Adi Ortak Fazladan Yaptığı İş İçin Ücret İsteyebilir mi?

Adi ortağın ek emek ücreti, yalnız diğer ortaktan daha çok yorulduğunu söylemesiyle doğmaz. TBK627, yapmakla yükümlü olmadığı hâlde ortaklık işleri için emek harcayan ortağın hakkaniyete uygun karşılık isteyebilmesini düzenler. Bu yüzden ilk soru, yapılan işin zaten üstlenilmiş katılım veya yönetim görevinin içinde olup olmadığıdır. Fazladan çalışma ile mevcut borcun ifası ayrılmalıdır.

Ortaklıkta emek başlangıçtan katkı olabilir

Adi ortaklıkta para, mal veya emek katılım payı olarak konulabilir. Bir kişi sermaye, diğeri işletmenin günlük emeğini sağlamayı üstlenmiş olabilir. Bu anlaşmada emek koyan kişinin her çalışma saatini sonradan ayrıca ücretlendirmesi kendiliğinden mümkün olmaz. Sözleşmedeki görev, kararlaştırılan karşılık ve kâr paylaşımı birlikte okunur.

Ortaklık sözleşmesi tek bir yazılı metinde olmayabilir. Mesajlar, iş bölümü kararları, ödeme düzeni ve fiilî uygulama yükümlülüğün kapsamını gösterebilir. Bununla birlikte diğer ortağın sessizliği her yeni iş için ücret kabulü sayılmaz. Başlangıçtaki anlaşmanın ne olduğu ve sonradan nasıl değiştiği somut verilerle ortaya konmalıdır.

Hangi fazladan iş ayrı karşılık doğurabilir?

Kanunun ölçüsü, ortağın yükümlü olmadığı emeğin ortaklık işleri için harcanmasıdır. Kişisel işlerini ortaklık işi gibi göstermek bu kapsama girmez. Örneğin sadece sermaye koyması kararlaştırılmış ortak, beklenmedik bir ihtiyaçta işletmenin önemli bir işini ayrıca üstlenmiş olabilir. Bu durumda katkı borcu dışındaki emeğin kapsamı değerlendirilir.

Ancak herkesin yönetim görevini taşıdığı bir düzende olağan yönetim işinin yapılması farklı sonuç verebilir. Sırf iş zor veya uzun sürdü diye mevcut yükümlülük kendiliğinden dışarı taşmaz. Yapılan işin türü, sürekliliği, diğer ortakların bilgisi ve önceden kararlaştırılan görev sınırları incelenir. Talep bu karşılaştırmaya dayanmalıdır.

Karşılık nasıl belirlenir?

TBK627 sabit maaş, asgari ücret katsayısı veya otomatik saat tarifesi koymaz; hakkaniyetin gerektirdiği karşılıktan söz eder. Emeğin niteliği, süresi, ortaklığa katkısı ve somut koşulları dikkate alınır. Piyasa hizmet bedeli yararlı veri olabilir, fakat her olayda aynen uygulanacak kesin tarife değildir. Tarafların özel ücret anlaşması varsa ayrıca değerlendirilir.

Emek hesabıyla yapılan masraflar ayrılmalıdır. Malzeme için ödenen fatura, kişisel emek karşılığının miktarını doğrudan göstermez. Aynı şekilde ortaklığa verilen para avansı ayrı bir kalemdir. Bir iş için önceden ödeme alınmışsa bu tutar açıklanır; hem aynı emeğin tam karşılığı hem o karşılığa mahsup edilmiş tutar yeniden istenmez.

Kâr payı almak ek emeği karşılamış sayılır mı?

Kâr payı, ortaklık sonucuna katılmanın karşılığıdır; ek emeğe ilişkin istemle hukuki dayanağı aynı değildir. Bununla birlikte anlaşmada emeğin karşılığının özel kâr oranıyla karşılanması düzenlenmiş olabilir. Bu nedenle “kâr aldın, başka hiçbir hakkın yok” veya “kârın yanında mutlaka ücret vardır” şeklinde iki kesin genellemeden de kaçınılmalıdır.

Farazi olarak iki kişi ortak olmuş, biri yalnız sermaye katkısı üstlenmişken aylarca özel bir teknik işi yürütmüş olsun. İşin ortaklık için yapıldığı ve önceden üstlenilmediği gösterilirse hakkaniyet karşılığı tartışılabilir. Aynı kişinin sırf ortaklık kazancı düşük kaldı diye katkı borcunu sonradan işçilik ücretine dönüştürmesi ise farklıdır.

Talebi hangi belgelerle açıklayabilirsiniz?

Görev paylaşımı, ortaklık anlaşması, ek iş talimatları, tarihli yazışmalar ve teslim edilen çalışma çıktıları saklanmalıdır. Günlük faaliyet kayıtları, çalışma süresini ve yapılan işin kapsamını gösterebilir. Genel bir “her şeyi ben yaptım” anlatımı yerine hangi tarihte hangi görev dışı işin yapıldığı belirtilmelidir. Diğer ortağın kabul veya itirazları da dosyaya dahil edilir.

Ortaklığın tasfiyesi gündemdeyse bu alacağın hesapta nasıl ele alınacağı ayrıca belirlenir. İş ilişkisi bulunup bulunmadığı, yargı yeri ve başvuru koşulları gerçek hukuki ilişkiye göre değerlendirilir. TBK627'deki istemin varlığı kişiyi otomatik işçi yapmaz. Doğru talep, ortaklık katkısını yeniden adlandırmadan, gerçekten yükümlülük dışındaki emeği ve karşılığını açıklamalıdır.

Bağlantılı konular

Adi Ortaklık Tasfiyesi: Hesaplaşma Alacağı Nasıl Hesaplanır?; Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK620–621,627–628.