Telif Hakkı İçin Eser Tescili Zorunlu mu?

Telif korumasının doğması için bütün eserlerin bir sicile tescil edilmesi şart değildir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser niteliğini taşıyan ürün, meydana getirilmesiyle korumadan yararlanır. Kayıt ve tescil, hak sahipliğini belirlemekte ispat kolaylığı sağlamak ve mali hak kullanımını takip etmek için düzenlenmiştir. Bazı yapımlarda zorunlu kayıt bulunması, kayıt işleminin eser sahipliğini yarattığı anlamına gelmez.

Önce eser niteliği aranır

Bir ürünün sahibinin hususiyetini taşıması ve kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi gerekir. Soyut fikir ile ortaya konmuş metin, çizim, müzik veya program birbirinden ayrılır. Bir iş fikrini kısa bir cümleyle açıklamak, aynı fikrin bütün uygulamalarını telif hakkıyla tekelleştirmez. Kayıt belgesi de eser niteliği bulunmayan her ürüne kendiliğinden telif koruması kazandırmaz.

Romanın yayımlanmamış olması veya programın henüz satışa sunulmaması, oluşmuş eser üzerinde hiçbir hak bulunmadığını göstermez. Buna karşılık henüz şekillenmemiş fikirle meydana getirilmiş eserin ayrımı korunur. Dosyada korunması istenen ürünün somut biçimi, ne zaman ve kim tarafından meydana getirildiği açıklanır; yalnız gelecekte yapılacak projeden söz edilmez.

Hangi kayıt işlemi zorunludur?

Kanunun 13. maddesi ile Kayıt ve Tescil Yönetmeliği’nin 5. maddesi, sinema ve müzik eserlerini içeren yapımlar için belirli yapımcıların kayıt yükümlülüğünü düzenler. Yönetmelikte bilgisayar oyunları için de zorunlu kayıt ve tescil hükmü bulunur. Bunların dışındaki eser grupları için 7. maddede isteğe bağlı kayıt yolu vardır. Eserin veya yapımın hangi gruba girdiği doğru belirlenmelidir.

Örneğin sıradan bir yazılımla bilgisayar oyununun işlem grubu aynı kabul edilmemelidir. Bir romanın isteğe bağlı kayıt imkânı ile sinema yapımının zorunlu kayıt işlemi farklıdır. Kayıt yanında bandrol, yapımcı sertifikası veya değerlendirme gibi başka yükümlülükler bulunabilmesi de mümkündür. “Telif için tescil gerekmez” cümlesi bütün dağıtım ve piyasaya sunum işlemlerini gereksiz kılmaz.

Belge kesin eser sahipliği kanıtı mı?

Kayıt işlemi hak yaratmayı amaçlamaz ve beyana dayanır. Başvuru sahibinin açıklaması, başka kişinin önceki eser sahipliği iddiasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kanun, mevcut olmadığını bildiği veya bilmesi gerektiği haklar hakkında yanlış beyanda bulunanlar için hukuki ve cezai sonuçları saklı tutar. Başkasına ait eseri kaydettirmek, eserin sahibi olmanın yolu değildir.

Uyuşmazlıkta kayıt belgesi diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Taslaklar, sürüm geçmişi, teslim yazışmaları, orijinal kayıtlar ve çalışma dosyaları meydana getirme sürecini gösterebilir. Bir dosyanın belirli tarihte elde bulunmasıyla o dosyanın yaratıcısı olmak farklıdır. Tarih bilgisi, hak sahipliği ve varsa mali hak devri aynı delil zincirinde açıklanmalıdır.

Ücreti ödeyen kişi kayıt yaptırırsa

Eserin hazırlanması için ücret ödemek, ödeyeni otomatik eser sahibi yapmaz. Eseri meydana getiren kişi ile mali hakları kullanmaya yetkili kişi farklı olabilir. İş ilişkisi, özel sözleşme ve FSEK 18’deki kullanım düzenlemeleri ayrıca incelenir. Kayıt başvurusunun doğru sıfatla yapılması, bu ayrımın atlanmamasını gerektirir; sicil işlemi eksik hak devrini kendiliğinden tamamlamaz.

Hakların devri söz konusuysa yazılı sözleşme ve ayrı ayrı belirtilmiş mali haklar kontrol edilir. Kayıt belgesi, sözleşme yerine kullanılan genel bir izin kâğıdı değildir. Eser sahibinin kimliği, hakkı kullanacak kişinin yetkisi ve ilgili işlem grubunun gerektirdiği belgeler açıkça gösterildiğinde hem ispat hem kayıt yükümlülüğü doğru temelde ele alınabilir.

Bağlantılı konular

Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?; Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.1/B,8,13,18,52.
• Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.1,5,7.