İş Kazasında Kusur Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır? İki Haftalık Süre ve Somut Deliller

Kısa cevap: İş kazası tazminat davasında mahkemenin gönderdiği bilirkişi kusur raporuna, tebliğden itibaren iki hafta içinde somut gerekçelerle itiraz edilebilir. Raporda olayın oluşu, hangi güvenlik önleminin eksik olduğu, bunun kazaya etkisi ve her kişinin davranışı ayrı ayrı tartışılmalıdır. Eksik veya çelişkili rapor için bilirkişiden açıklama, ek rapor yahut yeni bilirkişi incelemesi istenebilir. SGK müfettişinin kusur değerlendirmesi veya ceza dosyasındaki rapor ise aynı mahkeme raporu sayılmaz; bulunduğunuz aşamaya göre yol değişir.

“İşçi yüzde 70 kusurlu” yazan bir sayfa, tek başına olayın gerçeğini açıklamaz. Özellikle iskele, forklift, elektrik, makine veya kimyasal madde kazasında raporun hangi görüntüyü, talimatı, risk değerlendirmesini ve teknik standardı kullandığı belirleyicidir. Yüksek bir yüzdeye genel itiraz etmek yerine hangi maddi varsayımın hatalı olduğunu göstermek gerekir. İş kazasının SGK tarafından kabulü, kusur oranı ve zarar hesabı birbirinden ayrı meselelerdir.

Önce elinizdeki belgenin türünü belirleyin

İş kazası dosyasında birden çok rapor bulunabilir: işyerinin iç incelemesi, iş güvenliği uzmanının olay tutanağı, SGK denetimi, savcılık veya ceza mahkemesi bilirkişi raporu ve hukuk mahkemesinin atadığı bilirkişi raporu. Bunların hazırlayanı, amacı ve itiraz usulü aynı değildir. Bir işveren iç tutanağındaki kusur yüzdesine HMK'daki bilirkişi süresini mekanik biçimde uygulamak doğru olmaz.

Bu yazı öncelikle iş kazası nedeniyle açılmış hukuk davasındaki mahkeme bilirkişi raporuna odaklanır. SGK olayın iş kazası olduğunu reddetmişse önce SGK iş kazası ret kararına karşı yol ayrı değerlendirilmelidir. Kusur raporunun tartışıldığı tazminat talebi için iş kazası tazminat davası rehberi genel çerçeveyi açıklar.

SGK raporundaki oran hâkimi bağlar mı?

SGK'nın dosyasında kusur tespiti bulunması mahkemenin aynı oranı zorunlu olarak benimsemesi anlamına gelmez. Mahkeme tarafların delillerini toplayıp teknik inceleme yaptırabilir, raporlar arasındaki farklılığın nedenini araştırabilir. Ceza dosyasındaki bir karar veya rapor da hukuk yargılamasına bilgi sağlayabilir; kendi bağlayıcılık ve delil değeri, kararın içeriği ve hukuki çerçevesiyle ayrıca değerlendirilir. “Bir rapor var, yeni incelemeye gerek yok” yaklaşımı her dosyada yeterli değildir.

Bilirkişi kusur raporuna itiraz süresi ne zaman başlar?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 281. maddesine göre taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik hususların tamamlattırılmasını, belirsiz noktaların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. Dosyaya raporun yüklenme tarihi ile size tebliğ tarihi her zaman aynı olmayabilir. Tebligat türüne göre geçerli tebliğ tarihini ve varsa UYAP bildirimini dosyanızdan kontrol edin; süreyi “bir sonraki duruşmaya kadar” diye varsaymayın. HMK'nın resmî metni 281. maddede bu hakkı düzenler.

Teknik incelemenin iki haftada hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel çalışma gerektiriyorsa, ilk iki haftalık süre içinde mahkemeden gerekçeli ek süre istenebilir. 7251 sayılı Kanun değişikliği, sürenin bitiminden işlemeye başlayan, bir defaya mahsus ve iki haftayı aşmayan ek süre verilmesine olanak tanır; bu ek süre otomatik değildir. “Uzman görüşü hazırlıyorum” deyip ilk sürenin bitmesini beklemek risklidir. 7251 sayılı değişikliğin resmî metni başvuru zamanını açıkça gösterir.

Süreli itiraz dilekçesi neyi içermeli?

Mahkeme, esas numarası, raporun tarihi ve tebliğ tarihi ile itiraz edilen sayfaları belirtin. Her hata için şu sıralamayı kurun: rapordaki kabul → dosyadaki karşı belge → bunun kusur analizine etkisi → istenen inceleme. Örneğin “rapor işçiye yüksekte çalışma eğitimi verildiğini kabul ediyor; dosyadaki form başka tarihte, başka iş için imzalanmış; olay günü yapılan görev için eğitim ve denetim araştırılsın” gibi. “Yüzde çok yüksek, yeniden rapor alınsın” cümlesi ise neden yeni inceleme gerektiğini açıklamaz.

Karşı tarafa ait, elinizde bulunmayan belgeleri ismen göstererek mahkemeden celbini isteyin: eğitim katılım formları, risk değerlendirmesinin kaza tarihindeki sürümü, periyodik bakım ve kontrol kayıtları, zimmetli koruyucu donanım, vardiya çizelgesi, iş emri ve kamera kaydı. Eldeki fotoğrafın hangi gün çekildiğini açıklayın. Kazadan sonra alınan önlemi olay tarihinde zaten varmış gibi sunan rapora özellikle dikkat edin.

Kusur raporunda hangi hatalar önemli olur?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü, 10. maddesi risk değerlendirmesini, 17. maddesi iş sağlığı ve güvenliği eğitimini düzenler. Çalışan da kendisine verilen eğitim ve talimat doğrultusunda yükümlülük taşır. Her olayda hangi önlemin makul ve gerekli olduğu teknik bağlamda belirlenir. 6331 sayılı Kanun'un resmî metni incelemenin hukuki çerçevesidir.

İşçinin hareketi tek başına neden yeterli açıklama değildir?

İşçi koruyucu gözlük takmadıysa bu olgu elbette araştırılır. Fakat gözlüğün sağlanıp sağlanmadığı, işe uygunluğu, eğitimin gerçekten verilip verilmediği, kullanımı denetleme imkânı ve olayın bu eksiklik nedeniyle meydana gelip gelmediği de açıklanmalıdır. İşçinin deneyimli olması, işverenin tüm güvenlik sorumluluğunu otomatik kaldırmaz. Bunun tersine, işçinin her somut ihlalinin yok sayılması da doğru değildir. Kusur oranı, sıfatlara göre değil, olayın oluşumuna etkili davranışlara göre gerekçelendirilmelidir.

Fotoğraf, kamera ve olay yeri yanlış okunmuş olabilir mi?

Rapor makinenin koruyucusunun bulunduğunu bir fotoğrafa dayanarak söylüyorsa fotoğrafın kaza öncesinde mi sonrasında mı çekildiğini sorgulayın. Görüntü kesintiliyse eksik dakikaları ve kamera açısını belirtin. İşyeri giriş kaydı ve acil servise varış saati, tanığın anlattığı sırayla örtüşmüyorsa zaman çizelgesi çıkarın. İş kazası tutanağı tek taraflı hazırlandıysa başka kayıtların neden dışlandığını sorun. Bilirkişi, dosyada bulunmayan bir olguyu kanıtlanmış kabul etmişse bu varsayımı işaretleyin.

Uzmanlık alanı olayın tekniğine uygun mu?

Bir inşaat iskelesi, elektrik pano sistemi, maden tahkimatı veya otomasyon hattı aynı teknik bilgiyle incelenmez. Yargıtay'ın bir iş kazasına ilişkin kararında, olayın meydana geldiği iş kolunda uzman bilirkişilerle, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin ve kusur aidiyetinin aydınlatılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu her dosyada belirli sayıda bilirkişi zorunluluğu olduğu anlamına gelmez. İtirazınızda gereken uzmanlık dalını, cevaplanmamış teknik soruyu ve bunun sonuca etkisini gösterin.

Ek rapor mu, yeni bilirkişi heyeti mi istenmeli?

Raporun belirli bir paragrafı belirsizse veya tek belge atlanmışsa aynı bilirkişiden açıklama/ek rapor talebi yeterli olabilir. Temel olay kurgusu yanlışsa, raporlar uzlaşmaz biçimde çelişiyorsa veya uzmanlık bütünüyle yetersizse yeni bir heyet ve gerektiğinde keşif talebi gerekçelendirilebilir. HMK 281, mahkemeye açıklama ve tekrar inceleme araçları tanır; HMK 282 uyarınca hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. İtiraz edilen her raporun kesin olarak değişeceği söylenemez.

Ek rapordan özellikle şu soruların yanıtını isteyebilirsiniz: Kazanın meydana geldiği anda makine hangi konumdaydı; hangi koruyucu tertibat çalışır durumdaydı; hangi talimat kime, ne zaman tebliğ edilmişti; tedbir alınsaydı olay yine gerçekleşir miydi? Soruların amacı bilirkişiden hukukî sonuç istemek değil, teknik olguyu aydınlatmaktır. Bilirkişinin görev alanı dışında yeni bir hukuki uyuşmazlık doğarsa mahkeme tarafların iddia ve savunmasını da değerlendirir. Kusur raporundaki cümleyi bağlamından koparıp “işveren hiçbir durumda sorumsuzdur” gibi kesin bir hükme dönüştürmeyin.

Bir teknik uzman görüşü alınacaksa uzman hangi fotoğraf, proje ve kayıtları gördüğünü, hangi standart veya ölçüme dayandığını açıkça yazmalıdır. Tarafın sunduğu uzman mütalaası mahkemenin bilirkişi raporunun aynısı değildir; fakat açıklayıcı sorular kurmaya yardımcı olabilir. HMK 293 uzman görüşünü düzenler ve sırf bu görüş için otomatik ek süre tanımaz. Teknik görüşün hazırlığı, HMK 281 başvuru takvimiyle birlikte planlanmalıdır.

Raporda kusur yüzdesi doğru görünse bile itiraz gerekir mi?

Oran lehinize olsa da olayın oluşu, sorumlu işverenin kimliği veya koruyucu önlemin varlığı hakkında hatalı bir kabul sonraki hesap ve kanun yolu incelemesinde sorun yaratabilir. Öte yandan her cümleye itiraz etmek gerçek uyuşmazlığı bulanıklaştırır. Tazminata etkili maddi kabulü, zarar ve illiyet bağlantısını seçin. Kusur yüzdesinin tek başına tazminat miktarı olmadığını unutmayın: ücret, maluliyet, çalışma süresi, SGK gelirleri ve zarar kalemleri ayrı raporlarda incelenir.

Örnek olay: forklift kazasında “işçinin dikkatsizliği”

Depoda forkliftin çarptığı işçi için rapor “yaya yolu dışında yürüyerek yüzde 60 kusurlu” diyebilir. İtiraz, önce yaya yolu çizgisinin kaza günü mevcut olup olmadığını sorgular. Sonra forklift görüş alanı, hız, geri vites uyarısı, görevlendirme, yoğun sevkiyat ve işçinin geçmek zorunda olduğu güzergâh araştırılır. Kamera kesiti, depo planı ve bakım kayıtları birbiriyle karşılaştırılır. Yol yoksa “yaya yoluna uymama” varsayımı çöker; yol varsa bunun tek başına bütün önlemleri karşılayıp karşılamadığı değerlendirilir. Sonuç, bu deliller görülmeden bir yüzde olarak ilan edilemez.

Benzer şekilde inşaatta düşme olayında emniyet kemeri teslim formu, kemerin bağlanabileceği uygun ankraj olup olmadığı yanıtlanmadan yeterli görülmemelidir. Elektrik işinde “talimat verildi” formuyla enerji kesme ve kilitleme imkânı ayrı incelenir. Her sektör için talep edilecek teknik kayıt değişir; standart bir itiraz metnini sadece isimleri değiştirerek kullanmak önemli ayrıntıları kaçırır.

SGK tespiti, ceza soruşturması ve tazminat davası nasıl ilişkilendirilir?

İş kazasının SGK tarafından kabulü, hangi sosyal güvenlik yardımlarının değerlendirileceğini etkiler. Ceza soruşturması kişilerin ceza sorumluluğunu; iş mahkemesindeki tazminat davası ise zarar ve hukukî sorumluluğu inceler. Aynı makine ve tanıklar gündeme gelebilir, fakat raporun amacı farklıdır. Başka dosyadaki raporu mahkemeye sunarken “şu teknik bulgu, şu belgeyle çelişiyor” diye açıklayın; ceza dosyasındaki kusur yüzdesinin aynen taşınmasını istemek yeterli değildir.

İşverenin 6331 sayılı Kanun yükümlülükleri ile işçinin talimatlara uyma yükümlülüğü birlikte tartışılır. Bir alt işveren veya geçici iş ilişkisi varsa kimin eğitim, ekipman, denetim ve organizasyondan sorumlu olduğu sözleşmenin başlığıyla değil fiili iş düzeniyle incelenir. İş kazasında işveren ve SGK sorumluluğu yazısı sorumluların ayrımına yardımcı olur.

İtirazdan önce pratik kontrol listesi

1. Bilirkişi raporunun tebliğ tarihini ve geçerli son günü dosyadan teyit edin.
2. Raporu sayfa ve paragraf numaralarıyla okuyup olayın oluşuna ilişkin kabulleri ayırın.
3. Kaza tarihindeki eğitim, risk değerlendirmesi, ekipman, bakım ve denetim kayıtlarını listeleyin.
4. Kamera, fotoğraf, tanık ve sağlık kayıtlarının tarihlerini tek çizelgede karşılaştırın.
5. Her itiraz için dosyadaki belgeyi, eksik teknik soruyu ve beklenen etkiyi belirtin.
6. Ek rapor, yeni uzman heyeti veya keşif taleplerinden hangisinin neden gerekli olduğunu yazın.
7. Ek süre gerekiyorsa ilk iki haftalık süre dolmadan somut gerekçeyle başvurun.

Kusur raporu tebliğ edilmeden önce de olay yerinin değişmesi veya görüntülerin silinmesi riski varsa delillerin korunması için usulüne uygun girişim yapılabilir. Mahkeme aşamasındaki itiraz, olayın ilk gününden itibaren tutulan kayıtların yerini tutmaz.

Dosyayı başka şehirde takip ediyorsanız raporun elektronik tebligatla ne zaman geçerli şekilde tebliğ edildiğini ve mahkeme kalemine hangi eklerin verildiğini uzaktan da doğrulayın. Bilirkişi raporunun yalnız sonuç sayfasını iletmek çoğu kez yeterli değildir; teknik ekler, bilirkişiye yöneltilen ara karar soruları ve önceki raporlar birlikte okunmalıdır. Aynı kazada hem işçi hem işveren tarafı için itiraz gerekçesi değişebilir. İtirazın gerçeği açıklamaya hizmet etmesi, yalnız oranı değiştirme hedefinden daha güçlü bir hukuki temel sağlar.

Sık sorulan sorular

Kusur raporuna itiraz için mutlaka başka bir rapor almam gerekir mi?

Hayır. Dosyada bulunan eksik kayıtları, tarih çelişkisini veya yanlış teknik kabulü somut biçimde gösterebilirsiniz. Uzman görüşü karmaşık olayda yararlı olabilir, ancak itiraz hakkının tek koşulu değildir.

Bilirkişi işçiyi yüzde 100 kusurlu yazdıysa dava kesin biter mi?

Hayır. Rapor nihai mahkeme kararı değildir. Süresinde ve gerekçeli itirazla eksiklikler, deliller ve uzmanlık konusu mahkemenin önüne getirilir. Sonuç, tüm deliller ve mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

İki haftalık süre raporun düzenlendiği gün mü başlar?

HMK 281'in ölçütü raporun tarafa tebliğ edilmesidir. Düzenleme, mahkemeye sunulma ve geçerli tebliğ tarihleri farklı olabilir. Elektronik veya fiziki tebligatın dosyanızdaki geçerli tarihini kontrol edin.

SGK müfettiş raporuna da aynı iki haftalık itiraz uygulanır mı?

HMK 281 süresi hukuk mahkemesindeki bilirkişi raporuna ilişkindir. SGK incelemesi ve ceza dosyasındaki raporun başvuru/itiraz imkânları ayrı usullere bağlıdır. Belgenin hazırlayanını ve hangi işlemde kullanıldığını saptayın.

Mersin dışında gerçekleşen iş kazasında dosya incelenebilir mi?

İş kazası ve bilirkişi itirazı Türkiye'nin her ilindeki olaylarda söz konusu olabilir. Yetkili mahkeme, delillerin bulunduğu yer ve usul işlemleri dosyaya göre belirlenir. Mersin merkezli hukuki değerlendirme için olayın gerçekleştiği ili ve rapor tebliğ tarihini birlikte paylaşmak gerekir.

Sonuç: İtiraz dilekçesinin amacı bir yüzdeden hoşnutsuzluğu bildirmek değil; rapordaki yanlış olayı, eksik güvenlik tedbirini, atlanan belgeyi ve bunların sonuca etkisini göstermek olmalıdır. Raporun tebliğiyle işlemeye başlayan iki haftayı ve varsa ek süre koşulunu öncelikle kontrol edin. Bu yazı genel bilgilendirmedir; somut dosyanın süre ve delilleri ayrıca incelenmelidir.

Resmî kaynaklar: HMK 279–282 ve 293, 7251 sayılı Kanun ile HMK 281 değişikliği, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Yargıtay iş kazası kusur ve uzmanlık kararı.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)