Ergin Kişinin Evlat Edinilmesinde Kimden Rıza Alınır?

Ergin veya kısıtlı bir kişinin evlat edinilmesi, küçüğün evlat edinilmesinden farklı özel koşullara bağlıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 313. maddesi evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatini arar; evlat edinilecek kişi evliyse kendi eşinin rızası da gerekir. Rıza koşulları bulunsa bile kanundaki bakım, eğitim veya aile halinde birlikte yaşama sebeplerinden uygun olanı ayrıca gerçekleşmelidir. Yalnız karşılıklı istek, evlatlık ilişkisini kurmaz.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi somut koşullardan biri bulunmalı: Kanunun ilk seçeneği, bedensel veya zihinsel engeli nedeniyle sürekli yardıma muhtaç kişinin evlat edinen tarafından en az beş yıldır bakılıp gözetilmesidir.
• Altsoyun açık muvafakati neden ayrı araştırılır: Evlat edinenin çocukları veya diğer altsoy ilişkileri nüfus kayıtlarıyla belirlenir.
• Evlat edinilecek kişinin evli olması: TMK 313, evli kişinin ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebileceğini açıkça düzenler.
• Başvuru dosyasında neler bulunmalı: Nüfus kayıtları, bakım ve birlikte yaşamayı gösteren belgeler, eğitim kayıtları ve koşul gerektiriyorsa sağlık belgeleri hazırlanır.

Hangi somut koşullardan biri bulunmalı?

Kanunun ilk seçeneği, bedensel veya zihinsel engeli nedeniyle sürekli yardıma muhtaç kişinin evlat edinen tarafından en az beş yıldır bakılıp gözetilmesidir. İkinci seçenek, evlat edinilecek kişiye küçükken en az beş yıl bakılmış, onun gözetilmiş ve eğitilmiş olmasıdır. Üçüncü seçenekte başka haklı sebeplerin bulunması ve kişinin en az beş yıldır evlat edinenle aile halinde birlikte yaşaması aranır.

Bu seçeneklerin süreleri ve olayları birbirine karıştırılmamalıdır. Yıllardır tanışmak, düzenli para göndermek veya sık görüşmek her durumda aile halinde birlikte yaşamakla aynı değildir. Küçüklükte bakım iddiasında eğitim ve gözetim ilişkisinin nasıl yürüdüğü açıklanmalıdır. Sürekli yardıma muhtaçlık iddiasında ise sağlık durumu ile fiilen sunulan bakım birlikte değerlendirilir. Başvuru hangi kanuni koşula dayanıyorsa belgeler o koşulu ortaya koymalıdır.

Altsoyun açık muvafakati neden ayrı araştırılır?

Evlat edinenin çocukları veya diğer altsoy ilişkileri nüfus kayıtlarıyla belirlenir. Kimden açık muvafakat aranacağı aile ağacı ve somut hukuki statü üzerinden incelenmelidir. Yakınların sessiz kalması, törene katılması veya evlat edinilecek kişiyle iyi geçinmesi açık muvafakat yerine sayılmamalıdır. Altsoyun bulunmadığı durumda olmayan kişiden izin alınması gerekmez; ancak nüfus kaydının eksik veya güncel olmaması bu konuda yanlış sonuç doğurabilir.

Önceden kurulmuş evlatlık ilişkileri, küçük veya kısıtlı altsoy bulunması gibi özellikli durumlarda rıza çevresi ve açıklamanın geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir. Bütün aile yapıları için tek bir hazır onay formu yeterli görülmemelidir. Mahkemenin ilgili kişileri dinlemesi ve hukuki bağları araştırması sürecin parçasıdır. Aile içindeki miras beklentisi tartışmaları da somut rıza şartının varlığıyla karıştırılmamalıdır.

Evlat edinilecek kişinin evli olması

TMK 313, evli kişinin ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebileceğini açıkça düzenler. Buradaki eş, evlat edinilecek kişinin eşidir. Bu izin ile evlat edinen taraftaki eşlerin birlikte evlat edinmesine ilişkin kurallar farklı başlıklardır. Dosyada her iki tarafın medeni hali belirlenmeli, hangi rızanın kimden ve hangi nedenle arandığı ayrı yazılmalıdır. Evliliğin fiilen sürmemesi, nüfusta devam eden evlilik bağını kendiliğinden sona erdirmez.

Ergin kişinin kendi iradesi ve işlemi anlayabilme durumu da dikkate alınır. Kısıtlılık varsa temsil ve izin boyutları dosyaya özgü incelenir. Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin kurallar, TMK 313 uyarınca uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanır. Bu nedenle küçük üvey çocuğun evlat edinilmesi için hazırlanan listeyi ergin kişi dosyasına aynen taşımak yeterli değildir.

Başvuru dosyasında neler bulunmalı?

Nüfus kayıtları, bakım ve birlikte yaşamayı gösteren belgeler, eğitim kayıtları ve koşul gerektiriyorsa sağlık belgeleri hazırlanır. Tanıkların yalnız aile dostluğu hakkında değil, bakımın kim tarafından nasıl sağlandığı hakkında somut bilgisi bulunması yararlıdır. Mahkeme TMK 316 gereğince ilişkinin nedenlerini, kişilikleri, ekonomik durumu ve aile ilişkilerini kapsamlı biçimde araştırır. Karar olmadan noter belgesiyle veya özel sözleşmeyle evlatlık ilişkisi kurulmaz.

Bakım ilişkisinin belgelenmesi için yalnız aynı adres kaydı yeterli görülmemelidir. Fiilî yaşam düzeni başka belgelerle desteklenebilir; adres kaydındaki boşlukların da açıklanması gerekebilir. İşlem, sırf miras bırakmayı kolaylaştıran bir sözleşme gibi kurulamaz. Evlat edinme sebebi, aile bağı ve kanuni koşullar ayrı ayrı değerlendirilir. Miras planlaması arzusu tek başına beş yıllık koşulları ortadan kaldırmaz.

Varsayımsal örnek: Bir kişi küçükken yıllarca bakımını üstlendiği, bugün evli olan yetişkini evlat edinmek istesin. Beş yıllık küçüklük bakımının belgelenmesi, evlat edinenin altsoyuna ilişkin muvafakat koşulu ve yetişkinin eşinin rızası ayrı ayrı incelenir. Evlat edinme kurulursa evlatlığın miras hakları da doğabileceğinden, işlem yalnız sembolik bir aile beyanı gibi görülmemelidir. Her belgenin amacı ve aile üzerindeki sonuçları baştan anlaşılmalıdır.

Hukuki kaynak

Türk Medeni Kanunu: TMK m.313–316.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)