Geriye Dönük Ücretsiz İzin Belgesi İmzalatıldı: Eksik SGK Günü Nasıl Düzeltilir?

Geriye dönük ücretsiz izin çalışılmış günleri silebilir mi?

Geriye dönük ücretsiz izin belgesinin düzenlenmesi, işçinin gerçekte çalıştığı günleri kendiliğinden çalışılmamış hâle getirmez. Bir dönemde fiili çalışma varsa ücret ve sosyal güvenlik sonuçları gerçek durum üzerinden değerlendirilir. İşverenin sonradan “o ay izinliydin” yazması ile işçinin o günlerde iş görmediğine dair geçerli anlaşma aynı değildir. İşçinin imzası, belgenin tarihi, verilen rızanın kapsamı ve çalışma kayıtları birlikte incelenir.

4857 sayılı Kanun kapsamındaki genel ücretsiz izin uygulaması, çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve tarafların anlaşması yönünden ele alınır. Kanunda doğum gibi özel nedenlerle düzenlenen ücretsiz izinler ayrı hükümlere tabidir. Ayrıca geçmişteki olağanüstü dönemlere özgü geçici düzenlemeler güncel döneme otomatik uygulanamaz. Bu yazının konusu işçinin çalıştığı günlerin sonradan ücretsiz izin olarak gösterilmesidir; gerçekten izin kullanılmış bütün dönemlerin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmemektedir.

Yazılı kabul ve geçmişe etkili değişiklik ayrımı

İş Kanunu 22. madde, esaslı değişikliğin işçiye yazılı bildirilmesini ve işçinin altı işgünü içinde yazılı kabulünü düzenler. Aynı madde çalışma koşullarında değişikliğin geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamayacağını belirtir. İşçi gelecekte belli günlerde ücretsiz izin kullanmayı kabul etmiş olabilir; bu durum daha önce çalışıp ücret kazandığı günlere sonradan aynı düzenlemenin uygulanmasını sağlamaz. Başlangıç ve bitiş tarihi bu nedenle açık olmalıdır.

Belgede işçinin ücretsiz izin istediği yazılıysa talebin gerçekten işçiden gelip gelmediği araştırılır. İşçi imzayı işini kaybetme baskısıyla attığını, metnin boşken imzalandığını veya tarihin sonradan değiştirildiğini ileri sürüyorsa her iddiasını somutlaştırmalıdır. İmza reddiyle belgenin içeriğine itiraz farklıdır. İşçiye belgenin bir örneğinin verilmemesi, olay tarihini gösteren yazışmaların kaybolması ve bordro değişikliği incelemede önem taşıyabilir; tek başına bütün sonucu belirleyen unsur olarak görülmemelidir.

SGK eksik gün kaydında neye bakılır?

Hizmet dökümünde bildirilen gün sayısı, prime esas kazanç ve eksik gün nedeni ayrı bilgiler verir. İşçi bütün ay çalışmasına rağmen belirli günlerin ücretsiz izin olarak eksik bildirildiğini görüyorsa ilgili aya ait kayıtları çıkarmalıdır. Her ayın mutlaka otuz gün görünmesi gerektiği varsayımı doğru değildir; işe giriş çıkış, rapor, kısmi çalışma ve gerçek ücretsiz izin gibi nedenler yasal bildirim farklılığı doğurabilir. Tartışmalı boşluğun gerçek nedeni belirlenmelidir.

5510 sayılı Kanun 86. madde, prim belgeleri ve işyeri kayıtlarına ilişkin yükümlülükleri düzenler. İşverenin kayıtlarında ücretsiz izin belgesi bulunması, bunun her durumda gerçeği yansıttığını kesinleştirmez. SGK denetiminde fiili çalışma ve belgeler araştırılabilir. İşçi yaptığı başvuruda yalnızca “eksik günüm var” demek yerine tarih aralığını, işyerini, çalıştığı işi ve ücretsiz izin kaydının neden yanlış olduğunu açıklamalıdır. Yanlış prime esas kazanç da varsa gün sorunu ile kazanç sorunu ayrı gösterilmelidir.

Fiili çalışma hangi delillerle ortaya konulur?

Tartışmalı dönemin vardiya listeleri, işyerine giriş çıkış kayıtları, iş emri ve teslim belgeleri, müşteriye verilen hizmet kayıtları ve yöneticinin görev yazışmaları değerlendirilebilir. Bankaya yatan maaşın tam olması, çalışma iddiasını destekleyebilir; ancak ödemenin hangi kaleme ait olduğu araştırılır. Avans, geçmiş maaş ödemesi ve aynı ayın çalışma karşılığı ücret birbirine karıştırılmamalıdır. İşçi mümkünse ödeme açıklamalarıyla bordroları birlikte sunmalıdır.

Tanıkların hangi günleri doğrudan bildiği önemlidir. Başka bölümde çalışan ve yalnızca işçiden duyan kişinin anlatımıyla aynı vardiyada birlikte çalışan kişinin gözlemi aynı ağırlıkta olmayabilir. Uzaktan çalışma varsa görev teslimi, toplantı ve sistem kayıtları hedefli şekilde korunur. İşçi delil toplarken başkasına ait hesaplara veya özel verilere yetkisiz erişmemelidir. Mahkeme veya kurumdan getirtilmesi gereken kayıtlar belirtilir; çalışma dönemi üzerinden geniş ve ilgisiz veri talebi yapılması gerekmez.

İşverene başvuru, SGK denetimi ve dava ayrımı

Önce işverene ilgili ayın gün ve ücret kaydının açıklanması, fiili çalışmaya uygun düzeltilmesi ve ücretsiz izin belgesinin örneğinin verilmesi istenebilir. Bu yazı başvurunun tarihini ve işverenin cevabını ispatlamayı sağlar. İşveren düzeltme yaparsa yeni SGK kaydı ve bordro kontrol edilir; sözlü “hallettik” açıklamasıyla yetinilmez. Düzeltmede yalnızca gün sayısı değil prime esas kazanç da etkilenebilir.

SGK’ya yapılan denetim başvurusu, hizmet tespit davasıyla aynı işlem değildir. Kurumun tespit edip etmediği, bildirilen kayıtların niteliği ve tartışmalı dönemin kapsamı değerlendirilir. 7036 sayılı Kanun 4. madde sosyal güvenlik uyuşmazlıklarındaki kuruma başvuru düzenini ve zorunlu sigortalılık tespiti davalarının istisnasını içerir. İşveren aleyhine ücret alacağı davasında arabuluculuk gerekebilirken salt hizmet tespitinde aynı şartın otomatik aranacağı söylenemez. Taleplerin doğru usule göre ayrılması gerekir.

Beş yıllık hak düşürücü süreyi ücret zamanaşımıyla karıştırmayın

5510 sayılı Kanun 86. maddede, işveren tarafından bildirilmeyen veya Kurumca tespit edilemeyen hizmetlerin tespiti için hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık süre yer alır. Bunun hak düşürücü süre niteliği, kayıtla ilgili istisnalar ve çalışmanın Kuruma ne ölçüde bildirildiği somut dosyada incelenir. Kısmen bildirilen dönemlerde bütün sürelerin aynı şekilde işleyeceği varsayılmamalıdır. SGK şikâyeti vermek sürenin her durumda korunduğu anlamına gelmez.

Ücret alacağı bakımından ise farklı muacceliyet ve zamanaşımı kuralları uygulanır. Aynı olay için sosyal güvenlik kaydının düzeltilmesi ve eksik ücretin tahsili gündeme gelse de iki talebin süre başlangıcı aynı olmayabilir. İşçi sözleşmeyi sona erdirmeyi düşünüyorsa yanlış bildirim ve uygulanmayan çalışma şartlarının feshe etkisi ayrıca değerlendirilir. Hatalı ücretsiz izin kaydı bulunması, işçinin herhangi bir usul izlemeden işi bırakıp bütün tazminatları kesin alacağı anlamına gelmez.

Varsayımsal örnek ve belge dosyası

Varsayımsal örnekte işçi ay boyunca normal vardiya yapmış ve teslimat kayıtlarına imza atmıştır. Birkaç ay sonra insan kaynakları geçmiş ayın on gününe ilişkin ücretsiz izin formu sunmuş; işçi metni incelemeden imzalamıştır. SGK dökümünde de on gün eksik görünmektedir. İncelemede imzalı formun düzenlenme tarihi ile aynı günlerdeki teslimat, vardiya ve ödeme kayıtları karşılaştırılır. İmza tek başına fiili çalışmayı yok etmez; fakat işçinin belgedeki irade açıklamasını neden kabul etmediği de açıklanmalıdır.

Dosyaya hizmet dökümü, işe giriş ve çıkış belgeleri, ücretsiz izin formunun bütün sayfaları, imza öncesi ve sonrası yazışmalar, vardiyalar, bordrolar ve banka hareketleri eklenmelidir. Tarihlerin değiştirildiği iddiası varsa belgenin aslı korunmalıdır. İşçi daha önce gerçekten ücretsiz izin kullandıysa tartışmalı günleri gerçek izinlerden ayırmalıdır. Başvuru dar ve doğrulanabilir kurulduğunda, Kurumun veya mahkemenin hangi dönemi araştıracağı anlaşılır. Gerekli hukuki yol belgelerdeki çelişkinin niteliğine göre seçilir.

Elektronik belge üzerinde onay verilmişse kullanıcı hareket kaydı, onay saati ve belgenin önceki sürümleri de önemlidir. İşçi metni görmeden boş ekranda onay verdiğini ileri sürüyorsa bunu olay sırasıyla açıklamalıdır. Belgenin işçi tarafından imzalanması, işverenin geçmişte fiilen çalışma yapılmadığı iddiasını diğer kayıtlardan bağımsız hâle getirmez.

Sık sorulan sorular

İmza attığım için çalıştığım günler silinir mi?

Fiili çalışma araştırılır. İmzalı belgenin niteliği önemlidir; ancak gerçek çalışmanın sosyal güvenlik sonuçları yalnızca başlık değişikliğiyle ortadan kalkmaz.

Altı işgünü geçince ücretsiz izin kabul edilmiş mi sayılır?

22. maddedeki esaslı değişiklikte yazılı kabul aranır; sessizlik kendiliğinden yazılı onay değildir.

SGK’ya şikâyet bütün dava sürelerini korur mu?

Bu sonuç otomatik değildir. Hizmet tespitindeki hak düşürücü süre ayrıca incelenmelidir.

Hizmet tespiti için arabulucuya gitmek gerekir mi?

Salt zorunlu sigortalılık tespitiyle işveren aleyhine ücret alacağı farklı taleplerdir; aynı arabuluculuk şartı her ikisine genellenmez.

Kayıt düzeltildi denirse ne kontrol edilir?

İlgili ayın gün sayısı, prime esas kazancı ve eksik gün kaydı resmî dökümde yeniden görülmelidir.

Resmî kaynaklar ve ilgili yazılar

• 4857 sayılı İş Kanunu: m.22,32.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m.86.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m.3,4.
• Anayasa Mahkemesi: Hizmet tespitinde süre düzenlemesi: hizmet tespitindeki süre düzenlemesi.

Konuyla bağlantılı okumalar: SGK Eksik Gün ve Düşük Ücret Bildirimine Karşı İşçinin Hakları; İşveren Ücretsiz İzne Zorla Gönderirse İşçi Kabul Etmek Zorunda mı?; Ücretsiz İzin Bittiği Hâlde İşveren İşçiyi Geri Çağırmıyorsa Ne Yapılır?.

İlgili hukuk kategorisindeki diğer yazılar incelenebilir. Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı illerindeki dosyaların yönetimi; dosyanın niteliği, görev ve yetki kuralları, gerekli vekâletname ve fiziki işlem ihtiyaçlarına göre değerlendirilir. Belgelerinizin incelenmesi ve başvuru yolunun belirlenmesi için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir; somut uyuşmazlıktaki belgeler ve özel hükümler sonucu değiştirebilir.