Evlat Edinmede Verilen Rıza Geri Alınabilir mi?

Küçüğün evlat edinilmesi için anne veya babanın verdiği rıza, tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 310. maddesi ayrıca rızanın doğumdan itibaren altı hafta geçmeden verilemeyeceğini düzenler. Birbirinden farklı bu iki süre karıştırılmamalıdır. Rıza geri alındıktan sonra yeniden verilirse, ikinci rıza kanun gereği kesindir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• İlk altı hafta doğumdan itibaren hesaplanır: Kanun, çocuğun doğumundan hemen sonra geçerli evlat edinme rızası alınmasını önleyen bir bekleme dönemi öngörür.
• Geri alma süresi hangi tarihten başlar: Geri alma için belirleyici tarih, rızanın tutanağa geçirildiği gündür.
• İkinci rızanın kesin olması ne demektir: TMK 310, geri almadan sonra yeniden verilen rızayı kesin kabul eder.
• Her dosyada iki ebeveynin rızası aranır mı: Kural, küçüğün anne ve babasının rızasıdır.

İlk altı hafta doğumdan itibaren hesaplanır

Kanun, çocuğun doğumundan hemen sonra geçerli evlat edinme rızası alınmasını önleyen bir bekleme dönemi öngörür. Henüz doğmamış çocuk için önceden verilmiş bir aile sözü veya doğumun hemen ardından imzalanmış özel belge, TMK 309 ve 310'daki usulün yerine geçirilemez. Rıza işlemi hazırlanırken doğum tarihi nüfus ve doğum belgelerinden doğrulanmalıdır. Tarafların günlük konuşmada kullandığı “altı hafta oldu” ifadesi yeterli kontrol değildir.

Rıza, küçüğün veya anne ve babasının oturduğu yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı açıklanır ve tutanağa geçirilir. Evlat edinecek kişilerin isimlerinin belirtilmemiş veya henüz belirlenmemiş olması rızayı tek başına geçersiz kılmaz. Buna karşılık yetkili süreç dışında alınan imzanın mahkeme tutanağıyla aynı değerde olduğu varsayılmamalıdır. Belgenin nerede düzenlendiği ve hangi işlem için alındığı görülmelidir.

Geri alma süresi hangi tarihten başlar?

Geri alma için belirleyici tarih, rızanın tutanağa geçirildiği gündür. Çocuğun bir aile yanına yerleştirilmesi, kurumla ilk görüşme veya rızanın aile içinde konuşulduğu gün bu başlangıcın yerine geçmez. Geri alma da aynı usulle yapılmalıdır. Yalnız telefonla kuruma vazgeçildiğinin söylenmesi ya da karşı tarafa mesaj gönderilmesi, kanundaki şeklin yerine geçtiği kabul edilerek hareket edilmemelidir.

Rızasını geri almak isteyen kişi, tutanağın örneğini ve dosya bilgilerini gecikmeden edinmelidir. Başvurunun kayıt tarihi saklanmalıdır. Süre hesaplamasında tereddüt varsa son günü beklemek yerine hukuki değerlendirme yapılması uygun olur. Bildirimin ulaşıp ulaşmadığını varsaymak yerine dosyada işlendiği doğrulanmalıdır. Birden fazla rıza açıklaması varsa bunların tarih sırası kurulmalı; ilk rızayla yeniden verilen rıza ayrılmalıdır.

İkinci rızanın kesin olması ne demektir?

TMK 310, geri almadan sonra yeniden verilen rızayı kesin kabul eder. Bu nedenle ilk işlemdeki altı haftalık geri alma olanağının her yeni beyanla tekrar başlayacağı düşünülmemelidir. Bununla birlikte rızanın hiç usulüne uygun alınmadığı veya başka bir geçerlilik sorununun bulunduğu iddiası, sıradan fikir değiştirmeden farklıdır. Böyle bir iddianın dayanağı, işlem dosyası ve evlat edinme sürecinin geldiği aşama birlikte incelenmelidir.

Evlat edinme kararı verilmişse yalnız “rızamı geri alıyorum” açıklamasıyla ilişki ortadan kalkmaz. Kanunda evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin ayrı koşullar vardır. Rızanın yasal sebep bulunmaksızın alınmaması halinde TMK 317 kapsamındaki değerlendirme ile süresinde geri alma işlemi birbirine karıştırılmamalıdır. Evlat edinme başvurusunun reddi ve gerekçesi de farklı bir usul sorunudur.

Her dosyada iki ebeveynin rızası aranır mı?

Kural, küçüğün anne ve babasının rızasıdır. Ancak TMK 311'deki özel koşullar varsa birinin rızasının aranmamasına karar verilebilir. Rıza vermemek tek başına bu koşulların oluştuğunu göstermez. Kimliğin veya yerin bilinmemesi, sürekli ayırt etme gücü yokluğu ya da özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi gibi sebepler kanundaki usulle değerlendirilir. Üvey ebeveynin evlat edinmesi de rıza sorununu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bir ebeveynin kendi rızasını geri alması, diğer ebeveyn adına da işlem yaptığı anlamına gelmez. Kimin beyan verdiği ve kimin geri aldığı ayrı belirlenmelidir. Dosya numarası, kimlik bilgisi ve tutanak tarihi başvuruda doğru yazılmalı; farklı kurumlarda yürüyen yerleştirme ve mahkeme işlemleri birbirine karıştırılmamalıdır. Bu kayıt düzeni, süre ve irade hakkında sonradan doğabilecek belirsizliği azaltır.

Varsayımsal örnek: Bir anne doğumdan iki ay sonra mahkemede rıza vermiş, üç hafta sonra vazgeçmiş olsun. Geri alma süresi doğumdan değil tutanak tarihinden hesaplanır. Anne usulüne uygun geri alma sonrasında tekrar rıza verirse bu yeni beyanın kesinliği ayrıca dikkate alınır. Karar aşamasında küçüğün kendi rızası, yaşı ve diğer evlat edinme koşulları da değerlendirilir; ebeveyn rızası dosyadaki tek şart değildir.

Hukuki kaynak

Türk Medeni Kanunu: TMK m.308–312, 315–317.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)