Eşyalı kiralık evde televizyon arızalandığında, cihazın ev sahibine ait olması her onarımın mutlaka onun tarafından ödeneceği anlamına gelmez. Kiracının cihazı kullanması da her bozulmanın kendi kusurundan doğduğunu göstermez. Televizyonun kira kapsamında verilmesi, teslimdeki durumu, arızanın nedeni ve sözleşmenin geçerli hükümleri birlikte değerlendirilir.
Uyuşmazlık çoğu zaman cihazın yaşı ve teknik nedeni araştırılmadan “yeni televizyon al” talebine dönüşür. Oysa onarılabilir eski cihazın arızası ile yeni ekranın darbe sonucu kırılması aynı değildir. Arıza giderinin yanı sıra kullanılamayan dönem, garanti durumu ve çıkışta depozitodan kesinti yapılıp yapılmayacağı da ayrı konulardır.
Televizyon kiralamanın bir parçası mı?
İlan, sözleşme ve eşya listesi birlikte okunmalıdır. Televizyonun “çalışır durumda demirbaş” olarak teslim edilmesi ile kiracının kullanmak zorunda olmadığı, arızası baştan bildirilen eski eşyanın depoda bırakılması farklı olabilir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya verenin TBK 301'deki kullanıma uygun teslim ve bulundurma borcu, kiracı aleyhine değiştirilemez.
Sözleşmede genel bir “bütün cihaz arızaları kiracıya aittir” cümlesi bulunması her talebi kendiliğinden haklı kılmaz. Düzenlemenin hangi borcu etkilediği ve emredici hükümlerle uyumu incelenir. Kiracının olağan bakım ve özenli kullanım borcu ise devam eder. Bir tarafın bütün yükümlülüklerini diğerine aktaran sonuç, yalnızca etiket üzerinden kurulamaz.
Normal eskime ile kullanım hatasını ayırın
Cihazın elektronik parçasının ekonomik ömrü sonunda bozulması, nem veya darbe nedeniyle zarar görmesiyle aynı değildir. Servis raporu, voltaj sorunu, sıvı teması, ekran kırığı ve parça eskimesi gibi nedenleri mümkün olduğunca ayrı göstermelidir. Cihazın yalnızca açılmıyor olması, kiracının dikkatsizliğini kanıtlamaz.
Kiracı da arızayı büyütecek müdahalelerden kaçınmalıdır. Kabloyu hatalı biçimde değiştirmek, uzmanlık gerektiren parçayı açmak veya riskli şekilde kullanmaya devam etmek ek sorumluluk doğurabilir. Kiraya verene haber verilip uygun servis çözümü belirlenmelidir. Garanti altındaki ürünün yetkisiz kişiye açtırılması, talebin değerlendirilmesini ayrıca etkileyebilir.
Bildirim ve servis onayı nasıl yapılmalı?
TBK 318, kiracının kendi sorumluluğunda olmayan ayıpları gecikmeden bildirmesini gerektirir. Mesajda cihazın marka ve modeli, arızanın ilk görüldüğü zaman ve belirtileri açıklanabilir. Fotoğraf veya kısa görüntü eklenebilir. Bildirimde henüz bilinmeyen arıza nedeni kesin şekilde karşı tarafa yüklenmemelidir.
Servise kimin göndereceği, inceleme bedelinin nasıl ödeneceği ve onarım için hangi bedelin kabul edildiği yazılılaştırılmalıdır. Ev sahibinin incelemeye izin vermesi, her fiyatlı onarımı kabul ettiği anlamına gelmeyebilir. Beklenmedik ek parça gideri ortaya çıktığında ikinci onay alınması uyuşmazlığı azaltır. Servis cihazı teslim alırken model ve seri bilgisi korunmalıdır.
Yeni cihazın bütün fiyatı istenebilir mi?
Kiracı kusuruyla zarar vermişse zararının giderilmesi tartışılır. Ancak zarar hesabı otomatik olarak mağazadaki en yeni modelin fiyatı değildir. Cihazın yaşı, hasardan önceki değeri, tamir imkânı ve gerekli giderler dikkate alınır. Onarımın ekonomik olup olmadığı teknik olarak değerlendirilmelidir.
Farazi örnekte sekiz yıllık televizyonun ekranı darbe sonucu kırılmıştır. Tamir fiyatı yüksek olsa bile yeni ve daha üst özellikli modelin bütün bedeli eski cihazın zararıyla aynı kabul edilmez. Bir başka dosyada cihazın güç kartı olağan eskime nedeniyle arızalanmış olabilir. Darbe bulunmaması ve servis tespiti, sorumluluk değerlendirmesini değiştirebilir.
Teslim ve depozito hesabı için belgeler
Kira sonunda TBK 334 uyarınca kiracı, sözleşmeye uygun kullanmadan doğan eskime ve bozulmalardan sorumlu değildir. Televizyonun arızası bu kapsamda mı, kusurlu kullanım sonucu mu doğmuştur, belirlenmelidir. Depozitonun varlığı, gerekçesiz kesinti yapma yetkisi değildir. Kesintiyle talep edilen zarar ve belge açıkça gösterilmelidir.
- Girişteki eşya listesi ve cihazın durumu.
- Satın alma veya önceki servis belgeleri.
- Kiracının arıza bildirimi ve alınan cevap.
- Servisin neden ve tamir bedeli açıklaması.
- Çıkış tutanağı, depozito ödemesi ve kesinti hesabı.
Konutun bütününün kullanılamaması ile yalnızca televizyonun bozuk olması aynı indirim ağırlığına sahip değildir. Cihazın kiralama için vaat edilen özellikler içindeki önemi de değerlendirilir. Kira indirimi veya gider istemi açıkça kurulmalı; her elektronik arızanın bütün kira ödemesini durduracağı varsayılmamalıdır.
Konutun elektrik tesisatı da arızaya neden olmuş olabilir. Birden fazla cihaz aynı gün zarar gördüyse yalnızca televizyonun kullanıcı tarafından bozulduğu varsayılmamalıdır. Servisin elektrik beslemesine ilişkin tespiti ve varsa diğer cihaz kayıtları saklanabilir. Dış kaynaklı arıza ihtimali, başka sorumluların ve sigorta kapsamının ayrıca incelenmesini gerektirebilir.
Ev sahibinin televizyonu bozulursa kiracı mutlaka öder mi?
Hayır. Normal eskime, teslim ayıbı ve kiracının kusurlu kullanımı birbirinden ayrılır.
Servis raporu olmadan yeni cihaz istenebilir mi?
Talep ileri sürülebilir; fakat neden, gerçek zarar ve gerekli bedel kanıtlanmalıdır. Yeni cihaz faturası tek başına eski arızanın sorumlusunu göstermez.
Televizyon bozulduğu için kira ödemesini durdurabilir miyim?
Her arıza bütün kira borcunu durdurmaz. Ayıp, bildirim, kullanım etkisi ve kanuni hakların koşulları değerlendirilir.
Depozitodan kesilen tutara itiraz edilebilir mi?
Evet. Kesinti nedeni, belgeler ve zarar hesabı incelenerek uygun başvuru yapılabilir.
İlgili hukuki bilgiler
Kiracının Verdiği Hasar ve Kira Kaybı Tazminatı
Kira Depozitosu Nasıl Geri Alınır?
Resmî kaynaklar
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: 301, 305–308, 316–318 ve 334: eşyalı kiralamada uygunluk, bakım ve geri verme
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk SSS: Kira uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)