Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinSigortalının ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğraması, meslek hastalığına tutulması veya hastalanması halinde SGK geçici iş göremezlik ödeneğini ya da sürekli iş göremezlik gelirini kusur derecesine göre azaltabilir. 5510 sayılı Kanun’un 22. maddesindeki bu indirimin üst sınırı üçte birdir. İş kazasında herhangi bir kusur bulunması, rapor parasının tamamının otomatik kesileceği anlamına gelmez. Ağır kusur ve uygulanan hesap gerekçelendirilmelidir.
Her hata ağır kusur sayılmaz
Kazanın oluş biçimi, çalışana verilen talimat, alınan güvenlik önlemleri, eğitim, işin tehlikesi ve davranışın niteliği birlikte incelenir. Bir tutanakta yalnız “çalışan dikkatsizdi” yazması ağır kusurun bütün unsurlarını açıklamaz. İşverenin kendi sorumluluğunu azaltmak amacıyla yazdığı değerlendirme de SGK için tartışmasız gerçek haline gelmez. Olaya ilişkin tespit, denetim ve diğer güvenilir kayıtlar karşılaştırılmalıdır.
Kanun ceza sorumluluğu olmayanları bu bentte ayrıca dışarıda tutar. Kasıtlı hareket, hekim tavsiyesine uymama ve çalışabilir belgesi olmadan çalışma gibi başka durumlar ise 22. maddenin farklı bentlerinde düzenlenir. Bunların her birinin koşulu ve sonuç hesabı farklıdır. Ağır kusura ilişkin üçte bir üst sınır, bütün bentlerin yerine tek bir genel kesinti oranı gibi uygulanamaz.
İşveren tazminatıyla SGK ödeneği ayrı hesaplanır
İşçinin işverenden isteyebileceği tazminatta kusur ve zarar incelemesi yapılması, sosyal sigorta ödeneğinin aynı yüzdelerle azaltılacağını göstermez. SGK’nın ağır kusur indirimi kendi kanuni dayanağına tabidir. İş Kazasında İşveren ve SGK Sorumluluğu bu farklı sorumluluk alanlarının çerçevesini açıklar. Örneğin tazminat dosyasında belirlenen yüzdeyi ödeme ekranına aynen aktarmadan, Kurumun hangi bende ve hangi somut tespite dayandığı görülmelidir.
Varsayımsal olarak indirim öncesi geçici ödenek 12.000 TL ise üçte bir üst sınır 4.000 TL olur. Bu rakam her ağır kusur iddiasında mutlaka 4.000 TL kesileceğini göstermez; kanun kusur derecesinin esas alınmasını öngörür. Ayrıca hesapta hangi günlerin ve hangi ödenek kaleminin indirime konu olduğu açıklanmalıdır. Sigortalının kusurunun sıfır olduğunun kabulüyle üst sınıra uygun kesinti bulunması da farklı sorulardır.
Kesintinin gerekçesi ve belgeleri
Kurumdan indirimin kanuni bendi, dayanak tespit, kusur değerlendirmesi ve hesap cetveli istenir. Kaza tutanağı, iş güvenliği eğitimi, ekipman kayıtları, kamera görüntüleri, tanık bilgileri ve sağlık belgeleri gerçek olayla ilişkilendirilir. İşçinin kullanması gereken koruyucu donanımın hiç sağlanmamış olması ile sağlanan donanımın bilinçli kullanılmaması aynı olay değildir. Belgelerin eksikliği ve çelişkileri başvuruda tek tek gösterilmelidir.
Bir mahkeme bilirkişi raporu kullanılmışsa ilgili bölümün tamamı ve tarafların itirazları görülmelidir. İş Kazasında Kusur Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır? İki Haftalık Süre ve Somut Deliller tazminat yargılamasındaki rapor itirazını ele alır; oradaki usul süresi SGK’ya yapılan her ödeme itirazının süresi olarak kopyalanmamalıdır. Kurum işlemi ile mahkeme raporuna karşı başvuruların hangi dosyada yapıldığı açıklaştırılır. Birine verilen dilekçe öteki dosyada kendiliğinden işleme alınmış sayılmaz.
Başvuruda ne istenebilir?
Sigortalı, ağır kusur tespitinin ve bunun ödeneğe etkisinin yeniden değerlendirilmesini, yanlış kesintinin kaldırılmasını veya hesabın düzeltilmesini isteyebilir. Talep hangi ödeme dönemi ve tutara ilişkinse belirtilir; yalnız “kusurum yok” cümlesi yerine neden kusur değerlendirmesinin yanlış olduğu gösterilir. Sağlık raporundaki iş göremezlik süresiyle kazanın oluşuna ilişkin kusur bulgusu ayrı belgelerden gelebilir.
Uyuşmazlık yargıya taşınacaksa sigortalılık rejimi, talebin türü ve gerekli Kurum başvurusu ayrıca incelenir. SGK idari para cezası için kullanılan özel itiraz takvimi, bu ödenek indiriminin yolu olarak otomatik uygulanmaz. Sigortalının elindeki karar, tebliğ ve ödeme bilgilerini saklaması hem miktarın hem doğru başvuru yolunun belirlenmesine yardımcı olur. Kanuni bir üst sınırın bulunması, somut indirimin her durumda haklı olduğu sonucunu vermez.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)
Hukuki kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.22/b; diğer bentlerle ayrım
- SGK iş kazası bildirimi ve ödeneği — İş kazasında geçici ödenek koşulları