Yazılı izinle monte edilen kiracının taktırdığı klima, kira sonunda sıkça uyuşmazlık yaratır. Ev sahibinin montaja izin vermesi, cihazın mutlaka ev sahibine bağışlandığını göstermez. Bunun tersine, izin verilmiş olması kiracının bütün tesisatı istediği biçimde söküp hasar bırakabileceği anlamına da gelmez. İzin metni, cihazın hukuki niteliği ve çıkışta yapılacak işler birlikte incelenmelidir.
Klima için ödeme belgesi, kimin satın aldığına ilişkin önemli bir kayıttır. Ancak tek başına fatura, taşınmaza kalıcı biçimde bütünleşmiş her parçanın nasıl ayrılacağını çözmez. İç ve dış ünite, boru hattı, elektrik bağlantısı ve duvardaki montaj noktaları ayrı değerlendirilebilir. En iyi çözüm, montaj izni alınırken çıkış koşullarını da açıkça yazmaktır.
Yazılı izin hangi işi kapsıyor?
Türk Borçlar Kanunu'nun 321. maddesine göre kiracı, kiraya verenin yazılı rızasıyla yenilik ve değişiklik yapabilir. “Klima takılmasına izin verilmiştir” cümlesi ile “klima tahliyede evde bırakılacaktır” cümlesi aynı değildir. İzin verilen duvar, dış ünite yeri ve bağlantının kapsamı da önemlidir. İzin sınırının aşılması ayrı sorumluluk doğurabilir.
Yazılı rıza veren kiraya veren, eski durumun geri getirilmesi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça bunu isteyemez. Bu kuralın varlığı, kiracının kendi yaptığı söküm sırasında yeni hasar verme hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Montajın sonuçlarını korumak ile hatalı sökümden doğan zararı gidermek farklı konulardır.
Klima taşınır eşya mı, binanın parçası mı?
Türk Medeni Kanunu'nun 684. maddesi bütünleyici parçayı, asıl şey yok edilmeden, zarara uğratılmadan veya yapısı değiştirilmeden ayrılamayan unsur üzerinden tanımlar. Her duvara vidalanmış cihaz, sırf vidalandığı için mutlaka binanın bütünleyici parçası olmaz. Teknik bağlantı, ayrılabilirlik, kalıcılık amacı ve kurulumun niteliği incelenir.
Standart bir cihazın uzman tarafından sökülmesiyle merkezi bir sistemin yapıdan ayrılması farklıdır. Ortak tesisat veya binanın tümüne hizmet veren sistemlerde ayrıca kat mülkiyeti düzeni ve diğer maliklerin hakları gündeme gelebilir. Kiracı yalnızca kendisinin satın aldığı cihazı göstererek ortak alanlarda dilediği müdahaleyi yapamaz. Tereddüt varsa teknik değerlendirme alınmalıdır.
Sökme konusunda önceden anlaşma varsa
Kira sözleşmesi veya izin belgesinde cihazın tahliyede bırakılması, bedelinin ödenmesi ya da sökülmesi kararlaştırılmış olabilir. Bu koşulların geçerliliği ve kapsamı değerlendirilerek uygulanır. “Demirbaşlara klima eklendi” şeklindeki kayıt da açıklama gerektirebilir; cihazın satın alma tarihi ve teslim tutanağıyla birlikte okunmalıdır.
Ev sahibinin cihaz için kısmi ödeme yapması, taraflar arasında ortak finansman veya mülkiyet devri tartışması yaratabilir. Bu nedenle yalnızca sözlü konuşmaya dayanılmamalıdır. Tahliye sırasında anlaşma yapılacaksa model, mevcut durum, alınacak veya bırakılacak parçalar ve varsa bedel açık yazılmalıdır. Genel bir teslim tutanağında belirsiz ifadeler bırakılmaması yararlıdır.
Duvar ve bağlantı zararını kim karşılar?
Söküm yapılabilecek bir cihazın alınması, elektrik kablolarının açık bırakılmasını veya yağmur suyu girecek deliklerin korunmamasını haklı kılmaz. Güvenli söküm, uygun kapatma ve tarafların geçerli anlaşması çerçevesinde giderim değerlendirilir. Montaj sırasında izin verilen değişiklik ile sonraki işlemin neden olduğu hasar ayrılmalıdır.
- Montaj izni ve kira sözleşmesinin ilgili maddeleri.
- Cihaz faturası ve ödeme belgeleri.
- Montaj öncesi, sonrası ve tahliye fotoğrafları.
- Söküm için teknik açıklama ve işçilik belgesi.
- Cihazın bırakılmasına ilişkin varsa ayrı anlaşma.
Ev sahibinin inceleme sırasında tespit ettiği sorunlar da zamanında bildirilmelidir. TBK 335'in geri verme sırasında inceleme ve bildirim düzeni önem taşır. Sonradan düzenlenen yüksek bedelli genel tadilat faturası, klimanın sökülmesinin hangi somut zarara yol açtığını tek başına göstermeyebilir. Normal kullanımdan kaynaklanan eskime ayrıca ayrılır.
Cihazı bırakan kiracı bedelini isteyebilir mi?
TBK 321, aksine yazılı anlaşma yoksa izinle yapılan yenilik ve değişikliklerin değer artışı karşılığının istenemeyeceğini düzenler. Bu nedenle “evin değeri arttı” iddiası tek başına tahsilat hakkı sağlamaz. Cihazın satılması veya bırakılması için ayrıca kurulmuş bedelli anlaşma varsa bunun içeriği incelenir.
Farazi örnekte kiracı kendi parasıyla standart klima almış, yazılı montaj izni almış ve çıkışta sökme koşulunu da yazmıştır. Bu kayıtlar cihazın alınması talebini destekler. Başka örnekte cihazı bırakma karşılığında belirli bedel üzerinde anlaşılmış olabilir. İki dosyada aynı “yazılı izin” bulunmasına rağmen uygulanacak sonuç, anlaşmanın diğer hükümleri nedeniyle değişebilir.
Dış ünite ortak cephedeyse ev sahibinin kiracıya verdiği izin bütün maliklerin hakları bakımından tek başına yeterli olmayabilir. Bu nokta cihazın kime ait olduğu sorusundan ayrıdır. Ortak alan, gürültü veya güvenlik yönünden ayrıca uygulanacak kurallar bulunabilir. Söküm veya yeniden montaj planlanırken binanın ilgili kayıtları da kontrol edilmelidir.
Montaja izin verilmesi klimayı ev sahibinin malı yapar mı?
Tek başına yapmaz. Mülkiyet, cihazın niteliği ve varsa devre veya bırakmaya ilişkin anlaşma incelenir.
Yazılı izin varsa duvarı eski hâline getirmem gerekir mi?
TBK 321'deki yazılı eski hâle getirme anlaşması değerlendirilir. Hatalı sökümün yarattığı yeni zarar ayrıca ele alınır.
Klimayı bırakınca ödediğim bütün bedeli alabilir miyim?
Otomatik olarak alamazsınız. Bedel anlaşması ve değer artışına ilişkin kanuni koşullar önemlidir.
Ev sahibi sökümü engellerse zorla alabilir miyim?
Uyuşmazlık zor kullanılarak çözülmemelidir. Cihazın statüsü, teslim düzeni ve uygun hukuki başvuru belirlenmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Kiracı Yaptırdığı Tadilatın Parasını Evden Çıkarken İsteyebilir mi?
Kiracı Kiralık Evdeki Beyaz Eşyayı Değiştirip Çıkarken Götürebilir mi?
Resmî kaynaklar
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: 321, 334 ve 335: yazılı izin, değer artışı, geri verme ve inceleme
- 4721 Türk Medeni Kanunu - TBMM kabul metni: 684 ve 686: bütünleyici parça ile eklenti ayrımı
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)