Ömür Boyu Para Ödeme Sözü Yazılı Olmak Zorunda mı?

Ömür boyu gelir sözleşmesi, TBK608 gereğince yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Bir kişinin diğerine belirli aralıklarla para veya başka dönemsel edim sağlaması üstlenilebilir; sürenin kimin yaşamına bağlandığı ise ayrıca belirlenir. “Sana yaşadığın sürece para veririm” şeklindeki konuşmanın gerçekten böyle bir sözleşme kurup kurmadığı, tarafların iradesi ve şekil koşuluyla birlikte değerlendirilir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Bakım sözüyle düzenli gelir aynı değildir: Ömür boyu gelirde merkezde dönemsel edim vardır.
• Yazılı metinde neler açık olmalı: Gelir borçlusu ve alacaklısı, edimin tutarı veya belirlenme yöntemi, ödeme aralığı ve sürenin hangi kişinin ömrüne bağlandığı yazılmalıdır.
• Kimin ölümü ödemeyi bitirir: TBK607'ye göre sözleşmede aksine açık hüküm yoksa gelir alacaklısının ömrü esas alınır.
• Aylık ödeme yazılmamışsa vade nedir: TBK609, aksi kararlaştırılmadıkça gelirin altı ayda bir ve peşin ödenmesini öngörür.
• Ödeme yapılmadığında inceleme nereden başlar: Önce geçerli sözleşme, vadesi gelen dönemler ve yapılmış ödemeler çıkarılır.
• Bağlantılı konular: Düzenli Bağış Sözü Veren Ölürse Ödeme Devam Eder mi?; Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinde Bakım Yapılmıyorsa Ev Geri Alınabilir mi?.

Bakım sözüyle düzenli gelir aynı değildir

Ömür boyu gelirde merkezde dönemsel edim vardır. Ölünceye kadar bakmada ise kişiye bakıp gözetme karşılığında malvarlığı devri üstlenilir ve farklı şekil hükümleri uygulanır. Bir metinde hem ev devri hem bakım hem aylık ödeme yazıyorsa yalnız belgenin başlığına bakmak yeterli değildir. Gerçek yükümlülükler ayrılmalıdır.

Yakına her ay gönüllü yardım yapılması da her durumda ömür boyu gelir sözleşmesi oluşturmaz. Borçlanma iradesi bulunup bulunmadığı, ödemenin karşılıklı ilişkiye bağlanıp bağlanmadığı ve düzenlemenin içeriği incelenir. Geçmişte birkaç havale yapılmış olması, gelecekte yaşam boyu borcun bütün koşullarını tek başına belirlemez.

Yazılı metinde neler açık olmalı?

Gelir borçlusu ve alacaklısı, edimin tutarı veya belirlenme yöntemi, ödeme aralığı ve sürenin hangi kişinin ömrüne bağlandığı yazılmalıdır. Yazılı şeklin imza koşulları TBK14 ve15 çerçevesinde değerlendirilir. Sıradan bir mesajla güvenli elektronik imza aynı değildir; delil oluşturmasıyla kanuni geçerlilik şeklini sağlaması birbirinden ayrılır.

TBK608'de genel olarak noter zorunluluğu yazılı değildir. Ancak anlaşmada taşınmaz devri veya başka özel şekle bağlı işlem de varsa, onun kuralları ayrıca yerine getirilmelidir. Bu nedenle “yazılı kâğıt her türlü mal devrine yeter” sonucu çıkarılmaz. Birden fazla borç içeren metin, bütün edimleri bakımından incelenir.

Kimin ölümü ödemeyi bitirir?

TBK607'ye göre sözleşmede aksine açık hüküm yoksa gelir alacaklısının ömrü esas alınır. Taraflar borçlunun veya üçüncü bir kişinin ömrünü de ölçü alabilir. Bu seçim ekonomik sonucu değiştirir; metindeki “ömür boyu” ifadesinin kime ait olduğu açık yazılmalıdır. Yaş ve sağlık tahmini, açık sözleşme hükmünün yerini tutmaz.

Gelir borçlusu veya üçüncü kişinin ömrüne bağlanan gelir, aksi kararlaştırılmamışsa alacaklının mirasçılarına geçer. Alacaklının daha önce ölmesiyle borcun kesin bittiğini söylemek bu durumda yanlış olur. Mirasçılar sözleşmeyi ve esas alınan kişinin yaşam durumunu göstererek talebi değerlendirebilir. Her ölüm olayı için aynı cevap verilemez.

Aylık ödeme yazılmamışsa vade nedir?

TBK609, aksi kararlaştırılmadıkça gelirin altı ayda bir ve peşin ödenmesini öngörür. Bu yüzden alışkanlıkla her gelir sözleşmesinin aylık olduğunu varsaymamak gerekir. Taraflar aylık ödeme belirlemişse o düzenleme değerlendirilir. Vade günü, hesap bilgisi ve ödeme açıklaması uyuşmazlık ihtimalini azaltacak kadar somutlaştırılmalıdır.

Süresi yaşamına bağlı kişinin peşin ödeme dönemi bitmeden ölmesi, ilgili dönem borcunu kendiliğinden gün hesabıyla azaltmaz. Kanun o döneme ait gelirin tamamını borçlanılmış sayar. Örneğin geçerli düzenlemede altı aylık peşin dönem sürerken ölüm gerçekleşirse, kullanılmadığı ileri sürülen aylar için otomatik indirim sonucuna gidilmez.

Ödeme yapılmadığında inceleme nereden başlar?

Önce geçerli sözleşme, vadesi gelen dönemler ve yapılmış ödemeler çıkarılır. Geçmiş dönem borcuyla henüz doğmamış gelecek ödemeler aynı kalemde yazılmamalıdır. Temerrüt, faiz veya diğer talepler için bunların kendi koşulları değerlendirilir; sözleşmenin varlığı her ek talebi otomatik olarak haklı kılmaz.

TBK610 kapsamında hakkın devri, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa mümkündür. Buna karşılık bakım alacağının devredilememesi farklı rejime aittir. Başvuru hazırlığında imzalı metin, ek anlaşmalar, dekontlar ve ilgili ölüm ya da yaşam kayıtları bir araya getirilmelidir. Bu belgeler, hem sözleşmenin türünü hem ödenmesi gereken dönemleri doğru belirlemeye yarar.

Tutarın zaman içinde artırılması kararlaştırılacaksa artışın ölçüsü ve uygulanacağı dönem açık belirlenmelidir. Kanunda yazan altı aylık ödeme kuralı, kendiliğinden belirli bir enflasyon artışı anlamına gelmez. Değişiklik anlaşmasının geçerlilik şekli ve tarafların imzaları ayrıca değerlendirilir; tek tarafın hazırladığı yeni ödeme tablosu yeterli sayılmaz.

Bağlantılı konular

Düzenli Bağış Sözü Veren Ölürse Ödeme Devam Eder mi?; Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinde Bakım Yapılmıyorsa Ev Geri Alınabilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK607–610,14–15.