Döviz Olarak Verilen Depozito Hangi Kurdan Geri Ödenir?

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Önce depozitonun neyle kararlaştırıldığını belirleyin: Depozito iadesinde ilk soru ödemenin fiilen dolar veya avro olarak mı, yoksa belirli bir tarihte Türk lirasına çevrilmiş sabit bir tutar olarak mı yapıldığıdır.
• Hangi tarihin kuru uygulanır: Geçerli bir yabancı para borcu mevcutsa Türk Borçlar Kanunu m.99, aynen ödeme kaydına ve borcun zamanında ödenip ödenmediğine göre farklı seçenekler tanır.
• Döviz yasağı ve güvence hesabı: Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki bazı taşınmaz kira sözleşmelerinde yabancı para üzerinden bedel belirlenmesine ilişkin kısıtlar ve istisnalar vardır.
• İade talebi için hangi belgeler gerekir: Sözleşme, para transferi, teslim tutanağı, giriş ve çıkış fotoğrafları, anahtar teslim yazışması ve karşı tarafın kesinti gerekçeleri bir dosyada toplanmalıdır.
• Hukuki dayanak: Türk Borçlar Kanunu m.99 (yabancı para borcu), m.342 (güvence) ve m.334 (kiralananın geri verilmesi).

Önce depozitonun neyle kararlaştırıldığını belirleyin

Depozito iadesinde ilk soru ödemenin fiilen dolar veya avro olarak mı, yoksa belirli bir tarihte Türk lirasına çevrilmiş sabit bir tutar olarak mı yapıldığıdır. Sözleşmede yazan güvence para birimi, elden teslim makbuzu ve banka dekontu birlikte okunmalıdır. “1.000 dolar karşılığı TL alındı” ile “1.000 dolar güvence alındı” ifadeleri farklı uyuşmazlıklara yol açabilir.

Yabancı para ödenmişse sırf kur yükseldi diye başlangıç günündeki TL tutarını geri vermenin her zaman yeterli olduğunu söylemek doğru değildir. Buna karşılık yalnızca dekont açıklamasında döviz yazması da tek başına döviz borcunu ispatlamaz. Sözleşmenin kurulduğu tarihte dövizle belirleme yasağı veya istisnası bulunup bulunmadığı da ayrıca incelenmelidir.

Hangi tarihin kuru uygulanır?

Geçerli bir yabancı para borcu mevcutsa Türk Borçlar Kanunu m.99, aynen ödeme kaydına ve borcun zamanında ödenip ödenmediğine göre farklı seçenekler tanır. Alacaklı, şartlarına göre vade veya fiilî ödeme tarihindeki kur üzerinden Türk lirası karşılığını isteyebilir. Bu nedenle dövizin alındığı günün kuru, teslim günü kuru veya dava günü kuru şeklinde tek satırlık bir kural yoktur.

Önce güvence borcunun ne zaman muaccel olduğunu belirlemek gerekir. Kiralananın anahtar teslimi, tarafların hasar incelemesi, sözleşmedeki iade şartı ve talep tarihi önemlidir. Kiraya veren, iddia ettiği hasar veya ödenmemiş kira için belge göstermeli; normal kullanımdan doğan eskimeyi otomatik zarar saymamalıdır. Kur hesabı bu tartışma çözüldükten sonra yapılır.

Sözleşmede 1.000 avro yazıp kiracının hesabından 2019 yılında yalnızca belli miktar TL çıkmışsa başlangıç tarihi, karşılığın hangi kurla hesaplandığı ve kiraya verenin neyi kabul ettiği somut belgeyle saptanır. Banka hesabında bloke edilen teminat ile ev sahibinin nakden elinde tuttuğu para da aynı iade prosedürüne tabi değildir. Kiracının yeni ev sahibiyle görüşmesi hâlinde güvence borcunun devri ve önceki malike başvurunun mümkün olup olmadığı, mülkiyet değişikliğinin tarihi ve teslim belgeleriyle incelenmelidir.

İade talebinde hem döviz tutarını hem de alternatif TL hesabını gerekçesiz şekilde birbirine ekleyip çifte talep oluşturulmamalıdır. Hazine ve Maliye Bakanlığı 2025 tarihli açıklamasına göre 13 Eylül 2018 öncesi akdedilmiş gayrimenkul kira sözleşmesi kapsamında verilen döviz depozitosunun sırf yeni düzenleme yüzünden TL’ye çevrilmesi zorunlu değildi. Bu özel geçiş kuralı daha sonra verilen her döviz depozitosuna otomatik uygulanmaz.

Döviz yasağı ve güvence hesabı

Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki bazı taşınmaz kira sözleşmelerinde yabancı para üzerinden bedel belirlenmesine ilişkin kısıtlar ve istisnalar vardır. Eski sözleşmeler, sonradan yenilenen hükümler ve yabancı kişi veya özel statü istisnaları aynı kabul edilemez. Depozitonun döviz olarak anılması konusunda kesin sonuç için sözleşme tarihi, tarafların statüsü ve ilgili düzenleme ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında TBK m.342 uyarınca güvence üç aylık kira bedelini aşamaz; para olarak kararlaştırılan güvence, kiraya verenin onayı olmadan çekilemeyecek şekilde vadeli tasarruf hesabına yatırılır. Uygulamada para doğrudan ev sahibine verilmiş olabilir; bu, teslim kanıtını ve iade tartışmasını önemsiz kılmaz. Belgeleri ve ödeme kanalını koruyun.

İade talebi için hangi belgeler gerekir?

Sözleşme, para transferi, teslim tutanağı, giriş ve çıkış fotoğrafları, anahtar teslim yazışması ve karşı tarafın kesinti gerekçeleri bir dosyada toplanmalıdır. Önce tutar, para birimi ve istenen iade tarihi açıkça bildirilir. Kira ilişkisinden doğan dava açılacaksa dava şartı arabuluculuk kuralı da kontrol edilmelidir. Hesabın yapılması, “kur farkı” ibaresine değil, ispatlanan borcun niteliğine dayanır.

Hukuki dayanak

Türk Borçlar Kanunu m.99 (yabancı para borcu), m.342 (güvence) ve m.334 (kiralananın geri verilmesi). TBK metni; kira uyuşmazlıklarında dava şartı için 6325 sayılı Kanun m.18/B. Geçiş dönemi depozitoları için Hazine ve Maliye Bakanlığı açıklaması, soru 30.

İlgili okuma: depozitonun geri alınması.

İlgili konular için Kira Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)