Evlat Edinilecek Çocuğun Kendi Rızası Gerekir mi?

Ayırt etme gücüne sahip küçük, kendi rızası olmadan evlat edinilemez. Türk Medenî Kanunu’nun 308. maddesi bunu açık bir koşul olarak düzenler. Anne ve babanın veya evlat edinmek isteyen yetişkinlerin aynı fikirde olması, çocuğun gerekli kişisel rızasının yerine geçmez. Çocuğun yararının araştırılması da rıza şartının otomatik olarak aşılmasını sağlamaz; bunlar ayrı değerlendirmelerdir.

Tek bir yaş sınırı var mı?

Kanundaki ölçüt yalnız belirli bir doğum günü değildir; ayırt etme gücüdür. Çocuğun evlat edinmenin anlamını ve kendisi için sonuçlarını anlayabilmesi somut durum içinde değerlendirilir. “On iki yaşından küçük çocuk hiçbir zaman dinlenmez” veya “belli yaş üstünde her açıklama geçerli rızadır” biçiminde genel kurallar çıkarılmamalıdır. Yaş, gelişim ve ilgili durumu kavrayabilme birlikte önem taşır.

Evlat edinilecek çocuğun evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması ise 308. maddedeki başka bir koşuldur. Yaş farkı şartının sağlanması, çocuğun rızasının bulunduğunu göstermez. Benzer şekilde evlat edinenin yaş ve evlilik koşulları yetişkinler yönünden ayrı incelenir. Dilekçede bütün koşulların tek “uygun aile” açıklamasında eritilmesi yerine hangi şartın nasıl sağlandığı belirtilmelidir.

Çocuk görüşü neden yetişkin imzasına bırakılmaz?

Çocuk, evlat edinme talebini bakımını kaybetme korkusu veya aile baskısı altında kabul ediyor olabilir. Rıza, yetişkinler adına çocuğa söyletilen bir cümle gibi görülmemelidir. Mahkemenin incelemesinde çocukla kurulan bağ ve çocuğun yararı araştırılır. Görüşün hangi koşullarda açıklandığı, çocuğun anlamadığı veya çekindiği bir nokta bulunup bulunmadığı dosyada önem taşır.

Varsayımsal olarak çocuğun anne ve üvey babası evlat edinmeye karar vermiş, çocuk ise hukuki aile bağının değişmesini istemediğini söylemiş olsun. Çocuk ayırt etme gücüne sahipse yetişkinlerin imzası onun gerekli rızasının yerine geçmez. Çocuğun neden böyle düşündüğü araştırılabilir; ancak “zaten birlikte yaşıyoruz” açıklaması tek başına koşulu kaldırmaz. Eşin Çocuğu Evlat Edinilebilir mi? Üvey Ebeveynin Başvurusu yazısı eşin çocuğunu evlat edinme yolunun diğer şartlarını ele alır.

Anne baba rızasıyla vesayet izni ayrıdır

Küçüğün ana ve babasının rızası, TMK 309–312 çerçevesinde kendi kural ve istisnalarına tabidir. Bir ebeveynin rızasının kanunen aranmaması, ayırt etme gücüne sahip çocuğun kişisel rızasının da gereksiz olduğu sonucuna götürmez. Hangi kişinin rızasının hangi hüküm nedeniyle arandığı ayrı gösterilmelidir. Üçüncü bir akrabanın uygun görmesi de ana baba rızasının veya çocuğun rızasının yerine geçmez.

Vesayet altındaki küçükte kanun, ayırt etme gücü bulunup bulunmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin iznini ayrıca arar. Dolayısıyla vasiyle aday ailenin anlaşması tek başına yeterli görülmemelidir. Ayırt etme gücü olan çocuğun rızası ve gereken vesayet izinleri birbirinin alternatifi değildir. Mahkeme dosyasında mevcut vesayet kararı ve izin belgelerinin hangi işleme ilişkin olduğu açıklanmalıdır.

Ret gerekçesi koşul bazında okunmalı

Başvuruda nüfus kaydı, yaş farkı, çocuğun bakım ve eğitim dönemi, rızalar ve gerekli izinler birlikte hazırlanmalıdır. Çocuğun yararının bulunmamasıyla kişisel rızanın eksikliği farklı ret sebepleridir. Evlat Edinme Başvurusu Reddedilirse Gerekçe Nasıl İncelenir? yazısı ret kararının hangi aşamadan geldiğini ve gerekçesinin nasıl ayrıştırılacağını açıklar. Çocuğun iradesini görünmez kılan bir başvuru yerine, kanuni koşulları ve çocuğun kendi konumunu ayrı ele alan dosya hazırlanmalıdır. Evlat edinme, yalnız yetişkinlerin tercihine dayanan bir kayıt değişikliği değildir; mahkeme çocuğun yararını ve gerekli kişisel rızayı birlikte araştırır. Önceden hazırlanmış aile içi bir rıza metni, mahkemenin bu değerlendirmeyi yapmasını gereksiz hale getirmez; metnin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığı da önemlidir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — m.305,308–312,316