Belgedeki Silinti veya Kazıntı Delili Geçersiz Yapar mı?

Senetteki çıkıntı, kazıntı veya silinti ayrıca onanmamışsa, inkâr hâlinde göz önünde tutulmaz. HMK 207 bu ilk sonucu açıkça düzenler. Mahkeme değişikliğin senedin geçerliliğine ve anlamına etkili olduğunu görürse senet kısmen veya tamamen hükümsüz sayılabilir. Her çizgi, düzeltme veya eski kâğıt lekesinden bütün belgenin kendiliğinden geçersiz olduğu sonucu çıkarılmaz. Önce gerçekten neyin değiştirildiği, ayrıca onanıp onanmadığı, inkârın kapsamı ve metne etkisi belirlenir.

Sorun hangi değişiklikte?

Çıkıntı, metne sonradan eklenmiş görünen bölüm; kazıntı veya silinti ise önceki yazının kaldırılmasıyla ilgili olabilir. Somut incelemede belgenin bütünlüğü ve değişiklik iddiasının gerçek kaynağı önemlidir. Bir fotokopideki görüntü bozukluğu her zaman asıl senette fizikî silinti bulunduğunu göstermez. Belgenin bir nüshasındaki farklılığı bütün nüshalara otomatik taşımak da doğru değildir.

İddia, mümkün olduğunca belirli bölüm üzerinde kurulur: bedel, vade, isim veya metindeki bir koşul değişmiş olabilir. “Belge üzerinde oynanmış” şeklindeki genel cümle, değişikliğin nerede olduğunu ve hangi hukuki sonucu etkilediğini açıklamaz. Yeni bir not düşerek veya kalemle işaretleyerek asıl belge değiştirilmemelidir. Açıklama ve örnek gösterim, özgün belgeyi bozmayan ayrı kayıt üzerinde hazırlanır.

Ayrıca onanma ve inkâr birlikte değerlendirilir

207’nin ilk cümlesi, ilgili değişikliğin ayrıca onanmamış olmasını ve inkârı birlikte ele alır. Belge üzerinde bulunan paraf, imza veya onay kaydının hangi düzeltmeye ait olduğu araştırılır. Bir imzanın metnin başka köşesinde bulunması, tartışılan her eklemenin ayrı olarak kabul edildiğini otomatik göstermez. Onay beyanının gerçekliği ve kapsamı uyuşmazlığın özellikleriyle değerlendirilir.

Yazının veya imzanın kime ait olduğu da tartışılıyorsa bu soru ayrıca açıklanır. Değişiklik iddiasıyla imza aidiyeti inkârı aynı talep değildir. Özel Belgede Sahtecilik İddiasında İmza İncelemesi Nasıl Yapılır? özel belgede imza incelemesine ilişkin ayrı başlığı anlatır. Tarafın asıl metni kabul edip yalnız sonradan eklenen vade bölümünü inkâr etmesiyle, belgedeki bütün imzanın kendisine ait olmadığını söylemesi farklı inceleme gerektirebilir.

Dikkate alınmama ile bütün senedin hükümsüzlüğü farklıdır

İlk aşamadaki sonuç, ayrıca onanmamış ve inkâr edilen değişikliğin göz önünde tutulmamasıdır. Değişiklik çıkarıldığında kalan metnin ne anlama geldiği ayrıca görülür. Mahkeme değişikliği belgenin geçerliliğine ve anlamına etkili bulursa kısmi veya tam hükümsüzlük ihtimali doğar. Kanunun “sayılabilir” şeklindeki düzenlemesi, bu değerlendirmeyi bütün belgelere mekanik olarak uygulamaya izin vermez.

Örneğin ödeme tutarındaki fizikî değişiklikle uyuşmazlıkla ilgisiz kenar notu aynı ağırlıkta olmayabilir. Metnin hangi işlemi ve hangi koşulu gösterdiği incelenir. Belgenin bir kısmının değerlendirme dışı kalması, taraflar arasında başka hiçbir hukuki ilişki veya delil bulunmadığını kanıtlamaz. Diğer delillerin kullanılabilirliği ve işlemin ispat koşulları kendi kurallarıyla değerlendirilir.

Asıl belge neden korunmalı?

Senet İmzası İncelenirken Fotokopi Yeterli mi, Asıl Senet Nasıl İstenir? fotokopiyle asıl senet arasındaki teknik inceleme farkını açıklar. Renk, çizgi, yüzey veya metin sırası hakkında bir iddia varsa özgün belgenin korunması önem taşıyabilir. Belgeyi silmek, yeniden yazmak veya tarama sırasında görüntüyü düzeltmek incelemeyi zorlaştırabilir. Mahkemenin istediği sunum ve muhafaza koşulları takip edilir; aynı isimli farklı belge sürümleri karıştırılmaz.

Başvuruda tam senet örneği, tartışılan alan, değişikliğin görüldüğü nüsha, ilgili onay kaydı ve inkârın nedeni gösterilir. Sahtelik iddiası veya devam eden takip varsa o sürecin başvuru kuralları ayrıca izlenir. HMK 207, sınırsız bir “üzerinde leke var, borç yok” savunması kurmaz; belirli değişikliğin metne etkisini denetlenebilir hâle getirir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 207