Çalışma İzni Bittiğinde Yabancı Türkiye’de Kalabilir mi?

Çalışma izni, geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle iş ilişkisinin veya iznin bitmesi, yalnızca çalışmayı durdurmakla sınırlı bir sorun değildir: Türkiye’de kalış dayanağı da yeniden kontrol edilmelidir. İşten ayrılan kişinin eski kartta yazan tarihe bakarak otomatik kalış hakkı varsayması veya yeni işveren başvurusunu yapmadan çalışmaya başlaması risklidir.

Önce hangi tarihleri doğrulamalı?

İzin belgesinin başlangıç ve bitiş tarihi, iş sözleşmesinin sona erme günü, işverenin Bakanlığa yaptığı bildirim ve SGK çıkış kaydı birlikte okunmalıdır. Çalışma izni henüz geçerli görünse bile fesih veya iptal işlemi olmuş olabilir. Tersine, işverenle uyuşmazlık bulunması her durumda iznin derhal sona erdiğini göstermez. Dosya bazında resmî izin statüsü sorgulanmalı ve ilgili tebligat saklanmalıdır.

Yeni işveren veya farklı kalış amacı

Yeni işverenle çalışma izni başvurusu, mevcut izni kendiliğinden ona devretmez. Yeni iznin kapsamı ve sonuçlanma zamanı dikkate alınarak işe başlama kararı verilmelidir. Türkiye’de aile bağı, öğrenim veya başka bir geçerli kalış sebebi varsa, ilgili ikamet türünün şartları ve usulü ayrıca incelenir. Başvuru yapılmış olması ile başvurunun kabulü farklı aşamalardır. Yabancı şirket ortağının çalışma izni de ücretli çalışan izninden farklı değerlendirme gerektirir.

İşçi alacakları ayrı dosyadır

İş sözleşmesinin feshi haksızsa ücret, kıdem, ihbar veya diğer işçilik hakları gündeme gelebilir; bu taleplerin varlığı göç statüsünü otomatik uzatmaz. Çalışma izni olmadan çalışmanın hem işveren hem yabancı açısından sonuçları da ayrıdır; izinsiz çalışma ve işverenin hukuki durumu başlığındaki çerçeveyle kıyaslanmalıdır. İşverenin pasaport veya belgeyi elinde tutması halinde teslim talebini yazılı delille destekleyin.

Pratik örnek

Sözleşmesi ayın 1’inde sona eren kişinin izin kartında ayın 30’u yazması, tüm ay sorunsuz çalışabileceği veya kalabileceği sonucunu tek başına vermez. ÇSGB sistemindeki izin durumu ve fesih bildirimi görülerek yeni başvuru, ikamet veya çıkış seçeneklerinden hangisinin gerçekçi olduğu belirlenir. Sınır geçişi planlanıyorsa güncel belgeler ayrıca kontrol edilir.

İşveren değişikliğinde eski başvuruya güvenmeyin

Bir işveren için düzenlenmiş izin, başka işveren yanında çalışmaya genel yetki vermez. Yeni işverenin başvurusunda işyeri, pozisyon, meslek ve ücret şartları ayrı incelenir. Önceki başvurunun onayı yeni dosyanın kabul edileceği anlamına gelmez. İşveren başvuruyu yaptığını söylüyorsa başvuru numarasını ve izin durumunu görmeden çalışmaya devam etme kararını vermeyin. Kişi kendi adına şirket kurmayı planlıyorsa şirket ortaklığı da tek başına çalışma izni değildir.

Türkiye dışından başvuru ihtimali

Kalış dayanağı sona ermiş yabancının Türkiye içinden yeni başvuru yapıp yapamayacağı, mevcut statüsüne ve ilgili başvuru şartlarına bağlıdır. Gerekirse dış temsilcilik yolu değerlendirilir. Önceki iznin iptaline ilişkin bildirim ile ülkeye giriş yasağı veya sınır dışı kararı farklı idari işlemlerdir; her birinin ayrı tebliği ve başvuru yolu vardır. Havalimanında karşılaşılan bir sorunda sadece iş sözleşmesinin fotokopisine güvenmeyin.

İşçilik uyuşmazlığını belgeleyin

Ücret bordrosu, banka ödemesi, SGK kaydı, işe giriş/çıkış bildirgesi, fesih yazısı ve işverenle yazışmalar saklanmalıdır. Çalışma izni işlemi ile işçilik alacağı aynı makamca çözülmez. İşveren pasaportu iade etmiyorsa talep yazılı yapılmalı ve gerekiyorsa yetkili makamlara başvurulmalıdır. Önceki çalışma izni devam ederken bildirilmeyen adres değişikliği varsa göç kaydı da ayrıca güncellenmelidir.

Uzun süren başvuruda çalışmaya devam etme sınırı

Mevcut işverenin izin süresi uzatma başvurusu ile başka işverenin yeni izin başvurusu aynı sonuçları doğurmaz. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının sık sorulan sorularına göre usulüne uygun uzatma başvurusu bulunan kişi, değerlendirme süresince iznin bitiminden sonra en çok 90 gün ve iş ile işyeri değişmemek şartıyla çalışmaya devam edebilir. Bu istisna, başvuruyu hiç yapmamış veya farklı işverene geçmiş kişiye genellenemez. Başvuru tarihini, sistemdeki statüyü ve işverenin aynı kalıp kalmadığını yazılı kayıt üzerinden birlikte doğrulayın.

İşverenin bildirimi ile yabancının dosyası

Bakanlık bilgilendirmesi, işin başlaması veya sona ermesi ile iptal gerektiren durumlar için işverenin 15 gün içinde bildirim yükümlülüğünü açıklar. SGK çıkışının yapıldığı gün ile çalışma izninin Bakanlıkça sona erdirildiği gün farklı olabilir; bunları tek tarih saymayın. Yabancı, işverenin gönderdiği bildirimin örneğini, çalışma izni numarasını ve kendisine tebliğ edilmiş kararı istemelidir. İptal veya sonlandırma kararı varsa buna karşı idari itiraz imkânı ve tebliğden başlayan süre ayrıca değerlendirilir. İtiraz, yeni işverende izinsiz çalışmaya geçici onay oluşturmaz.

Birden fazla kalış dayanağı varsa

Kişinin ayrıca geçerli başka bir ikamet izni, Türk vatandaşı eşi ya da öğrenimi olabilir. Bunların her biri için mevcut belgenin gerçekten geçerli olup olmadığı ve çalışma hakkı verip vermediği ayrıca incelenir. Aile ikameti, Türkiye'de kalışla ilgili bir seçenek sunabilir; tek başına ücretli çalışmayı serbest hale getirmez. Süre dolumundan önce yeni başvuru türüne geçiş mümkün mü diye e-İkamet ve Bakanlığın güncel şartlarına bakın. Gecikmiş dosyada geriye dönük tarih taşıyan sözleşme hazırlamak, mevcut statü sorununu çözmeyeceği gibi belge güvenilirliğini zedeler.