Başkasına Ödeme Talimatı Vermek Borcu Hemen Bitirir mi?

Başkasına ödeme talimatı vermek, o kişiye yönlendirilen alacaklıya olan borcu kural olarak hemen bitirmez. TBK556 kapsamında borcun ifası amacıyla yapılan havalede borç, havale ödeyicisinin gerçekten ifa etmesiyle sona erer. “Parayı müşterimden al” denmesiyle alacaklının parayı almış sayılması farklı şeylerdir. Üç kişinin hangi rolü üstlendiği öncelikle belirlenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Buradaki havale yalnız banka transferi değildir: TBK555'teki havalede bir kişi, kendi hesabına ödeme yapması için ödeyiciyi; bu ödemeyi kendi adına kabul etmesi için alıcıyı yetkilendirir.
• Alacaklı yönlendirmeyi kabul ederse ne olur: Havaleyi kabul eden alacaklı, ödeyiciye başvurup havalede belirlenen süre içinde alacağını elde edememişse alacağını yeniden havale edene karşı ileri sürebilir.
• Ödemeyi yapacak kişi ne zaman bağlanır: TBK557 uyarınca ödeyici, havaleyi çekince belirtmeden kabul ettiğini alıcıya bildirirse ifayla yükümlü olur.
• Ödeme reddedilirse sessiz kalmayın: Ödeyici, alıcının istemesine rağmen ödeme yapmaz veya önceden yapmayacağını açıklarsa TBK558 alıcıya gecikmeksizin bildirim yükler.
• Dosyada hangi kayıtlar bulunmalı: Asıl borcun belgesi, üç kişi arasındaki talimat ve kabul açıklamaları, belirlenen süre, ödeme istemi ve banka kayıtları ayrı sıraya konulmalıdır.
• Bağlantılı konular: İcra Borcunu Alacaklıya Elden veya Havale ile Ödedim: Dosya Neden Açık?; Banka Otomatik Ödeme Talimatını Uygulamadı: Gecikme Bedelini Kim Öder?.

Buradaki havale yalnız banka transferi değildir

TBK555'teki havalede bir kişi, kendi hesabına ödeme yapması için ödeyiciyi; bu ödemeyi kendi adına kabul etmesi için alıcıyı yetkilendirir. Konu para, kıymetli evrak veya başka bir misli eşya olabilir. Bankacılık ekranındaki işlem adıyla hukuki ilişkinin bütünü kendiliğinden açıklanmış olmaz.

Örneğin A'nın B'ye borcu, C'den de alacağı bulunsun. A, C'ye bedeli B'ye ödemesini, B'ye de ödemeyi C'den almasını bildirir. Bu düzenleme borcun üstlenilmesi veya alacağın devriyle aynı değildir. Tarafların ayrıca yaptığı bir borçtan kurtarma anlaşması varsa onun koşulları incelenir; basit ödeme yönlendirmesi böyle bir anlaşma yerine geçirilmez.

Alacaklı yönlendirmeyi kabul ederse ne olur?

Havaleyi kabul eden alacaklı, ödeyiciye başvurup havalede belirlenen süre içinde alacağını elde edememişse alacağını yeniden havale edene karşı ileri sürebilir. Bu yüzden yazıda vade, tutar ve kime başvurulacağı açık olmalıdır. Alacaklının yönlendirmeyi kabul etmesi, eski borçluyu koşulsuz olarak ibra ettiği anlamına gelmez.

Havaleyi kabul etmek istemeyen alacaklı, bunu borçluya gecikmeksizin bildirmelidir. Bildirim yapılmaması yüzünden doğan zarar için sorumluluk gündeme gelebilir. Kanunda bu bildirim bakımından herkese uygulanacak sabit bir gün sayısı konulmamıştır. İletişimin ve işin koşulları dikkate alınarak gecikmeden, ispatlanabilir biçimde cevap verilmesi gerekir.

Ödemeyi yapacak kişi ne zaman bağlanır?

TBK557 uyarınca ödeyici, havaleyi çekince belirtmeden kabul ettiğini alıcıya bildirirse ifayla yükümlü olur. Bundan sonra alıcıya karşı ileri sürebileceği savunmalar, aralarındaki ilişki veya havalenin içeriğinden doğanlarla sınırlıdır. Havale edenle kendi arasındaki ilişkiye ait itirazları aynı şekilde alıcıya taşıyamaz.

Ödeyicinin havale edene zaten borçlu olması ayrıca değerlendirilir. Alıcıya ödeme yapmak daha ağır bir yük getirmiyorsa, kanundaki koşullarda bu yönde ifa zorunluluğu doğabilir. Buna karşılık borcu olmayan üçüncü kişinin her talimatla borç altına girdiği söylenemez. Talimatla kabul açıklamasının birbirine karıştırılması, yanlış kişiye talep yöneltilmesine yol açar.

Ödeme reddedilirse sessiz kalmayın

Ödeyici, alıcının istemesine rağmen ödeme yapmaz veya önceden yapmayacağını açıklarsa TBK558 alıcıya gecikmeksizin bildirim yükler. Alıcı, durumu havale edene haber vermelidir. Habersiz bırakma yüzünden doğan zarar, ödeme borcundan ayrı bir sorumluluk sebebidir. Mesajın sadece yazılması değil, uygun muhataba iletilmesi de önem taşır.

Farazi örnekte C, B'ye ödeme yapmayı kabul ettikten sonra ödeme gününde parayı göndermeyeceğini bildirir. B bu kaydı koruyup A'ya iletmelidir. Belirlenen sürede tahsil gerçekleşmezse A'ya yönelik alacak yeniden gündeme gelir. Sonradan C'den gelen kısmi veya tam ödeme hesaba katılır; aynı borç iki ayrı kaynaktan mükerrer tahsil edilemez.

Dosyada hangi kayıtlar bulunmalı?

Asıl borcun belgesi, üç kişi arasındaki talimat ve kabul açıklamaları, belirlenen süre, ödeme istemi ve banka kayıtları ayrı sıraya konulmalıdır. Alacaklıya gerçekten ulaşan tutarla yalnız gönderilmesi planlanan tutar ayrılır. İmzalı bir ibra veya borç üstlenme metni varsa ödeme talimatından bağımsız değerlendirilir.

Yanlış IBAN'a gönderim ise ayrıca doğru alacaklıya ifa sorununu doğurur. Bu yazının konusu, üçlü ödeme düzenlemesinin borcu ne zaman sona erdirdiğidir. Uyuşmazlıkta görev, yetki ve başvuru koşulları temel ilişkinin niteliğine göre belirlenir; yalnız “havale” sözcüğünden hareketle tek bir dava yolu seçilmez.

Kısmi ifa varsa hangi borcun ne kadarının ödendiği ayrıca yazılır. Ödeyicinin borçluyla farklı hesapları bulunması, alacaklının tahsil ettiği tutarı belirsiz bırakmamalıdır. Ödeme açıklaması ve alındı belgesi, daha sonra aynı tutarın tekrar istenmesini veya hiç ödenmemiş gibi değerlendirilmesini önleyebilir.

Bağlantılı konular

İcra Borcunu Alacaklıya Elden veya Havale ile Ödedim: Dosya Neden Açık?; Banka Otomatik Ödeme Talimatını Uygulamadı: Gecikme Bedelini Kim Öder?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK555–558.