Çeyiz Parası Sonrası Boşanınca Yetim Aylığı Başlar mı?

Çeyiz parası aldıktan sonra boşanmak, yetim aylığının hemen yeniden ödenmesini her durumda sağlamaz. 5510 sayılı Kanunun 37. maddesine göre evlenme ödeneği alan hak sahibi, aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl dolmadan yeniden hak sahibi olursa bu süre tamamlanıncaya kadar gelir veya aylık bağlanmaz. İki yılın dolması da tek başına yeterli değildir; kişinin ilgili ölüm aylığının güncel hak sahipliği koşullarını taşıması gerekir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi çeyiz parası için iki yıl kuralı uygulanır: Gündelik dilde aynı adla anılan ödemelerin hukuki dayanağı farklı olabilir.
• Boşanma sonrası hak sahipliği ayrıca incelenir: Boşanmanın hukuken sonuç doğurduğu tarih ve kişinin aylık koşulları birlikte değerlendirilir.
• Emekli Sandığı kapsamındaki ödeme aynı değildir: 5434 sayılı Kanuna tabi eski kamu görevlilerinin hak sahipleri için SGK’nın açıkladığı evlenme ikramiyesi rejimi farklıdır.
• Varsayımsal örnek: bir yıl sonra kesinleşen boşanma: 5510 kapsamındaki bir kız çocuğunun evlenme ödeneği aldığını ve aylığının durdurulmasından yaklaşık bir yıl sonra boşandığını varsayalım.
• Başvuru dosyasında hangi tarihler gösterilmeli: Önceki tahsis kararı, evlenme ödeneği ödeme bilgisi, aylığın durdurulduğu dönem, kesinleşme bilgili boşanma kararı ve güncel hizmet kayıtları bir araya getirilir.

Hangi çeyiz parası için iki yıl kuralı uygulanır?

Gündelik dilde aynı adla anılan ödemelerin hukuki dayanağı farklı olabilir. Buradaki kural, evlenme nedeniyle ölüm geliri veya aylığı kesilen kız çocuğuna, talebi üzerine iki yıllık ödeme tutarında verilen evlenme ödeneğiyle ilgilidir. Ölen sigortalının statüsü, ilk sigortalılık tarihi ve aylığın dayandığı kanun dosyadan belirlenir. Banka hareketinde çeyiz parası yazması, tek başına uygulanacak kanunu saptamak için yeterli değildir.

Evlenme tarihinde aylığın hangi dönemden itibaren durdurulduğu özellikle önemlidir. Başvuru tarihi, paranın bankaya yatırıldığı gün ve aylığın kesilme tarihi aynı olmak zorunda değildir. Kanun iki yıllık süreyi aylığın kesildiği tarihle ilişkilendirir. SGK’nın açıklamasındaki ödeme dönemleriyle birlikte tahsis dosyasına bakılmalı; sadece düğün tarihinin üzerine iki yıl eklenerek ödeme başlangıcı kesinleştirilmemelidir.

Boşanma sonrası hak sahipliği ayrıca incelenir

Boşanmanın hukuken sonuç doğurduğu tarih ve kişinin aylık koşulları birlikte değerlendirilir. Çalışma, kendi sigortalılığından gelir veya aylık alma ya da uygulanacak geçiş rejimi gibi unsurlar hak sahipliğini etkileyebilir. Evlenmeden önce aylık alınmış olması, boşanma sonrasında bütün şartların hâlâ bulunduğunu kanıtlamaz. İlk aylık kararı, evlenme nedeniyle durdurma işlemi ve güncel kayıtlar ayrı belgeler olarak dosyaya konulmalıdır.

İki yıllık dönem içinde aylık ödenmemesi, ödeneğin geri verilmesiyle her durumda hemen kaldırılabilecek bir engel gibi düşünülmemelidir. Öncelikle uygulanacak kanun ve SGK işleminin dayanağı incelenir. Kurumdan yazılı hesap istenerek hangi tarihin başlangıç kabul edildiği açıklığa kavuşturulabilir. İlk kez ölüm aylığı bağlanması veya farklı bir ret gerekçesi varsa dul ve yetim aylığı başvurusu ayrı koşullarla ele alınır.

Emekli Sandığı kapsamındaki ödeme aynı değildir

5434 sayılı Kanuna tabi eski kamu görevlilerinin hak sahipleri için SGK’nın açıkladığı evlenme ikramiyesi rejimi farklıdır. Bu rejimde belirli hak sahiplerine on iki aylık tutarda ikramiye ödenir. Evlenmeden itibaren on iki ay dolmadan boşanma veya ilgili sona erme halinde yeniden aylık bağlanırken, ikramiyenin eksik süreye ilişkin kısmı tahsil edilinceye kadar aylık ödenmemesi söz konusu olabilir. Bu nedenle iki yıllık bekleme kuralı bütün kamu görevlisi yakınlarına otomatik uygulanmaz.

Aynı aileden iki kişinin farklı tarihlerde aldığı yardımların tutar veya bekleme bakımından ayrılması her zaman hata değildir. Rejim değişikliği böyle bir fark yaratabilir. Başvuru yapılırken yalnız sosyal medyada görülen örneğe değil, kişinin kendi tahsis kararında belirtilen kanuna bakılmalıdır. Kurumun hangi sigortalıya ait dosyadan ödeme yaptığı da kimlik bilgileriyle doğrulanmalıdır.

Varsayımsal örnek: bir yıl sonra kesinleşen boşanma

5510 kapsamındaki bir kız çocuğunun evlenme ödeneği aldığını ve aylığının durdurulmasından yaklaşık bir yıl sonra boşandığını varsayalım. Diğer hak sahipliği koşulları bulunsa bile iki yıllık dönem tamamlanmadan yeni aylık ödenmez. Buna karşılık boşanma iki yıllık dönemden sonra gerçekleşmişse bu özel bekleme engeli kalmaz; yine de yeniden talep ve aylık koşulları incelenir. Örnek, boşanma günü ile ödeme başlayacak günün neden mutlaka aynı olmadığını gösterir.

Başvuru dosyasında hangi tarihler gösterilmeli?

Önceki tahsis kararı, evlenme ödeneği ödeme bilgisi, aylığın durdurulduğu dönem, kesinleşme bilgili boşanma kararı ve güncel hizmet kayıtları bir araya getirilir. Kuruma yeniden aylık talebi sunulurken bu tarihler sırayla belirtilir. Kararın kesinleşmesi belirsizse boşanma kararının kesinleşmesinin sonuçları dikkate alınmalıdır. Bekleme süresince sağlık güvencesi de ayrı kayıttan kontrol edilir; 5510 m.37, yeniden hak sahipliği doğduğu halde iki yıllık süre nedeniyle aylık bağlanmayan kişiler için genel sağlık sigortası düzenlemesi içerir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• SGK — Evlenme ödeneği ve Emekli Sandığı ayrımı — 5510 m.37 ile 5434 kapsamındaki farklı ödeme ve bekleme rejimleri.
• 5510 sayılı Kanun — Bakanlık mevzuat nüshası — m.34,37.