerektiği, yeni çalışmanın bağımsız katkısı ve atfın açıklığı kaydedilir. “İnternette herkese açıktı” savunması genel kullanım lisansı değildir. Doğru yaklaşım, erişilebilirlikle yeniden yayımlama yetkisini ayrı değerlendirmektir.

Bağlantılı konular

Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat; Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.20,22–25,35,52.