Ayrı Yaşayan Eş Tek Başına Evlat Edinebilir mi?

Eşinden ayrı yaşayan her evli kişi tek başına evlat edinemez. Türk Medenî Kanunu’nda eşlerin birlikte evlat edinmesi temel kuraldır. Otuz yaşını doldurmuş eş için tek başına evlat edinme, 307. maddede sayılan belirli engeller yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığının ispatına bağlıdır. Ayrı evlerde oturmakla mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşamak aynı kanuni durum değildir.

Birlikte evlat edinme kuralı

TMK 306’ya göre eşler ancak birlikte evlat edinebilir. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Evli olmayanların birlikte evlat edinmesi de bu hükümde mümkün görülmez. Eşin çocuğunu evlat edinme yolu ise kendi özel şartlarına sahiptir. Bu farklı başvuru türlerinden birine ait yaş veya süreyi diğerine aynen taşımamak gerekir.

Başvurucu hâlen evli olduğu halde yalnız kendi adına evlat edinmek istiyorsa, önce tek başına başvuruya izin veren istisna araştırılır. Diğer eşin “ben ilgilenmek istemiyorum” demesi, birlikte edinmenin kanunda sayılan nedenlerle imkânsız olduğu sonucunu otomatik doğurmaz. Aile içindeki anlaşmazlık veya fiili uzaklık, ilgili hükmün şartlarını somutlaştırma ihtiyacını kaldırmaz.

Evli eş için hangi istisnalar vardır?

Otuz yaşını doldurmuş eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir eşinden ayrı yaşaması yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir. Koşullar, birlikte edinmenin neden gerçekleşemediğiyle bağlantılı olarak değerlendirilir. Sırf otuz yaşına ulaşmış olmak yeterli değildir.

Kanundaki “iki yılı aşkın” ifadesi önemlidir. Tam iki yıl ile iki yılı aşan süre aynı değildir; başlangıç ve belgenin niteliği belirlenmelidir. Eşin nerede olduğunun bilinmemesiyle bilinen başka bir şehirde çalışması da birbirinden farklıdır. Geçici hastalık, ayırt etme gücünden sürekli yoksunlukla aynı varsayılmamalıdır. Her istisnada ileri sürülen olgunun kendi delilleri gerekir.

Fiili ayrılıkla mahkeme kararı farklıdır

Varsayımsal olarak bir çift üç yıldır farklı adreslerde yaşasın, ancak buna ilişkin mahkeme ayrılık kararı bulunmasın. Yalnız adres kayıtlarıyla 307. maddedeki mahkeme kararı şartının tamamlandığı söylenemez. Diğer istisnalardan biri de yoksa fiilen ayrı yaşama, tek başına evlat edinme hakkını kendiliğinden yaratmaz. Boşanma davasının açılmış olmasıyla boşanma veya ayrılık kararının hukuki durumu ayrıca değerlendirilir.

Mahkeme kararının bulunduğu olayda da hangi kararın verildiği, sürenin hangi tarihten hesaplandığı ve birlikte edinmenin neden mümkün olmadığı açıklanmalıdır. Başvurunun yabancı unsurları varsa yabancı belgenin Türkiye’deki etkisi ek inceleme gerektirebilir. Yabancıların Türkiye’de Evlat Edinmesi: Şartlar ve Belgeler yazısı yabancıların Türkiye’de evlat edinmesindeki başka koşulları ele alır. Bu yazı Türkiye içindeki evli eşin tek başına başvuru istisnasına odaklanır.

İstisna diğer koşulları kaldırmaz

Tek başına başvuruya izin verilmesi, küçüğün bakım ve eğitim süresi, yaş farkı, gerekli rızalar ve çocuğun yararı gibi diğer koşulları ortadan kaldırmaz. Başvurucunun gelir, konut ve bakım düzeni de ilgili incelemede önem taşıyabilir. Kanuni istisnanın ispatı ile evlat edinmenin kabulü farklı aşamalardır. Evlat Edinme Başvurusu Reddedilirse Gerekçe Nasıl İncelenir? yazısı idari adaylık reddi ile mahkeme kararının gerekçesini ayırır.

Dosyada evlilik ve nüfus kayıtları, ileri sürülen istisnayı gösteren karar veya belgeler ve birlikte edinmenin imkânsızlığına ilişkin açıklama bulunmalıdır. Eşin yokluğuyla ilgili iddia tarih, arama veya resmî kayıtlardan bağımsız bırakılmamalıdır. Başvuru, “ayrı yaşıyoruz” cümlesinin ötesinde kanunun aradığı belirli olguyu göstermelidir. Sonuç, hem istisnanın hem evlat edinmenin diğer koşullarının somut olarak sağlanmasına bağlıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — m.305–308