Para Üzerinde İntifa Hakkı Kurulan Kişi Parayı Harcayabilir mi?

Tüketilebilen şey üzerinde intifa kurulmuşsa, aksi kararlaştırılmadıkça o şeyin mülkiyeti intifa hakkı sahibine geçer. Türk Medeni Kanunu’nun 819. maddesi, hak sahibinin geri verme sırasında o günkü değeri ödemesini zorunlu kılar. Para bakımından da önce gerçekten bu rejimde intifa kurulup kurulmadığı araştırılır. Bir hesabın yalnız faizini alma hakkıyla belli paranın bu kapsamda teslimi aynı işlem değildir.

Para tesliminin hukuki sebebi belirlenir

Bir kişiye saklaması için para bırakmak, ödünç vermek veya intifa kurmak farklı ilişkilerdir. Banka dekontundaki “kullanımına” sözcüğü, tüm kapsamı tek başına belirlemeyebilir. Kuruluş belgesi, teslimin amacı, tarafların iradesi ve geri verme koşulları görülmelidir. Belirli banknotların aynen korunması kararlaştırılmışsa bu durum, tüketilebilen para üzerinde olağan kullanım intifasıyla aynı kabul edilmez.

emanet paranın kullanılmasında TBK kuralları, para emanetinde aynen veya mislen geri vermenin TBK bakımından ayrımını açıklar. Bu yazının dayanağı ise intifaya ilişkin 819. maddedir. Benzer biçimde para kullanılması gündeme gelse de sözleşme türleri aynı değildir. İlişki doğru sınıflandırılmadan “emanet harcanamaz” veya “intifa varsa her para serbestçe harcanır” gibi genel bir sonuç kurulmaz.

Aksi anlaşma varsa ne olur?

819. madde mülkiyet geçişini aksi kararlaştırılmamış olmasına bağlar. Kullanımı sınırlandıran, belirli paranın korunmasını isteyen veya farklı geri verme düzeni koyan anlaşmalar araştırılır. Hakkın konusu, para cinsi ve miktarı açık olmalıdır. Kişinin yalnız belli getiriyi alması için kurulmuş bir banka alacağı intifaı ayrıca alacak hükümleriyle değerlendirilir. Paranın kimin hesabında bulunduğu tek hukuki ölçüt değildir.

Koşulları oluşmuş tüketilebilir şey intifaında hak sahibinin parayı kullanması ile geri verme borcunun yok olması aynı değildir. Kullanılmış tutarın yerine gerekli ödeme yapılır. Hak sahibinin parasız kalması, sırf bu nedenle malikin hakkının silindiğini göstermez. İntifanın süresi ve sona ermesi de kuruluş belgesiyle ilgili kanuni hükümlerden belirlenir; kullanım fiilinden bağımsızdır.

Geri verme gününün değeri

Kanunun ilk fıkradaki ölçütü geri verme sırasındaki o günkü değerdir. Bu ifade bütün para ilişkileri için belirli enflasyon oranı, otomatik döviz dönüşümü veya sözleşmesiz yatırım getirisi vaat etmez. Para cinsi, miktar ve özel anlaşma değerlendirilir. Hukuki değerin nasıl belirleneceği somut varlık ve ilişki üzerinden açıklanmalıdır. Yanlış bir mal türünün değerleme kuralı buraya taşınmamalıdır.

Değeri biçilerek intifaya teslim edilen diğer taşınırlar için 819. maddenin ikinci fıkrası farklı düzenleme içerir. Tüketilebilen şeyin o günkü değeriyle bu diğer taşınırın biçilen değeri aynı ölçüt değildir. Teslimde yapılan liste ve hesap, hangi rejimin uygulanacağını göstermeye yardımcı olur. Aynı dosyada para ve makineler bulunuyorsa ayrı kalemler tutulmalıdır.

Güvence ve belgeler

Tüketilebilen şeylerde malik, kanuni koşullarla tehlikeyi ispat etmeden teslimden önce de güvence isteyebilir. Saklı intifalı bağıştaki özel güvence istisnası ayrıca korunur. Para kullanımının hukuki imkânı ile karşılığın güvenceye bağlanması farklı aşamalardır. Teslim ve güvence belgeleri birbirinin yerine geçmez; hangisinin gerçekten tamamlandığı görülmelidir.

konut intifasında mülkiyet ayrımı, intifa ile mülkiyetin ayrımını konut üzerinden açıklar. Para gibi tüketilebilir varlıkta özel düzenleme bulunduğundan, taşınmazdaki çıplak mülkiyet tablosu aynen aktarılmaz. İnceleme için intifa belgesi, teslim dekontu, para cinsi ve tutar listesi, özel kullanım koşulları ve geri verme kayıtları hazırlanır. Böylece kullanılan para ile doğan karşılık borcu birbirinden koparılmadan değerlendirilir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 808, 809, 819